{"id":512,"date":"2017-10-03T12:01:30","date_gmt":"2017-10-03T12:01:30","guid":{"rendered":"http:\/\/molekuleredebiyat.com\/?p=512"},"modified":"2020-04-19T18:45:10","modified_gmt":"2020-04-19T18:45:10","slug":"kitaplarim-gul-kokulu-mevlana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/?p=512","title":{"rendered":"K\u0130TAPLARIM G\u00dcL KOKULU MEVLANA"},"content":{"rendered":"

Kafkasya\u2019n\u0131n\u00a0 I\u015f\u0131\u011f\u0131<\/em> Sir\u00e2ceddin <\/em><\/p>\n

A\u015fk\u0131n Ate\u015fler \u00dclkesinden S\u00fcrg\u00fcn\u00fc<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya Bir Y\u00fcrek Yang\u0131n\u0131<\/p>\n

G\u00dcL KOKULU MEVL\u00c2N\u00c2<\/strong><\/p>\n

(\u015e\u0130RV\u00c2N\u00ce)<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

MET\u0130N HAKVERD\u0130O\u011eLU<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Biyografik Roman<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Bu, her insan\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en bir i\u00e7 \u00e2lem yolculu\u011fudur; sen de kat\u0131lacaks\u0131n.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

TE\u015eEKK\u00dcR<\/em><\/p>\n

Roman\u0131m\u0131n kahraman\u0131 olan \u0130smail \u015eirvan\u00ee hakk\u0131nda biyografik incelemesi ile bana ilham ve cesaret veren Prof. Dr. Mehmet RIHTIM ve\u00a0 Do\u00e7. Dr. Fariz HAL\u0130L\u0130\u2019ye;\u00a0 roman\u0131 bir ele\u015ftirmen g\u00f6z\u00fc ile inceleyen Yrd. Do\u00e7. Dr. G\u00fcls\u00fcm TARAK\u00c7I \u00a0G\u00dcL\u2019e ve \u0130smail \u015eirvan\u00ee\u2019nin torunu olmas\u0131 hasebiyle her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fini ve \u00a0an\u0131lar\u0131n\u0131 esirgemeyen Deniz KORDEM\u0130R YA\u015eINEL \u2018e te\u015fekk\u00fcr etmeyi bir bor\u00e7 bilirim.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015e\u0130RVAN DED\u0130KLER\u0130,<\/p>\n

 <\/p>\n

Sevgili Dostlar,<\/p>\n

\u015eirvan, Azerbaycan\u2019\u0131n Bak\u00fc ve \u015eamah\u0131 merkezli, her y\u00f6nden m\u00fcmbit bir b\u00f6lgesinin ad\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lge, 799\u2019da kurulan \u015eivan\u015fahlar Devleti ile \u00fcn bulmu\u015f ve yakla\u015f\u0131k yedi y\u00fczy\u0131l geni\u015f bir sahada varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ad\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015ftir. \u015eeyban\u00ee Han taraf\u0131ndan kurulan \u015eirvan \u015eahlar Devleti, 1538\u2019de y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Son h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Burhan Ali olan devlet, daha sonra beylikler halinde varl\u0131k m\u00fccadelesi vermi\u015ftir. B\u00f6lge bir d\u00f6nem Osmanl\u0131, bir d\u00f6nem de \u0130ran y\u00f6netiminde kalm\u0131\u015f; sonra hanl\u0131klar halinde 1828\u2019e kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. 1828 T\u00fcrkmen\u00e7ay Antla\u015fmas\u0131 ile \u015eirvan b\u00f6lgesi de dahil t\u00fcm Azerbaycan Ruslar\u0131n i\u015fgali alt\u0131na girmi\u015ftir.<\/p>\n

\u015eirvan b\u00f6lgesi m\u00fcmbit bir yerdir demi\u015ftik; ger\u00e7ekten de orada bulunan yer \u00fcst\u00fc ve yer alt\u0131 zenginlikleri yan\u0131nda, ilm\u00ee ve tasavvuf\u00ee y\u00f6nden de m\u00fcthi\u015f bir bereket s\u00f6z konusudur. Adeta hem d\u00fcnyev\u00ee zenginliklerin, hem de uhrev\u00ee mutlulu\u011fun merkezi olmu\u015ftur bu b\u00f6lge. Bak\u00fc, \u015eamah\u0131 gibi tabiat g\u00fczelli\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lmaz \u015fehirleri, verimli ovalar\u0131 ve petrol gibi tart\u0131\u015f\u0131lmaz de\u011ferdeki yer alt\u0131 kaynaklar\u0131 ile b\u00f6lge, d\u00fcnya nimetleri ile dolup ta\u015fmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zenginlik uhrev\u00ee hayat i\u00e7in de s\u00f6z konusudur. B\u00f6lgeden yeti\u015fmi\u015f \u00e2lim ve mutasavv\u0131flar\u0131n say\u0131s\u0131 tespit edilemeyecek kadar \u00e7oktur. \u00d6zellikle Seyit Yahya \u015eirvan\u00ee, 1400\u2019l\u00fc y\u0131llarda b\u00f6lgeyi Halvet\u00eeli\u011fin merkezi haline getirmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n her yan\u0131ndan ak\u0131p gelen sevenlerine ve d\u00fcnyan\u0131n her yan\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi m\u00fcritlerine iki d\u00fcnya saadeti nas\u0131l kazan\u0131l\u0131r \u00f6\u011fretmi\u015ftir. \u0130nanamazs\u0131n\u0131z, Anadolu\u2019da herhangi bir ile gidin mutlaka bir Yahya \u015eirvan\u00ee m\u00fcridi bulursunuz. Osmanl\u0131da en yayg\u0131n olan tarikat \u015f\u00fcphesiz onun kurdu\u011fu Halvetilik yolu idi. Daha inan\u0131lmaz\u0131n\u0131 s\u00f6yleyeyim, onun Afrika ve Avrupa\u2019da da milyonlarca takip\u00e7isi olmu\u015ftur ve daha hala da mevcuttur. Nijerya\u2019da onun ad\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fini duyarsan\u0131z l\u00fctfen \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n\u0131z.<\/p>\n

B\u00f6lgenin uhrev\u00ee zenginli\u011finin ikinci d\u00f6nemi ise \u0130smail \u015eirvan\u00ee ile 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Nak\u015f\u0131bend\u00ee tarikat\u0131n\u0131n b\u00f6lgede ve Kafkasya\u2019da yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bu zat, ikinci Yahya \u015eirvan\u00ee g\u00f6revi g\u00f6rm\u00fc\u015f ve hem kendisine binlerce sevenini \u00e7ekmi\u015f hem de gitti\u011fi yerlerde ahretini kazanan binlerce insan yeti\u015ftirmi\u015ftir. Onun en temel \u00f6zelli\u011fi Azerbaycan\u2019\u0131n i\u015fgal y\u0131llar\u0131nda gelmesi ve bu i\u015fgale a\u00e7\u0131k ve net tav\u0131r almas\u0131d\u0131r. \u201cM\u00fcsl\u00fcman bir milletin H\u0131ristiyanlar\u0131n y\u00f6netimi alt\u0131nda kalmas\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlara z\u00fcl say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131\u201d<\/em> a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemi\u015f, cihat etmeyi farz g\u00f6rm\u00fc\u015f ve emretmi\u015ftir. Onun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yoldan \u0130mam \u015eamil gibi t\u00fcm d\u00fcnyada efsane olmu\u015f bir lider y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130mam \u015eamil, \u0130smail \u015eirvan\u00ee\u2019nin en sad\u0131k m\u00fcritlerinden olmu\u015ftur ve \u015feyhi, Azerbaycan\u2019\u0131 terk etmek zorunda kald\u0131ktan sonra onun halifelerinden Molla Mehmed Yarag\u00ee\u2019ye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u015eirvan\u2019\u0131n K\u00fcrdemir adl\u0131 \u015fehrinden do\u011fan \u0130smail \u015eirvan\u00ee g\u00fcne\u015fi, Erzincan, Tokat, Burdur, Mekke, Medine, \u0130stanbul, Ba\u011fdat, Ah\u0131ska, \u015eivas\u2019\u0131 dola\u015f\u0131p Amasya semalar\u0131nda gurub etmi\u015f ve milyonlarca sevenini, Mevlan\u00e2 Halid-i Ba\u011fdad\u00ee\u2019nin kendisine \u00f6\u011fretti\u011fi nurlu yola, Allah yoluna davet etmi\u015ftir.<\/p>\n

Roman\u0131m\u0131zda g\u00fcl kokulu bir Mevlana ile kar\u015f\u0131la\u015facak ve onun inan\u0131lmaz d\u00fcnya ve ukba yolculu\u011funu kendi dilinden dinleyeceksiniz.<\/p>\n

Kafkasya\u2019n\u0131n I\u015f\u0131\u011f\u0131<\/em> Sir\u00e2ceddin, <\/em>A\u015fk\u0131n Ate\u015fler \u00dclkesinden S\u00fcrg\u00fcn Edilmesidir ve Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya Bir Y\u00fcrek Yang\u0131n\u0131n\u0131n Ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcl kokulu d\u00fcnya ve ukba i\u00e7in\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Ona Kur\u2019an muallimlerine, f\u0131k\u0131h \u00e2limlerine, sufilere h\u00fcrmet etmeyi; kalp sel\u00e2meti, nefis sem\u00e2heti, c\u00f6mertlik, g\u00fcler y\u00fczl\u00fcl\u00fck, eziyetten \u00e7ekinme; karde\u015flerin kusurlar\u0131n\u0131 affetmek, b\u00fcy\u00fcklere ve k\u00fc\u00e7\u00fcklere nasihat; d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 terk etmek, tamah\u0131 terk etmek, ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 hususunda Allah\u2019a itimat etmek (Allah kendisine g\u00fcvenenleri darda koymaz), kurtulu\u015fun ancak do\u011frulukta oldu\u011fundan dolay\u0131 asla (do\u011fruluktan)\u00a0 ayr\u0131lmamak ve Allah\u2019a vas\u0131l olmas\u0131 konusunda dua ederim. Kendisini hi\u00e7 kimseden \u00fcst\u00fcn g\u00f6rmeyip nefsini herkesten a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rs\u00fcn, aleyhinde hareket edenleri ve haset edeni Allah\u2019a havale etsin. [i]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mevl\u00e2n\u00e2 Halid-i Ba\u011fdad\u00ee<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ser \u00fc p\u00e2 c\u00fcmle a\u2019zas\u0131 Hud\u00e2 s\u00f6yler Hud\u00e2 s\u00f6yler<\/em><\/p>\n

Kesilse bend bend olmaz Hudas\u0131ndan c\u00fcd\u00e2 \u00e2\u015f\u0131k[ii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Ba\u015ftan aya\u011fa b\u00fct\u00fcn azalar\u0131 H\u00fcd\u00e2 s\u00f6yler H\u00fcd\u00e2 s\u00f6yler<\/p>\n

Bend bend kesilse de H\u00fcda\u2019s\u0131ndan ayr\u0131 kalmaz \u00e2\u015f\u0131k]<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee T\u00fcrbesi<\/p>\n

\u00a0Sene 1848\/<\/em>Rebiy\u00fclevvel<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eaml\u0131lar Mahallesi \/ Amasya<\/p>\n

 <\/p>\n

O\u2019nun ad\u0131yla\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
S<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

evgili Dost,<\/p>\n

Bu elinde tuttu\u011fun varaklar bir \u00f6mr\u00fcn hik\u00e2yesidir. Ben \u0130smail Siraceddin E\u015f-\u015eirv\u00e2n\u00ee. Ben demekten ve benlikten Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m; ancak derdimi anlatman\u0131m tek yolu da bu kelimeden ge\u00e7iyor. Uzun bir hayat yolculu\u011funu anlatmak i\u00e7in bu sat\u0131rlar\u0131, bu ka\u011f\u0131tlara kaydediyorum. \u0130stiyorum ki kimse beni benden ba\u015fkas\u0131ndan duyup da a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6vmesin; a\u015f\u0131r\u0131 yermesin. Bu yazd\u0131klar\u0131m\u0131 bir evliya menk\u0131besi gibi de okuyabilirsiniz, basit bir dervi\u015fin hayat hik\u00e2yesi gibi de. Bana soracak olsan\u0131z, basitler basiti bir dervi\u015fin \u015fu d\u00fcnya a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda g\u00f6lgelendi\u011fi k\u0131sac\u0131k bir \u00f6\u011fle sonunun hik\u00e2yesidir bu. Bu sat\u0131rlar\u0131 yazd\u0131ktan sonra demir bir zarf\u0131n i\u00e7inde hane-i saadetimin duvar\u0131ndaki gizli bir kovu\u011fa yerle\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Takdir-i \u0130lah\u00ee onun ne zaman \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na karar versin istiyorum. Belki bir g\u00fcn kabrimi ziyaret eden bir sevenim bu sat\u0131rlara ula\u015f\u0131r, belki hane-i saadetimi y\u0131kan bir i\u015f\u00e7i. Hangisi olursa olsun ben i\u00e7imi t\u00fcm samimiyetimle d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in huzurlu olaca\u011f\u0131m. Yani beni, benlikten Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m, yanl\u0131\u015f anlayabileceklere kendimi hilafs\u0131z bir d\u00fcr\u00fcstl\u00fckle anlatm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

\u015eu anda Amasya\u2019daki derg\u00e2h\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131lar\u0131, o z\u00fcmr\u00fct ye\u015fili vadiyi seyrediyorum. Uzakta dut a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n geni\u015f yapraklar\u0131 bana el sall\u0131yor ve \u201cGel seni do\u011fdu\u011fun y\u0131llara g\u00f6t\u00fcrelim.\u201ddiyor. Ger\u00e7ekten de \u015eirvan\u2019\u0131n en g\u00fczel \u015fehirlerinden biri, K\u00fcrdemir\u2019e g\u00f6nl\u00fcm kay\u0131p gidiyor.<\/p>\n

Annem, d\u00fcnyada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm insanlar\u0131n en g\u00fczeli, bana hep dut bah\u00e7emizdeki g\u00fcl\u00fcmseyen hali ile g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Annem, kelimesi altm\u0131\u015f d\u00f6rd\u00fcne gelmi\u015f bir insan i\u00e7in nas\u0131l bu kadar s\u0131cak ve sevgi dolu olabiliyor? Allah\u2019\u0131n hikmetlerinden biri de i\u015fte budur; anne hi\u00e7bir zaman eskimiyor. Anne hi\u00e7bir zaman kalpteki yerinden silinmiyor. O melek y\u00fczl\u00fcm\u00fcn K\u00fcrdemir\u2019deki kocaman dut ba\u011f\u0131m\u0131zda nas\u0131l \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir yandan bah\u00e7eyle u\u011fra\u015f\u0131rken bir yandan da bize hangeller, ha\u015f\u0131llar pi\u015firmek i\u00e7in kendini par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e onun hakk\u0131n\u0131 \u00f6demenin ne zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp burnumun dire\u011finin s\u0131zlamas\u0131n\u0131 dindiremiyorum.<\/p>\n

Babam, \u015eeyh Enver e\u015f-\u015eirv\u00e2n\u00ee, benim i\u00e7in Allah\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck l\u00fctuflar\u0131ndan biri idi. Onun kadar geni\u015f, anlay\u0131\u015fl\u0131, bilgili, g\u00f6rg\u00fcl\u00fc, dir\u00e2yetli insan olamaz san\u0131rd\u0131m. Bir insan\u0131n babas\u0131n\u0131n \u015feyhlik makam\u0131nda olmas\u0131 pek \u00e7ok ki\u015fiye a\u011f\u0131r gelebilir; ancak benim babam \u015feyhlerin en pamu\u011fu idi, en a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcs\u00fc idi. Ba\u011fda beraber \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, derslere beraber girer, Halvet\u00ee zikirlerimizi beraber yapard\u0131k.<\/p>\n

\u015eimdi Amasya\u2019da dut a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n uzaktan uza\u011fa el sallay\u0131p o g\u00fcnleri hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 \u015fu anda, onlar\u0131 ne kadar \u00f6zledi\u011fimi bir kez daha y\u00fcre\u011fimin t\u00e2 derinliklerinde hissediyorum. Fakat bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n uzun s\u00fcrmeyece\u011fini, yak\u0131nda kavu\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da sevin\u00e7le hissediyorum. \u015eimdiden toy d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcm\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flad\u0131m. Hakk\u2019a kavu\u015fmama g\u00fcn say\u0131yorum.<\/p>\n

Biraz \u00f6nce, okula ba\u015flayan \u00e7ocuklar\u0131 toplad\u0131klar\u0131 e\u011flenceli bir kafile dergah\u0131n yan\u0131ndan ge\u00e7ip gitti. Allah\u2019\u0131m ben de bu yumurcaklar gibi miydim?\u00a0 Her biri d\u00f6rt ya\u015f, d\u00f6rt ay, d\u00f6rt g\u00fcnl\u00fck olman\u0131n verdi\u011fi mutlulukla nas\u0131l da ne\u015feliydiler. Azerbaycan\u2019da da \u00e7ocuklar bu ideal say\u0131lan ya\u015fta, d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda okula ba\u015flat\u0131l\u0131r ve genellikle haf\u0131z olmas\u0131 i\u00e7in dua edilirdi. \u015eimdi beni de o g\u00fcn\u00fcme al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Annemin g\u00f6zya\u015flar\u0131na anlam veremesem de \u00e7ok \u015fen bir g\u00fcnd\u00fc. Ayn\u0131 Amasya\u2019daki gibi K\u00fcrdemir\u2019de de kap\u0131 kap\u0131 dola\u015f\u0131l\u0131r, okula ba\u015flayacak \u00e7ocuklar toplan\u0131r; bu arada k\u00fc\u00e7\u00fck hediyelerle m\u00fcstakbel talebeler sevindirilirdi.<\/p>\n

Benim bir \u015fans\u0131m vard\u0131, zaten s\u0131k s\u0131k u\u011frad\u0131\u011f\u0131m bir yere gidiyordum; babam\u0131n hoca oldu\u011fu medreseye. Ger\u00e7i bizimki medresenin en alt makam\u0131 olan k\u0131sm\u0131yd\u0131; ancak bu bile biz yeni heves talebelere b\u00fcy\u00fck bir gurur vermeye yetiyordu.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck heyecanla ba\u015flayan okul hayat\u0131m dokuz ya\u015f\u0131nda haf\u0131z olarak bir ba\u015fka d\u00f6nemine giriyordu. On ya\u015f\u0131na gelince babam art\u0131k yolumu se\u00e7memin gerekli oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu: Ya ilim yolu ya da ticaret, ziraat.<\/p>\n

Nedendir bilinmez, i\u00e7imden hi\u00e7bir zaman mal sahibi olma arzusu ge\u00e7medi; daima beynimin ve kalbimin a\u00e7 oldu\u011funu hissettim, midemin de\u011fil. Babama ilim yolunda ilerlemek istedi\u011fimi s\u00f6yledi\u011fim vakit annem yine duyguland\u0131, iki damla g\u00f6zya\u015f\u0131 daha yuvarland\u0131 yanaklar\u0131ndan. \u201cBenim Seyit o\u011flum!\u201d, diyerek bana sar\u0131ld\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Cef\u00e2-y\u0131 t\u00eer-i hicr\u00e2n\u0131 vatandan g\u00f6\u00e7meyen\u00a0 bilmez<\/em><\/p>\n

Mezak-\u0131 g\u00fcl\u015feni h\u00e2\u015f\u00e2k \u00fc h\u00e2r\u0131 bi\u00e7meyen bilmez[iii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Ayr\u0131l\u0131k okunun ac\u0131s\u0131n\u0131 vatandan g\u00f6\u00e7meyen bilmez.<\/p>\n

G\u00fcl bah\u00e7esinin dikeninin ac\u0131 veren tad\u0131n\u0131, bi\u00e7meyen bilmez.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim \u015eeki\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eeki<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eeki Kervansaray\u0131<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sene 1792 <\/em>Cemaziy\u00fclevvel<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
O<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

n ya\u015f\u0131m\u0131 bitirirken babam, art\u0131k sana verecek bir \u015feyim kalmad\u0131 o\u011flum, dedi\u011finde \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m kald\u0131m. Beni devrin b\u00fcy\u00fck \u00e2limlerinden Abdurrahman Da\u011f\u0131stan\u00ee\u2019ye g\u00f6nderdi. Bu \u00e2limin ba\u015fka bir d\u00fcnyas\u0131 vard\u0131. Sanki t\u00fcm d\u00fcnyadaki kitaplar\u0131 okumu\u015f ve anlam\u0131\u015ft\u0131. Onun gibi olmak bence imkans\u0131zd\u0131, onun g\u00f6lgesi olabilirsem ne mutlu bana.<\/p>\n

Onunla \u015eeki\u2019ye gitmek, ilk ayr\u0131l\u0131k ac\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015famama sebep oldu. K\u00fcrdemir\u2019in sonsuz ovas\u0131ndan \u015eeki\u2019nin da\u011flarla s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f d\u00fcnyas\u0131na girmek bir s\u00fcre bana s\u0131k\u0131nt\u0131 verse de i\u00e7imdeki \u00f6\u011frenme a\u015fk\u0131 ve Abdurrahman Da\u011f\u0131stan\u00ee hayranl\u0131\u011f\u0131 bu h\u00e2let-i ruhiyyemi tez zamanda da\u011f\u0131tt\u0131. \u015eeki\u2019de ilimden, okuyup yazmaktan ba\u015fka yapacak i\u015f olmamas\u0131 da \u00e7ok ho\u015fuma gitmi\u015fti. Hocam sadece ilmimi art\u0131rmam\u0131 ve gelece\u011fin cehalet sava\u015flar\u0131na haz\u0131rlanmam\u0131 istiyordu. Bazen onun gelecek ile ilgili endi\u015felerini \u00e7ok abart\u0131l\u0131 buluyor, k\u00f6t\u00fcmser \u00f6ng\u00f6r\u00fclerine itiraz ediyordum; ancak o \u0131srarla kendini zor g\u00fcnlere haz\u0131rla, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilimsiz milletler esir olacak ve esir kalacak, diyordu. Onunla medresede okutulan t\u00fcm ilimlerin, fen ve tabiat ilimlerinin temelini talim ettik.<\/p>\n

Burada tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m en g\u00fczel insanlardan biri de Ab\u0131lay\u2019d\u0131. Ab\u0131lay Bir Kazak T\u00fcrk\u2019\u00fc idi ve \u0130slam\u00ee ilimlerle neredeyse hi\u00e7 tan\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Onun bu hali Hocaefendi\u2019yi \u00e7ok \u00fcz\u00fcyor; ayr\u0131ca o b\u00f6lgedeki karde\u015flerimizin bilgisizli\u011fine yan\u0131yordu. Ahmet Yesev\u00ee\u2019nin yurdunda art\u0131k Ruslar at ko\u015fturuyor ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan ziyade H\u0131ristiyanl\u0131k anlat\u0131l\u0131yordu. Bu karanl\u0131\u011f\u0131n bir g\u00fcn Azerbaycan\u2019a da sirayet etmesinden endi\u015fe ediyor ve s\u0131k s\u0131k bizleri uyar\u0131yordu: okuyun, okuyun, okuyun\u2026<\/p>\n

Ab\u0131lay bu konuda onun i\u00e7in iyi bir teselli kayna\u011f\u0131 idi. Onu iyi yeti\u015ftirip geri g\u00f6nderebilirse karanl\u0131\u011fa bir mum yakm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Onu benimle karde\u015f ilan edip t\u00fcm mesuliyetini bana verdi. Art\u0131k iki karde\u015ftik ve birbirimizi in\u015f\u00e2 ediyorduk. Bazen o bana insanl\u0131\u011f\u0131n y\u00fcce de\u011ferlerini hat\u0131rlatan Kazak T\u00fcrklerinin hikayelerini anlat\u0131yor; bazen de ben ona ruhlar\u0131n ilac\u0131 olan peygamberlerin k\u0131ssalar\u0131ndan bahsediyordum.<\/p>\n

\u015eeki da\u011flar\u0131na Ab\u0131lay ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerde hep Hazar\u2019\u0131n \u00f6b\u00fcr taraf\u0131n\u0131 anlatt\u0131rd\u0131m ona. Ruhumuzun bu kadar karde\u015f olmas\u0131 ayn\u0131 dili, ayn\u0131 dini ve ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc payla\u015fmam\u0131zdan m\u0131yd\u0131, bilinmez; ancak \u015fu bir ger\u00e7ekti ki, bizi bizden ay\u0131racak g\u00fc\u00e7 ancak bu de\u011ferlerimizi gizleyerek ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirdi. Yani dili bir, dini bir, k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir insanlar\u0131 ay\u0131rman\u0131n tek yolu vard\u0131, birbirinden uzak tutmak.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck say\u0131lacak ya\u015flarda b\u00f6yle \u015feylerden bahsetmem Ab\u0131lay\u2019a da di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u00f6\u011frencilere de garip geliyordu. Hocan\u0131n tesirinde fazlaca kald\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyip, g\u00fcl\u00fcms\u00fcyorlard\u0131. Art\u0131k hocamdan, ilimden ve arkada\u015flar\u0131mdan ayr\u0131lmam\u0131n imkans\u0131z oldu\u011funu; hocam\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n benim \u00e2lemim oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm g\u00fcnlerdeydim.<\/p>\n

Ancak yedi y\u0131l sonra o da beni, hi\u00e7 ummad\u0131\u011f\u0131m anda yan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Senin buradan nasibin tamamland\u0131 evlad\u0131m, deyiverdi. Onun odas\u0131ndaki t\u00fcm kitaplar\u0131 okumu\u015ftum; ancak t\u00fcm\u00fcn\u00fc anlad\u0131\u011f\u0131m s\u00f6ylenemezdi. Ni\u00e7in efendim, bir kusur mu i\u015fledim, dedim. Hocaefendi beni ba\u011fr\u0131na bast\u0131: \u201cEvlad\u0131m, sendeki bu i\u015ftihan\u0131n burada doymas\u0131 imkans\u0131z, Allah sana farkl\u0131 bir halet-i ruhiye ihsan etmi\u015f, sen aramak, bulmak ve \u00f6\u011fretmek i\u00e7in var olmu\u015fsun.\u201d dedi. \u0130\u00e7imde bir yerlerin eksik kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettim.<\/p>\n

K\u00fcrdemir\u2019e d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde babama yalvard\u0131m, bir \u00e2lime t\u00e2bi olmadan yapamam, dedim. Bir y\u0131l kadar d\u00fcnyam darald\u0131 da dar\u0131ld\u0131. M\u00fcjdeyi yine annem verdi: Gidiyorsun ay balacam!<\/p>\n

Erzincan\u2019da b\u00fcy\u00fck bir \u00e2limden ders almak i\u00e7in yola \u00e7\u0131karken annem yine g\u00f6zleri ya\u015fl\u0131; ama yine ma\u011frurdu.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Azm eyle diy\u00e2r-\u0131 reh-n\u00fcm\u00e2y\u0131<\/em><\/p>\n

Seyr eyle mek\u00e2n-\u0131 evliy\u00e2y\u0131[iv]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[K\u0131lavuzunun diyar\u0131na yollan,<\/p>\n

Seyreyle evliya mek\u00e2nlar\u0131n\u0131.]<\/p>\n

Menim Erzincan\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Erzincan<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Terzi Baba T\u00fcrbesi<\/p>\n

Sene 1802 <\/em>Ramazan<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\u015e<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

irvan\u2019dan Erzincan\u2019a adeta ko\u015farak gittim. Kervandakiler benim bu heyecan\u0131m\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e, bu \u00e7ocukta bir hal var, dediler. Hemen hemen hepsi bir sevgilim oldu\u011funu ve ona kavu\u015fmak i\u00e7in acele etti\u011fimi zannedip durdular.<\/p>\n

Erzincan. Yurdundan ilk defa ayr\u0131lan bir gencin, bu beyaz da\u011flarla \u00e7evrili geni\u015f ovaya al\u0131\u015fmas\u0131 pek kolay olamazd\u0131. Bense K\u00fcrdemir\u2019den, \u015eamah\u0131\u2019dan farkl\u0131 bir \u015fey g\u00f6remiyordum; \u00e7\u00fcnk\u00fc benim i\u00e7in dizinin dibinde ilim \u00f6\u011frenebilece\u011fim bir \u00e2lim olsun yeterdi. \u0130lim, ilim, ilim\u2026<\/p>\n

Hocam Evliyaz\u00e2de, ger\u00e7ek bir evliya idi. Pir Muhammed Erzincan\u00ee t\u00fcrbesini ziyaret etmeden hi\u00e7bir talebeyi kabul etmezdi. Bana g\u00f6re bu ziyaret \u00e7ok da gerekli de\u011fildi; \u00e7\u00fcnk\u00fc ilim yolu tasavvuftan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve daha sa\u011flamd\u0131r. Mant\u0131ks\u0131z baz\u0131 abartmalar tasavvufu ya\u015fanmaz hale getirmi\u015fti.<\/p>\n

Yedi ya\u015f\u0131mdan beri hi\u00e7bir namaz\u0131m\u0131 ka\u00e7\u0131rmad\u0131\u011f\u0131m halde Evliyazade hazretleri bana namaza ba\u015fla dedi\u011finde \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m kald\u0131m. Efendim ben yedi ya\u015f\u0131mdan beri namazlar\u0131m\u0131 aksatmam, dedim. Hay\u0131r evlad\u0131m, bundan sonra f\u0131k\u0131h ilminin kap\u0131lar\u0131 sana a\u00e7\u0131lacak, sen de bu ilmin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yolda namaz\u0131n ger\u00e7ek r\u00fck\u00fcnlerini yerine getirmeye ba\u015flayacaks\u0131n, dedi.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de f\u0131k\u0131h ilmi ile yeni bir d\u00fcnya kar\u015f\u0131mda v\u00fccut buluyordu. Hatta f\u0131k\u0131h \u00f6yle bir ilimdi ki hayat\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re yeniden yaz\u0131l\u0131yordu. Yani her g\u00fcn yeniden yaz\u0131lan bir ilimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya idim.<\/p>\n

Peygamber y\u00fczl\u00fc hocam Evliyazade, bendeki tasavvufa kar\u015f\u0131 ilgisizli\u011fi g\u00f6r\u00fcnce Pir Muhammed Erzincan\u00ee hakk\u0131nda bir risale yazmam\u0131 istedi. \u0130\u00e7imden yine ayn\u0131 isteksizlik ge\u00e7ti; insanlar\u0131n evliyal\u0131k taslamas\u0131 \u00e7ok ama \u00e7ok anlams\u0131zd\u0131. Evliya denilen insanlar bir anlamda S\u00fcnnetull\u00e2ha ayk\u0131r\u0131, havada u\u00e7ma, ate\u015fte yanmama gibi \u015feyler yapmakla \u00f6v\u00fcn\u00fcyorlar ve bu sayede \u00fcn kazan\u0131yorlard\u0131. Babam bir \u015feyh oldu\u011fu halde hi\u00e7 keramet g\u00f6sterme sevdas\u0131na kap\u0131lmazd\u0131.. Normal bir \u00e2lim gibi ilim \u00f6\u011fretmekle yetinirdi. O halde \u015fimdi nereden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 bu Evliya Pir Muhammed Erzincan\u00ee i\u015fi?<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rd\u0131m, her mutasavv\u0131fta oldu\u011fu gibi onun da tasavvufa meyli, belli bir ilim seviyesini a\u015ft\u0131ktan sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve yine her evliya hikayesindeki gibi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir olayla tasavvufa giri\u015f s\u00f6z konusu olmu\u015f. Bu menk\u0131beler bana hep g\u00fcl\u00fcn\u00e7 gelirdi. \u0130\u015fte Pir Muhammed Erzincan\u00ee de onlardand\u0131. G\u00fcya r\u00fcyas\u0131nda bir deniz kenar\u0131nda kalm\u0131\u015f da onu hi\u00e7bir gemi kabul etmemi\u015f, birisi o gemilerin sahibinin Seyit Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f ve git ondan izin al demi\u015f. Onun da \u015fans\u0131 varm\u0131\u015f, Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee onu kendi gemisine alm\u0131\u015f. Tabi hocama menk\u0131beyi bu \u00fcslupla anlatmad\u0131m. Bunlara ancak \u00e7ocuklar inanaca\u011f\u0131 i\u00e7in, bir ilim adam\u0131 olarak bu gibi \u015feyleri basit hadisler olarak g\u00f6r\u00fcyordum. Ama neylersin hocam\u0131n emri idi.<\/p>\n

Neyse, bizimki bu r\u00fcyadan sonra \u00a0Seyit Yahya \u015eirvan\u00ee\u2019ye intisap arzusu ile yan\u0131p tutu\u015fmaya ba\u015fm\u0131\u015f ve Erzincan\u2019daki t\u00fcm i\u015flerini bitirip \u015eirvan\u2019a ko\u015fmu\u015f. \u0130\u015fte bu \u015eirvan ve Seyit Yahya isimleri bana biraz ilgin\u00e7 geldi; \u00e7\u00fcnk\u00fc babam da Halvet\u00ee\u2019ydi \u00a0ve Seyit Yahya\u2019n\u0131n yolunda idi. Yine de bu tip ola\u011fan\u00fcst\u00fc hadiseler bana yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, i\u00e7im bir t\u00fcrl\u00fc bu abartmalar\u0131 kabul etmiyordu.<\/p>\n

Seyit Yahya ona, Ey Molla Muhammed! O gemiler Halveti yolunun yolcular\u0131 i\u00e7indir, yolumuz\u00a0 kolay ve g\u00fczeldir, ho\u015f geldin, demi\u015f. Daha ilk g\u00f6r\u00fc\u015fte r\u00fcyadaki gemilerden bahseden Yahya \u015eirvani onu adeta b\u00fcy\u00fclemi\u015f. \u015eirvan\u2019da y\u0131llarca ders alm\u0131\u015f ve ibadetle u\u011fra\u015f\u0131p nefsini terbiye etmi\u015f, Erzincan\u2019a geri d\u00f6nm\u00fc\u015f.<\/p>\n

Hocama bunlar\u0131 biraz isteksiz anlat\u0131nca g\u00fcl\u00fcmsedi, senin anlat\u0131\u015f\u0131ndan bir isteksizlik daha hissettim evlad\u0131m, dedi. Dua ediyorum, in\u015fallah ilimle a\u015fk\u0131n karde\u015f oldu\u011funu k\u0131sa bir zamanda anlars\u0131n. Bir g\u00fcn ilmin yetmedi\u011fini, kalbinin bo\u015f kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, beynindeki bilgilerin \u00e7i\u011f kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 in\u015fallah anlars\u0131n, diye ekledi.<\/p>\n

Hocam Evliyazade bir f\u0131k\u0131h \u00e2limi idi; ancak sanki onun da tasavvufa bir meyli vard\u0131, hatta lakab\u0131 gibi evliya m\u0131yd\u0131 ne? Daha bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yledi\u011finin haftas\u0131na mutasavv\u0131f bir zat\u0131n dedikodusu Erzincan\u2019\u0131 kaplad\u0131: Terzi Baba.<\/p>\n

Bu Terzi Baba dedikleri zat tam benim tenkit etti\u011fim tiplerdendi; ilim yok, irfan yok hatta okuma, yazma yok ve i\u015fin en k\u00f6t\u00fc taraf\u0131 da bu hali ile insanlara dersler verip \u0130slam\u2019\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmesi idi.<\/p>\n

Terzi Baba denilen zat, Vehbi ad\u0131nda bir terzi idi. Onun darda kalan herkese yard\u0131m etti\u011fi ve \u00e7ok dua ald\u0131\u011f\u0131 dilden dile s\u00f6ylenip duruyordu. Ben de medreseden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7ok az \u00e7\u0131kmama ra\u011fmen ad\u0131n\u0131 duymu\u015ftum. Hatta bir g\u00fcn kendisine Ba\u011fdat\u2019tan bir el\u00e7i geldi\u011fini ve bu el\u00e7inin oradaki m\u00fcbarek bir zat olan Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in selam\u0131n\u0131 ve davetini getirdi\u011fini s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131lar. G\u00fcya Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019e, bizim Terzi Baba\u2019n\u0131n durumu malum olmu\u015f, o da en g\u00fcvendi\u011fi halifesi Abdullah Mekk\u00ee\u2019yi bizimkine g\u00f6ndermi\u015f. Tabii Terzi Baba bu hadise kar\u015f\u0131s\u0131nda me\u015fhur utanga\u00e7l\u0131\u011f\u0131 ile hi\u00e7 kimseye bir \u015fey s\u00f6ylememi\u015f; ancak birka\u00e7 ayl\u0131k ilim tahsili ile ondan b\u00fcy\u00fck bir feyz alm\u0131\u015f. \u0130\u015fte bu andan itibaren benim kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m durum ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f; ba\u015fkalar\u0131na ilim \u00f6\u011fretmek. Bir t\u00fcrl\u00fc inanam\u0131yordum, birka\u00e7 ayl\u0131k ilim tahsili ile insan nas\u0131l \u00e2lim kesilip insanlar\u0131 ir\u015fada kalk\u0131\u015f\u0131r?<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcncemi Erzincan M\u00fcft\u00fcs\u00fc de aynen payla\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131 ki bir g\u00fcn kalabal\u0131k bir camide Terzi Baba\u2019n\u0131n foyas\u0131n\u0131 meydana \u00e7\u0131karmaya karar verdi. Adamca\u011f\u0131z\u0131 y\u00fczlerce ki\u015finin \u00f6n\u00fcnde f\u0131k\u0131h, hadis, kelam ve Arap\u00e7a gibi ilimlerde imtihan etmeye karar verdi.<\/p>\n

O g\u00fcn ben de dayanamay\u0131p imtihan yap\u0131lacak camiye gittim. Gittim ama hi\u00e7 ummad\u0131\u011f\u0131m bir hal ile \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m kald\u0131m.<\/p>\n

Terzi Baba denilen zat, y\u00fcz\u00fcnde hafif bir g\u00fcl\u00fcmseme ile m\u00fcft\u00fc ve ilim adamlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na oturdu. B\u00fct\u00fcn karma\u015f\u0131k sorular\u0131 birer birer cevaplayan Terzi Baba beni kendine hayran b\u0131rakt\u0131. \u0130\u00e7imden, bu adam bu kadar ilmi birka\u00e7 ayda asla alamaz, diye ge\u00e7irdim. Ge\u00e7irmez olayd\u0131m. M\u00fcft\u00fcn\u00fcn son sorusuna verdi\u011fi cevap Terzi Baba\u2019n\u0131n bana ve ilmiyle ma\u011frur olan herkese tokat gibi patlad\u0131.<\/p>\n

M\u00fcft\u00fc, Terzi Baba\u2019ya Allah\u2019\u0131n subut\u00ee s\u0131fatlar\u0131n\u0131 say bakal\u0131m, dedi. Terzi Baba, sanki her birini ya\u015fayarak, hissederek s\u00f6yl\u00fcyordu. Allah\u2019\u0131n subut\u00ee s\u0131fatlar\u0131 sekizdir, ancak sizin i\u00e7in yedi tanesi ge\u00e7erlidir, dedi. T\u00fcm cemaat ve ben kulak kesildik, nas\u0131l yani, dediler.<\/p>\n

Terzi Baba, Allah\u2019\u0131n hayat, ilim, sem\u2019i, basar, irade, kelam ve tekvin s\u0131fatlar\u0131 vard\u0131r. Bunlar\u0131n haricinde bir de kudret s\u0131fat\u0131 vard\u0131r ki her diledi\u011fi \u015feye g\u00fcc\u00fc yetmesini belirtir. \u0130\u015fte siz beni bu imtihana \u00e7ekmekle Allah\u2019\u0131n bu s\u0131fat\u0131ndan \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz, dedi. Yani bir terzi par\u00e7as\u0131na da Allah dilerse ilim, irfan ve feyiz kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131labilirdi. Terzi Baba\u2019n\u0131n bu cevab\u0131 beni o kadar derinden etkiledi ki birka\u00e7 g\u00fcn kendime gelemedim.<\/p>\n

Hocam Evliyaz\u00e2de bu hadiselerden ve benim o camiye gitti\u011fimden haberdar oldu\u011fu i\u00e7in, \u015fa\u015fk\u0131n tav\u0131rlar\u0131ma g\u00fcl\u00fcmsedi ve \u201cEvlad\u0131m Allah\u2019\u0131n kudreti her \u015feye yeter\u201d, deyiverdi.<\/p>\n

*<\/p>\n

\u0130\u015fte arad\u0131\u011f\u0131m \u00e2lim tam da buydu, dedi\u011fim s\u0131rada yine ayn\u0131 ak\u0131bet beni yakalad\u0131. Erzincan\u2019a geleli iki y\u0131l olmu\u015f, ancak ben akan zaman\u0131n fark\u0131na hi\u00e7 mi hi\u00e7 varamam\u0131\u015f\u0131m.<\/p>\n

Evliyazade Hazretleri beni odas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p sefer var evlad\u0131m deyiverdi. Ama ben bu f\u0131k\u0131h ilminin \u00e2limi olmay\u0131 kafaya koymu\u015fken bu ayr\u0131l\u0131k da ne anlama geliyordu. Hocama itiraz etmemem gerekti\u011fini bilecek kadar olgunla\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131y\u0131m ki hi\u00e7 ses \u00e7\u0131karmad\u0131m.<\/p>\n

Evlad\u0131m, Tokat\u2019a gidiyorsun, dedi nemli g\u00f6zlerle Evliyazade\u2019m. Bir an annemi \u00f6zledi\u011fimi hissettim. Acaba ne yap\u0131yordu, anneci\u011fim. O\u011flum diye g\u00f6zya\u015f\u0131 m\u0131 d\u00f6k\u00fcyordur, budad\u0131\u011f\u0131m dutlara bak\u0131p \u00f6zlemle i\u00e7 mi \u00e7ekiyordur; yoksa gurur duyup Erzincan taraf\u0131ndaki ufuklar\u0131 m\u0131 seyrediyordur.<\/p>\n

Onlar\u0131 hi\u00e7 mektupsuz b\u0131rakm\u0131yorum ama yine de \u015fimdi, ana kuca\u011f\u0131, her ikimize de bir ba\u015fka teselli verici olurdu.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Yeteriz ilm ile ser-menzil-i dild\u00e2re dedim <\/em><\/p>\n

Galat itdim sebeb-i vuslata bir rehber imi\u015f[v]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Sevgilinin menzilinin ba\u015f\u0131na ilm ile ula\u015f\u0131r\u0131z dedim.<\/p>\n

Yanl\u0131\u015f s\u00f6z s\u00f6yledim; ilim, kavu\u015fmaya sadece bir sebepmi\u015f.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Tokat\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Tokat<\/p>\n

 <\/p>\n

Tokat G\u00f6k Medrese<\/p>\n

Sene 1805 Receb<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n
T<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

okat\u2019a gidi\u015fim Erzincan\u2019a geli\u015fim gibi olmad\u0131. \u0130nsan bir yere al\u0131\u015f\u0131nca oraya ba\u011flan\u0131veriyor. Evliyazade hazretleri de ayr\u0131l\u0131rken bunu demi\u015fti: Al\u0131\u015fmak d\u00fcnya denilen hanede en son hissedece\u011fin duygu olmal\u0131. Bir a\u011fa\u00e7 alt\u0131nda g\u00f6lgelenen ki\u015finin oraya al\u0131\u015fmas\u0131 ve orada \u00f6mr\u00fcn\u00fc harcamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi?<\/p>\n

Tokat\u2019ta Yahya Merzev\u00ee hazretlerinin huzurunda kendimi ba\u015fka bir \u00e2lemin kap\u0131s\u0131ndan giriyor gibi hissettim. \u0130nsan nas\u0131l da yeni semalara y\u00fckselece\u011fini hissedince ge\u00e7mi\u015fle ba\u011f\u0131n\u0131 kopar\u0131yor.<\/p>\n

Yahya Merzev\u00ee tam bir Peygamber \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131. Onun hadis bilgisi bir anda beni kendine \u00e2\u015f\u0131k ediyor ve bir pervanenin mumun etraf\u0131nda d\u00f6nmesi gibi ona ko\u015fuyorum. Yanma korkusunu, yok olma endi\u015fesini akl\u0131mdan bile ge\u00e7irmiyorum.<\/p>\n

Merzev\u00ee hazretleri nur y\u00fcz\u00fc ve bembeyaz sakal\u0131 ile hep g\u00fcl\u00fcmseyen dudaklar\u0131 ile ger\u00e7ek bir Allah ve Peygamber dostu idi.\u00a0 K\u00fct\u00fcb-i Sidde\u2019yi ezberlemi\u015f birisi olarak kendimi \u00e7ok rahat hissediyorum yan\u0131nda. Ancak birka\u00e7 ay sonra i\u015fin bu kadar basit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yine, yeni ufuklar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini anlad\u0131m.<\/p>\n

Onun ilim meclisinde bulunmak kadar, \u00e7ok uzaklar\u0131 seyreden bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 seyretmek de insan\u0131 doyuruyordu. Sanki bir yerleri \u00f6zl\u00fcyor, bir yerlere kanatlanmak istiyordu.<\/p>\n

Erzincan\u2019da kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan tasavvuf, burada da kap\u0131m\u0131 \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131; hocam tasavvuf hakk\u0131ndaki fikrimi sordu. Erzincan\u2019daki olaylar olmam\u0131\u015f olsa, \u015feyhini u\u00e7urmaktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramayan hurafedir, derdim; ancak biraz daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir tav\u0131rla, bir kap\u0131d\u0131r, insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 Hakk\u2019a daha h\u0131zl\u0131 vard\u0131ran, dedim. Bu tavr\u0131m \u00e7ok ho\u015funa gitti. Bana Tokat\u2019ta ya\u015fam\u0131\u015f Abd\u00fclmecid \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019den haberim olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu, cevap vermeden de onun ahv\u00e2lini anlatt\u0131. Anadolu\u2019nun nerdeyse her \u015fehrinde bir \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019nin kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kmas\u0131 art\u0131k beni memleketimle \u00f6v\u00fcn\u00fcr hale getirmi\u015fti. \u00d6zellikle Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019nin buralardaki Halvet\u00ee tarikat\u0131 \u00e7ok sevilmi\u015f ve bu \u0131\u015f\u0131\u011fa \u00e2\u015f\u0131k pervaneler gibi y\u00fczlerce g\u00f6n\u00fcl eri u\u00e7up u\u00e7up \u015eirvan\u2019a gitmi\u015f.<\/p>\n

Hocam buyurdu ki Abd\u00fclmecid \u015eirv\u00e2n\u00ee, \u015eirvan\u2019\u0131n \u015eamah\u0131 \u015fehrinde ilmini tamamlam\u0131\u015f ve dersler vermi\u015f bir \u00e2limdir. \u015eamah\u0131 ismi bir anda g\u00f6nl\u00fcm\u00fcn taa derinlerinde bir s\u0131z\u0131 meydana getirdi. G\u00f6zlerimin doldu\u011funu g\u00f6ren hocam, hafif\u00e7e h\u00fczn\u00fcm\u00fc payla\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu Abd\u00fclmecid Efendi de senin gibi ilim \u00e2\u015f\u0131\u011f\u0131 bir m\u00fcbarek gen\u00e7ken, ilmi ve kitab\u0131 her \u015feyden y\u00fcce g\u00f6r\u00fcrken bir gece r\u00fcyas\u0131nda bir kitab\u0131n kendisine, bana bakt\u0131\u011f\u0131n kadar Allah\u2019\u0131 zikretsen ne menziller a\u015fard\u0131n, dedi\u011fini duyar.<\/p>\n

Hocam burada biraz teredd\u00fctle, t\u00fcm ilimlere vak\u0131f olan bu zat-\u0131 muhterem, her \u015feyi terk edip da\u011fda bir ma\u011faraya \u00e7ekilmi\u015f ve birka\u00e7 y\u0131l burada Rabbini zikrederek ya\u015fam\u0131\u015f, dedi. Bu s\u00f6z bende bekledi\u011fi etkiyi do\u011furdu, y\u00fcz\u00fcm de\u011fi\u015fti. Hocam g\u00fcl\u00fcmseyerek devam etti. Abd\u00fclmecid Efendi \u00f6yle haller ya\u015fad\u0131 ki anlat\u0131lamaz. \u0130stedi\u011fi zaman vadiden vadiye tayy-\u0131 mekan yap\u0131yor, istedi\u011fi zaman abdest ald\u0131\u011f\u0131 suda vah\u015fi hayvanlar\u0131 karde\u015f\u00e7e birle\u015ftirebiliyordu, tabi Allah\u2019\u0131n izni ile. Bu s\u00f6zler art\u0131k susmama engel oldu; Hocam bu hallere inanmam\u0131z caiz mi, dedim. Hocam duymam\u0131\u015f gibi devam etti: \u0130\u015fte bu halde iken \u015eehkubat adl\u0131 bir \u015feyh kendisine yak\u0131n bir derenin kenar\u0131nda talebeleri ile belirir. Bir an Abd\u00fclmecid Efendi, onlarla birlikte zikretmek ister; ancak \u015feytan ona musallat olur ve sen onlar gibi \u00fcmm\u00ee, cahil bir \u015feyhe t\u00e2bi olacak adam de\u011filsin, dedirir. O anda Abd\u00fclmecid Efendi nefsinin ve \u015feytan\u0131n etkisi alt\u0131nda oldu\u011funu anlar ve \u015eeyh \u015eehkubat\u2019\u0131n zikir halkas\u0131na kat\u0131l\u0131r. Bir an dervi\u015flerin Kelime-i Tevhid zikrine girer ve kendinden ge\u00e7er; onu \u015feyh \u015eehkubat\u2019\u0131n yan\u0131na bayg\u0131n halde g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler. Abd\u00fclmecid Efendi g\u00f6zlerini \u015feyhin kuca\u011f\u0131nda a\u00e7ar. O g\u00fcnden sonra ona t\u00e2bi olup m\u00fcnzev\u00ee hayat\u0131ndan vazge\u00e7er. Anlam\u0131\u015ft\u0131r ki, bir m\u00fcr\u015fid-i kamil olmadan nefsin ve \u015feytan\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan ka\u00e7mak imkans\u0131zd\u0131r. Hocam bunlar\u0131 s\u00f6yleyince art\u0131k Terzi Baba konusuna d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlad\u0131m. Hocam da bana Allah\u2019\u0131n kudret s\u0131fat\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor ve \u00f6rneklerle \u00f6n\u00fcmde bir yol a\u00e7mak istiyordu.<\/p>\n

Hocam Merzev\u00ee hazretleri, \u015eeyh Abd\u00fclmecid \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019nin Tokat\u2019a gelmesini de g\u00f6zleri \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l anlatmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

O s\u0131rada Tokat\u2019ta ya\u015fl\u0131 bir Allah dostunun \u00e7ok k\u0131ymetli bir seveni varm\u0131\u015f. Bu gen\u00e7 b\u00fct\u00fcn ilimleri ve tasavvufu bu ya\u015fl\u0131 zattan \u00f6\u011frenmek i\u00e7in yalvar\u0131p duruyormu\u015f; ancak ya\u015f\u0131 doksan\u0131 ge\u00e7en \u00e2lim, sabret alt\u0131 aya kadar Allah bir kap\u0131 a\u00e7ar\u00a0 elbet, demi\u015f. Alt\u0131 ay sonra Tokat\u2019a Abd\u00fclmecid \u015eirv\u00e2n\u00ee gelmi\u015f. Bu \u00fcnl\u00fc \u015feyhin \u015fehrine geldi\u011fini duyan delikanl\u0131 hemen ona intisaba ko\u015fmu\u015f. Abd\u00fclmecid \u015eirv\u00e2n\u00ee genci g\u00f6r\u00fcnce, \u201cEvlad\u0131m senin yan\u0131k davetin \u00fczerine yurdumu yuvam\u0131 b\u0131rak\u0131p \u00e7oluk \u00e7ocu\u011fumla buralara kadar gelmek zorunda kald\u0131m, gel bakal\u0131m, derdin nedir?\u201d demi\u015f. O g\u00fcn geldi\u011fi Tokat\u2019tan bir daha \u015eirv\u00e2n\u00ee hazretleri hi\u00e7 ayr\u0131lmam\u0131\u015f.<\/p>\n

Hocam o kadar inanarak anlat\u0131yordu ki i\u00e7imden g\u00fclesim geldi\u011fi halde kendimi tuttum. B\u00f6yle \u015feylere inanmam beklenmemeliydi, insanlar bu tip hikayelere kanmamal\u0131yd\u0131; ancak i\u015fte koskoca Merzev\u00ee hazretleri bile bu r\u00fczgara kap\u0131lm\u0131\u015f gidiyordu.<\/p>\n

Her ne olursa olsun ben ilmi, tasavvuftan \u00fcst\u00fcn tutmaya karal\u0131yd\u0131m. Benim kalbimde de, beynimde de, karn\u0131mda da ilim olmal\u0131yd\u0131. \u0130limsiz din; k\u00f6r, sa\u011f\u0131r ve topald\u0131.<\/p>\n

Hocama bu dersinden dolay\u0131 te\u015fekk\u00fcr edip \u00e7\u0131kmak \u00fczereyken hocam seslendi, ni\u00e7in bu zat\u0131n t\u00fcrbesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir misin \u0130smail\u2019im, dedi. Hay\u0131r, dedim. Onun dile\u011fi M\u00fcsl\u00fcmanlardan ayr\u0131lmamak, onlar gibi t\u00fcrbesiz yatmakt\u0131. Pek \u00e7ok kez kubbeli t\u00fcrbe yapt\u0131lar; ancak kubbe her seferinde \u00e7\u00f6kt\u00fc, dedi.<\/p>\n

Bu da abart\u0131l\u0131 bir menk\u0131be, diye ge\u00e7irdim i\u00e7imden.\u00a0 Hocam\u0131n bu durumu, bu tip \u015feylere \u00f6zlem duydu\u011funun a\u00e7\u0131k delili idi.<\/p>\n

Belki de bu hasretin en zirveye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir anda Tokat\u2019\u0131 terk etmeye karar verdi, Merzev\u00ee hazretleri. Hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemeden, bir sabah namaz\u0131 sonras\u0131 ailesini ve zaten olmayan e\u015fyalar\u0131n\u0131 al\u0131p medreseden ayr\u0131ld\u0131. Onun ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 bizi adeta \u00f6ks\u00fcz koydu. Birka\u00e7 arkada\u015f\u0131m onun Ba\u011fdat\u2019a b\u00fcy\u00fck bir m\u00fcr\u015fide ba\u011flanmaya gitti\u011fini s\u00f6yledi; ancak benim i\u00e7in bu a\u00e7\u0131klama yeterli de\u011fildi. Nas\u0131l olur da bu kadar b\u00fcy\u00fck bir \u00e2lim bir \u015feyhe tabii olmak i\u00e7in bu kadar b\u00fcy\u00fck bir makam\u0131 ve b\u00f6yle kurulu bir d\u00fczeni bozard\u0131. Akl\u0131m bir t\u00fcrl\u00fc almad\u0131. Akl\u0131m\u0131n almad\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok \u015fey oldu\u011funu o g\u00fcnlerde daha fazla hisseder olmu\u015ftum.<\/p>\n

Tokat\u2019tan ayr\u0131l\u0131p hocam\u0131n pe\u015finden Ba\u011fdat\u2019a gittim. Onunla son bir kez g\u00f6r\u00fc\u015fecek ve ondan tavsiye edece\u011fi bir \u00e2lime \u00a0beni g\u00f6ndermesini \u00a0isteyecektim. Arkada\u015flar\u0131m\u0131n bu fikre tepkisi, kahkahalarla g\u00fclmek oldu. Bir hoca ad\u0131 almak i\u00e7in taa Ba\u011fdat\u2019a gitmek ne b\u00fcy\u00fck sa\u00e7mal\u0131kt\u0131. Ancak benim i\u00e7in yolun veya zaman\u0131n bir anlam\u0131 yoktu; ilim yolunda y\u00fcr\u00fcd\u00fckten sonra ha \u00e7ileli ta\u015fl\u0131 yollar; ha s\u0131cak bir h\u00fccre, ikisi de birdi.<\/p>\n

Derin bir nefes al\u0131p g\u00f6klere bakt\u0131m ve i\u00e7imden, Allah\u2019\u0131m ilmimi eksik b\u0131rakma, bana yard\u0131mc\u0131 ol, hocama beni kavu\u015ftur, dedim.<\/p>\n

Ba\u011fdat\u2019ta onu bulmam ile oradan ayr\u0131lmam bir hafta ancak s\u00fcrd\u00fc. Bana f\u0131k\u0131h bilgimi ve akl\u00ee ilimlerimi geli\u015ftirmem i\u00e7in Burdur ulemas\u0131n\u0131 i\u015faret etti. Ayr\u0131l\u0131rken de kula\u011f\u0131ma; evlad\u0131m akl\u0131n dolduktan sonra, kalbin i\u00e7in seni bekliyor olaca\u011f\u0131z, in\u015fallah, dedi. Ad\u0131n\u0131 Erzincan\u2019da duydu\u011fum Mevl\u00e2n\u00e2 Halid adl\u0131 bir zat\u0131n tekkesinde kal\u0131yordu ve y\u00fcz\u00fcnde huzur dolu bir g\u00fcl\u00fcmseme geziniyordu.\u00a0 \u0130\u00e7imden, benim \u015feyhim ilimdir, en hakiki m\u00fcr\u015fidim ilimdir, kimse beni bir \u015feyhe ba\u011flan\u0131p da akl\u0131m\u0131 kiraya vermeye zorlayamaz, diye ge\u00e7irdim.<\/p>\n

Hocam\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da i\u00e7imden k\u0131nayarak yola revan oldum. Haftalarca y\u00fcr\u00fcmeme ra\u011fmen i\u00e7imdeki ate\u015fin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ile ne Anadolu\u2019nun bozk\u0131r so\u011fu\u011funu ne de e\u015fk\u0131ya dolu yollar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Sadece y\u00fcr\u00fcd\u00fcm, y\u00fcr\u00fcd\u00fcm, y\u00fcr\u00fcd\u00fcm. Allah\u2019\u0131m, kar\u015f\u0131ma \u015fu akl\u0131m\u0131n, mant\u0131\u011f\u0131m\u0131n tatmin olmas\u0131 i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc ilmi \u00f6\u011fretecek \u00e2limler \u00e7\u0131kar, diyordum.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Fosfur \u00fc Yel\u00een\u00e2s-\u0131 hak\u00eem T\u00e2lis-i t\u0131b-d\u00e2n<\/em><\/p>\n

Efl\u00e2tun Aristo Bokrat h\u00e2zik-i Yun\u00e2n[vi]<\/strong><\/a> <\/em><\/p>\n

[Fosfur ve Hekim Yel\u00een\u00e2s, t\u0131p\u00e7\u0131 T\u00e2lis;<\/p>\n

Eflatun, Aristo, Hipokrat Yunan\u2019\u0131n se\u00e7ilmi\u015fi idi.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Buldur\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Burdur<\/p>\n

 <\/p>\n

Burdur Medresesi<\/p>\n

Sene 1808 \u015eevval<\/em><\/p>\n\n\n\n
N<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

itekim Burdur\u2019da da kendimi bir medresede buldum. Gitti\u011fim \u015fehirlerin hi\u00e7bir g\u00fczelli\u011fini g\u00f6rmek istemiyordum. Sadece orada hangi \u00e2limlerden faydalan\u0131r\u0131m, hangi kitaplar\u0131 bulabilirim, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum.\u00a0 Belki de bu y\u00fczden Burdur ve Tokat\u2019\u0131 sadece medrese olarak hat\u0131rl\u0131yorum ve o all\u00e2me hocalar\u0131mla.<\/p>\n

Yirmili ya\u015flar\u0131n olgunlu\u011fu ile art\u0131k hayat\u0131 sorgular oldum. Bu sorgulamada Bat\u0131-Do\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve felsefe \u00fczerine baz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen noktalar vard\u0131. Burdur\u2019da bu sorular\u0131n cevab\u0131 i\u00e7in en ideal hocay\u0131 bulmu\u015ftum: Molla Muhammed.<\/p>\n

Molla Muhammed\u2019e \u00a0Seyit \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee, diye kendimi tan\u0131t\u0131nca g\u00fcl\u00fcmsedi, o kadar kolay de\u011fil, dedi. Kolay olmayan nedir efendim, dedim. Seyit\u2019im deyince baz\u0131 imtihanlardan ge\u00e7ip bunu ispatlaman laz\u0131m, dedi. \u0130lk defa seyitli\u011fini ispatlamak zorunda kalan insan benim herhalde, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Molla Muhammed hocam bir s\u00fcre hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemedi; iki g\u00fcn sonra imtihan\u0131n olacak, deyip beni h\u00fccreme g\u00f6nderdi.<\/p>\n

\u0130ki g\u00fcn sonra medresenin arkas\u0131ndaki bah\u00e7eye girmem ve arka merdivenlerden yukar\u0131 kata \u00e7\u0131kmam istendi. Bah\u00e7eye girdi\u011fimde d\u00f6rt tane iri k\u0131y\u0131m kurt k\u00f6pe\u011finin bana k\u0131zg\u0131n k\u0131zg\u0131n bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Hayat\u0131nda bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir vah\u015fi hayvan\u0131n beni incitmedi\u011fini bildi\u011fim i\u00e7in, rahat tav\u0131rlarla merdivene ilerledim. K\u00f6pekler gelip h\u0131rkama s\u00fcrt\u00fcnd\u00fcler, sanki bir \u015fey ister gibi inlediler. Anlayamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ba\u015flar\u0131n\u0131 ok\u015fay\u0131p yukar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m. Yukar\u0131da Molla Muhammed\u2019i bana g\u00fcl\u00fcmser buldum. \u015eimdi imtihan\u0131 kazand\u0131n; bu k\u00f6pekler iki g\u00fcnd\u00fcr a\u00e7 ve genellikle a\u00e7ken yabanc\u0131lara a\u015f\u0131r\u0131 sald\u0131rgan olurlar; seni hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131klar\u0131 halde bu vah\u015fi y\u00fczlerini sana g\u00f6stermediler. \u0130\u015fte Dokuzuncu \u0130mam Muhammed Cevad hazretlerinin ge\u00e7ti\u011fi imtihandan sen de ge\u00e7tin, dedi.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de o an hat\u0131rlad\u0131m. Muhammed Cevad hazretleri de Halife Mu\u2019tas\u0131m taraf\u0131ndan ayn\u0131 imtihana t\u00e2bi tutulmu\u015ftu. Peygamber torunu Muhammed Cevad ise ona, Allah, seyitlere dokunmay\u0131 canavarlara haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, demi\u015fti.\u00a0 Ayn\u0131 imtihandan ge\u00e7mek hem gururumu ok\u015fad\u0131 hem de utand\u0131rd\u0131, beni.<\/p>\n

Hocam\u0131n bana ilk verdi\u011fi s\u0131r, d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7 etkili kutba sahip oldu\u011fu idi. Benim \u00e7\u0131k\u0131p geldi\u011fim Kafkasya d\u00fcnyan\u0131n en kesif enerjili birinci kutbu imi\u015f; \u0130stanbul ikincisi; Mekke ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc. Bu kutuplar\u0131n yo\u011fun enerjisini kendinde hissetmek, ruh iklimi i\u00e7in olmazsa olmazd\u0131r, dedi.<\/p>\n

Bu kuru bilgi, o anda pek dikkatimi \u00e7ekmedi; ancak zamanla bir kurt gibi her gece i\u00e7imde bir yerleri oymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Molla Muhammed ile s\u00fcrekli felsef\u00ee konular\u0131 konu\u015ftuk. Onun Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131nda \u00e7ok kesin yarg\u0131lar\u0131 vard\u0131. Ona g\u00f6re, bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 \u0130sev\u00ee de\u011fildi; bir anlamda eski dinleri olan \u201c\u00e7ok tanr\u0131l\u0131\u201d Pagan inanc\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi. Bunun en bariz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc de, tek Allah\u2019\u0131 emreden bir peygamberi teslis ile \u00fc\u00e7lemeleri idi.<\/p>\n

Bana; \u0130layda ve Odeseia\u2019y\u0131 okumam\u0131 ve anlamam\u0131 emretti. Bir haftada ikisini de okuyup kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131m. Hocam\u0131n birinci sorusu, \u015fu anda bu inan\u00e7 Bat\u0131\u2019da mevcut mu sence, oldu.<\/p>\n

Ben de evet, dedim. Bat\u0131 \u015fu anda Hazreti \u0130sa ile mesela Herk\u00fcl aras\u0131nda m\u00fcthi\u015f bir benzerlik kurarak\u00a0 ona b\u00fchtanda bulunuyorlar. Allah-u Teala, Zeus denilen bir tanr\u0131n\u0131n seviyesine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve d\u00fcnyev\u00ee bir varl\u0131k olan bir kad\u0131na a\u015f\u0131k olmu\u015f; sonu\u00e7ta da ondan \u00e7ocu\u011fu olmu\u015f gibi g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

Hocam, dedim; bence Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kmaz\u0131 Hazret-i \u0130sa\u2019n\u0131n babas\u0131z do\u011fmas\u0131 ve onlar\u0131n eski dinlerinde de bu gibi hadiselerin tanr\u0131lara mal edilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bir Bat\u0131l\u0131, kafas\u0131ndan o ahlaks\u0131zl\u0131k timsali Olimpos tanr\u0131lar\u0131n\u0131 silmedik\u00e7e ger\u00e7ek H\u0131ristiyan olamaz, dedim.<\/p>\n

Hocam g\u00fcl\u00fcmsedi; sende ger\u00e7ekten g\u00fczel bir muhakeme kabiliyeti var, dedi ve devam etti: Ben de bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ahlak \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc i\u015fte tam bu noktaya ba\u011fl\u0131yorum. Eski tanr\u0131lar\u0131, Olimpos\u2019tan inip her nefsan\u00ee iste\u011fini tatmin etti\u011fine, can\u0131n\u0131n istedi\u011fi kad\u0131nla birlikte oldu\u011funa g\u00f6re, insanlar ni\u00e7in bunu yapmas\u0131nd\u0131?<\/p>\n

Hocam, biz T\u00fcrklerin \u015fans\u0131n\u0131 ise yine ayn\u0131 noktaya ba\u011flad\u0131: eski dinin tek tanr\u0131l\u0131 olu\u015fu. \u0130smail\u2019ci\u011fim, dedi; T\u00fcrkler \u015eamanizm de dahi tek olan G\u00f6ktanr\u0131\u2019ya inand\u0131. Tanr\u0131 g\u00f6r\u00fcnmezdi ve tekti; u\u00e7mak denilen cennet g\u00f6kte idi. S\u00fcfl\u00ee, nefsan\u00ee \u015feyler tanr\u0131ya yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmazd\u0131. \u0130\u015fte bu y\u00fczden T\u00fcrkler, \u0130slamiyet\u2019i can u g\u00f6n\u00fclden benimsedi; Allah\u2019a can u g\u00f6n\u00fclden ba\u011fland\u0131. Hatta \u00f6yle oldu ki, bu millet en b\u00fcy\u00fck hedef olarak \u201cil\u00e2y-\u0131 kelimatullah\u2019\u0131 ve nizam-\u0131 \u00e2lemi\u201d[vii]<\/a> kendine se\u00e7ti. Yani T\u00fcrkler benzer bir inan\u00e7tan geldikleri i\u00e7in halis bir kalple \u0130slam\u2019a sar\u0131ld\u0131; oysa Bat\u0131l\u0131lar \u00f6nceki dinlerinin etkisi ile Hazret-i \u0130sa\u2019ya iftira ettiler ve Allah\u2019\u0131n o\u011flu dediler. Bundan a\u011f\u0131r bir b\u00fchtan olabilir mi?<\/p>\n

Hocam bu s\u00f6zleri s\u00f6ylerken k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 olmu\u015f, sinirinden rahleye vurmu\u015ftu.\u00a0 O zaman yap\u0131lmas\u0131 gereken Bat\u0131\u2019n\u0131n ilmini al\u0131p onlar\u0131 ge\u00e7mek; ancak geleneklerinden uzak durmakt\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Molla, Do\u011fu milletlerinden \u0130ran\u2019da ayn\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde idi. Ona g\u00f6re \u0130ran, yani Farslar, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabullenememi\u015fti. Her medeniyetten daha \u00fcst\u00fcn g\u00f6rd\u00fckleri kadim \u0130ran k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck etkisi onlar\u0131 bir anlamda \u0130slam\u2019a ma\u011frur bir eda ile tepeden bakma hissi veriyordu.<\/p>\n

\u0130ran, Yunan ve M\u0131s\u0131r mitolojileri aras\u0131ndaki benzerli\u011fi g\u00f6rmem i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 okuma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmam\u0131 emretti. Bu okumadan ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kt\u0131. Mesela, Firavun ile Dahhak ayn\u0131 konuda ayn\u0131 karar\u0131 veriyordu. Nas\u0131l Firavun, Hz. Musa do\u011faca\u011f\u0131 i\u00e7in o d\u00f6nemdeki t\u00fcm erkek \u00e7ocuklar\u0131 kestirdi ise, Dahhak da Feridun do\u011faca\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Yani insan kendi nefsinin oyunca\u011f\u0131 ise binlerce can\u0131 bir \u00e7\u0131rp\u0131da yok edebiliyordu. D\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu ki bu onun zalimli\u011finden kaynaklan\u0131yor. \u0130\u015fte insanl\u0131\u011f\u0131n bu temel i\u00e7g\u00fcd\u00fclerle de\u011fil; hak ve hakikat duygusu ile hareket etmesi bizim yolumuz olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Molla Muhammed, hayat\u0131m\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren bir bent gibiydi. \u015eimdi ne yapmal\u0131yd\u0131m, akl\u0131n yolundan felsefeye mi dalmal\u0131; kalbimin yolundan dine ve tasavvufa m\u0131 sar\u0131lmal\u0131yd\u0131m?<\/p>\n

Bir g\u00fcn bu konuyu da tart\u0131\u015ft\u0131k. Bana, art\u0131k \u00f6\u011frenecek d\u00fcnyev\u00ee bir ilim kalmad\u0131ysa bir \u00fcst makama y\u00fcr\u00fcmek elzemdir, deyiverdi. Bu makam ne ola ki, dedim. Bir misal ile gitmem gereken istikameti i\u015faret etti.<\/p>\n

Bak \u0130smailci\u011fim dedi, sana cevizi misal g\u00f6stererek hangi noktada oldu\u011funu g\u00f6stereyim: Cevizin en d\u0131\u015f\u0131nda ye\u015fil bir manto k\u0131sm\u0131 vard\u0131r, buras\u0131 \u015feraittir; onun alt\u0131nda sert bir tahta gibi kabuk k\u0131sm\u0131 vard\u0131r, buras\u0131 tarikattir; onun alt\u0131nda da incecik bir zar vard\u0131r, soyulmas\u0131 ustal\u0131k ister, buras\u0131 marifettir; cevizin en lezzetli ve as\u0131l ula\u015f\u0131lmak istenen yeri de bembeyaz i\u00e7idir, i\u015fte buras\u0131 da hakikattir.<\/p>\n

Sen, \u015fu anda \u015feriat k\u0131sm\u0131n\u0131 tamamlad\u0131n, din\u00ee ilimleri, akl\u00ee ilimleri itmam ettin; ancak \u015fimdi s\u0131ra ikinci katmanda. Yolun a\u00e7\u0131k olsun, deyip beni b\u00fcy\u00fck bir bo\u015flu\u011fun i\u00e7ine iteleyiverdi.<\/p>\n

Birden medrese, Burdur, Anadolu, belki de d\u00fcnya bana dar gelmeye ba\u015flad\u0131. Allah\u2019\u0131m, ilim i\u00e7in \u00e2lim bulmak kolay; ancak kalp i\u00e7in hekim bulmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n

Bu halet-i ruhiye i\u00e7inde kendime bir s\u0131\u011f\u0131nak arad\u0131m ve buldum: Annem. \u015eamah\u0131\u2019ya, K\u00fcrdemir\u2019e d\u00f6necek ve annemin dizlerinde yirmili ya\u015flar\u0131mda teselli arayacakt\u0131m. Babam\u0131n yerine ders verecek \u00a0bir hoca aray\u0131p durduklar\u0131n\u0131 yazan dostlar\u0131m bu habere mutlaka sevineceklerdi.<\/p>\n

Bu kararla \u015eirvan\u2019a, yurduma do\u011fru yola koyuldum.<\/p>\n

Yolda r\u00fcyalar\u0131m beni bir t\u00fcrl\u00fc rahat b\u0131rakmad\u0131. Bir r\u00fcyamda, senin yolculu\u011fun yeni ba\u015fl\u0131yor, diyen bir ak sakall\u0131 olduk\u00e7a etkiledi beni; ancak r\u00fcya ile amel edilmemesi gerekti\u011fini bilecek kadar \u00e2limdim art\u0131k. \u0130\u00e7imde bir yerlerin kabard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun koltuklar\u0131m\u0131n kabarmas\u0131na sebep oldu\u011funu \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve net fark ediyordum. \u0130\u015fte y\u0131llarca ilim yolunda y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ve ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131m. Annem ve babam art\u0131k benimle \u00f6v\u00fcnebilir, beni \u015eirvan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck ilim adamlar\u0131ndan bir olarak g\u00f6r\u00fcp benimle gurur duyabilirlerdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0 Ey b\u00e2d-\u0131 sab\u00e2 h\u00e2l nedir y\u00e2r k\u00fby\u0131nda<\/em><\/p>\n

S\u00f6yle ne haber var gel\u00fcrsin vatan\u0131mdan[viii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>[Ey sabah r\u00fczgar\u0131, yarin yurdunda haller nicedir?<\/p>\n

S\u00f6yle ne haberler vard\u0131r, getirirsin vatan\u0131mdan?]<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Menim K\u00fcrdemir\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Azerbaycan<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

K\u00fcrdemir, dut a\u011fa\u00e7lar\u0131 diyar\u0131.<\/p>\n

Sene 1810 Receb<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
B<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

u duygularla can\u0131m \u015eirvan\u2019\u0131n, b\u00fcy\u00fck \u00e2limler \u015fehri \u015eamah\u0131\u2019n\u0131n m\u00fcbarek ata yurdum K\u00fcrdemir\u2019ine kendimi att\u0131m. Annemin g\u00f6zya\u015flar\u0131, babam\u0131n dualar\u0131 beni kar\u015f\u0131lad\u0131. \u0130nsan d\u00fcnyada ba\u015fka ne isteyebilirdi; i\u015fte Anadolu\u2019nun en b\u00fcy\u00fck \u00e2limlerinden ilim tahsil eden bir hoca, ilminin zekat\u0131n\u0131 vermeye yurduna d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Art\u0131k buradan, bu ana yurdumdan, bu baba ba\u011flar\u0131mdan kimse beni ay\u0131ramazd\u0131.<\/p>\n

Alt\u0131 y\u0131l memleketimin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ilim yolunda yeti\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7abalay\u0131p durdum. Annem ve babam \u00e7ok mutluydu, ben de i\u00e7imde derin bir huzur hissediyordum; ancak bir s\u00fcre sonra r\u00fcyalar\u0131mda s\u00fcrekli ikazlar almaya ba\u015flad\u0131m: \u0130smail, \u0130smail Peygamber\u2019in evini ne zaman ziyaret edeceksin, diyordu r\u00fcyalar\u0131m. Bir s\u00fcre sonra bu r\u00fcya o kadar s\u0131k g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131 ki art\u0131k g\u00fcnd\u00fczleri bile g\u00f6z\u00fcm\u00fc kapatt\u0131\u011f\u0131mda gelip g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne yap\u0131\u015f\u0131yor; kulaklar\u0131mda o ses \u00e7\u0131nl\u0131yordu: \u0130smail, \u0130smail Peygamber\u2019in evini ne zaman ziyaret edeceksin?<\/p>\n

Babama ve anneme bu r\u00fcyam\u0131 anlat\u0131nca hac\u0131 olan annem ve babam sevin\u00e7ten birer damla g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fcler. Babam, evlad\u0131m davetin m\u00fcbarek olsun, Hz. Peygamber seni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, dedi. Annem ellerimin i\u00e7ini \u00f6p\u00fcp yavrum bu elleri K\u00e2be\u2019nin perdelerine, Hacer\u00fc\u2019l-Esvet\u2019ine s\u00fcr; in\u015fallah bu eller cehennem y\u00fcz\u00fc g\u00f6rmeyecek, diye dua etti.<\/p>\n

\u0130\u00e7imde bir muamman\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc de \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor hissi olu\u015ftu: Felsefe derslerinde hocam\u0131n dedi\u011fi ikinci merkez beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu: Mekke. D\u00fcnyada, insan \u00fczerinde etkili \u00fc\u00e7 yer vard\u0131r: Kafkasya, Mekke ve \u0130stanbul. \u0130\u015fte \u015fimdi ikincisine gidiyordum.<\/p>\n

Mevsim uygun ve zaman varken ilk kafileye kendimi att\u0131m. Kafile ile yapaca\u011f\u0131m\u0131z yolculuk ayn\u0131 zamanda benim i\u00e7 \u00e2lemime bir seyahat olacakt\u0131; s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcnecek, s\u00fcrekli zikredecek ve s\u00fcrekli kalbimi tefti\u015f edecektim. \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyada yapt\u0131\u011f\u0131 en de\u011ferli yolculuk, Hac yolculu\u011fu idi ve ben bu yolculukta Mekke\u2019ye giderken ayn\u0131 zamanda kalbime de iniyordum. Kalbimi Ravza-i Mutahhara kadar, o temiz bah\u00e7e kadar temiz bulacak m\u0131yd\u0131m? Mekke kadar kutsal bir ruha sahip olabilecek miydim ve kalbimin s\u00fcveyd\u00e2s\u0131n\u0131 Hacer\u00fc\u2019l-Esvet gibi v\u00fccudumu Hakk\u2019a d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr bulacak m\u0131yd\u0131m?<\/p>\n

Ruhum kendimden \u00f6nde gidiyordu; ben adeta r\u00fczgara tutulmu\u015f bir yaprak gibi hafif hissediyordum kendimi.<\/p>\n

Bekle beni K\u00e2be kalpli Mekke, bekle beni Ravza g\u00f6n\u00fcll\u00fc Medine sana geliyorum; \u015feytan\u0131m\u0131 ta\u015flamaya, g\u00fcnahlar\u0131m\u0131 y\u0131kamaya geliyorum, diye diye yol ald\u0131m.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Sana Ahmed mi Muhammed mi mahabbet mi diyem<\/em><\/p>\n

Yoksa mahb\u00fbb-\u0131 Hud\u00e2 \u015f\u00e2h-\u0131 mel\u00e2hat m\u0131 diyem[ix]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Ey Rasulallah; sana Ahmet mi Muhammet mi, muhabbet mi diyeyim.<\/p>\n

Yoksa, Huda\u2019n\u0131n sevgili kulu, g\u00fczelliklerin \u015fah\u0131 m\u0131 diyeyim?\u00a0 ]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Medine\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Medine<\/p>\n

 <\/p>\n

Ravza-y\u0131 Mutahhara<\/p>\n

Sene 1812 Zilkade<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
M<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

edine\u2019ye hi\u00e7bir vas\u0131ta kullanmadan, y\u00fcr\u00fcyerek gitmek en b\u00fcy\u00fck hay\u00e2limdi, o da ger\u00e7ekle\u015fti. Medine\u2019ye yak\u0131n N\u00e2b\u00ee merhumun dizeleri d\u00f6k\u00fcld\u00fc dilimden:<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sak\u0131n terk-i edebden k\u00fby-\u0131 mahb\u00fbb-\u0131 H\u00fcd\u00e2\u2019d\u0131r bu<\/em><\/p>\n

Nazarg\u00e2h-\u0131 \u0130l\u00e2h\u00ee\u00a0 Mak\u00e2m-\u0131 Mustafa\u2019d\u0131r bu[x]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Hem bu dizeleri s\u00f6yl\u00fcyor hem y\u00fcr\u00fcyor hem de g\u00f6zya\u015flar\u0131na gark oluyordum. Allah\u2019\u0131m bana nasip etti\u011fin bu nimetler i\u00e7in ben ne yapt\u0131m ki? Benim gibi g\u00fcnahkar bir kuluna bunca ikram neden Allah\u2019\u0131m, diye diye kervan\u0131 terk edip s\u00fcrekli y\u00fcr\u00fcd\u00fcm, y\u00fcr\u00fcd\u00fcm\u2026 Resulullah\u2019\u0131n kabrine kadar adeta u\u00e7arak gittim. Orada, o Muhammed Peygamberin dizinin dibinde hayat\u0131n sadece ilimden, okumaktan, \u00f6\u011frenmekten ve \u00f6\u011fretmekten ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettim. Hatta ilmin insan\u0131 biraz da ma\u011frurla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. O y\u00fcce Peygambere kar\u015f\u0131 hissetti\u011fim \u015feyler kitaplara yaz\u0131lmaz ki, \u00f6\u011frenilemez ki, \u00f6\u011fretilemez ki\u2026<\/p>\n

On g\u00fcn boyunca Resulullah\u2019\u0131n dizinin dibinden ayr\u0131lmad\u0131m, s\u00fcrekli dua ve ibadetle ge\u00e7en on g\u00fcn. Yiyece\u011fimi dostlar\u0131m aya\u011f\u0131ma getiriyordu; yiyecek dedi\u011fim de g\u00fcnde \u00fc\u00e7 hurma ve iki bardak su idi. Bu d\u00fcnyada beynimi ve midemi tok hissedebiliyordum; ancak kalbim; kalbim f\u0131rt\u0131nada s\u00fcr\u00fcklenen bir gemi gibiydi. Her an bir kaza ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Bir liman ar\u0131yordum, g\u00f6nl\u00fcm\u00fc doyuracak nimetlerle dolu bir liman.<\/p>\n

Ravza-y\u0131 Mutahhara\u2019da ad\u0131na uygun bir temizlik ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131mda duyuyor, ya\u015f\u0131yor, fark ediyordum. D\u00fcnya benim gibi yirmilerinde olanlar i\u00e7in ne kadar k\u00f6kl\u00fc bir a\u011fa\u00e7sa, benim i\u00e7in o kadar k\u00f6kleri kesilmi\u015f bir fidand\u0131. Ancak bu kesilme s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmek mukadder oldu\u011funa g\u00f6re bunun hekimi kim olmal\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Beynimde bir \u015fim\u015fek \u00e7akt\u0131, acaba annemin soyu olan Veysel Karan\u00ee gibi bir kaderim mi vard\u0131 benim; hi\u00e7bir zaman Hz. Peygambere kavu\u015famayacak. Bu, d\u00fcnyev\u00ee planda en ac\u0131 ve kati ger\u00e7ek idi; ancak bir yolu olmal\u0131yd\u0131, bir yolu olmal\u0131yd\u0131. Bu boyutlar\u0131n a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, sevenin sevdi\u011fine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir yer olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Sadece on birinci g\u00fcn Medine\u2019yi dola\u015f\u0131p onun gezdi\u011fi yerlerin havas\u0131n\u0131 teneff\u00fcs ettim. Cennet\u00fc\u2019l-B\u00e2ki mezarl\u0131\u011f\u0131na gidip Hazret-i Fat\u0131ma\u2019y\u0131, Hazret-i Hasan\u2019\u0131 ve Hazret-i H\u00fcseyin\u2019in ba\u015f\u0131 g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan cennet mekan\u0131n\u0131 ziyaret ettim. Onlara Fatihalar, Yasinler hediye ettim; ben aciz \u0130smail\u2019e bu hediyeme kar\u015f\u0131l\u0131k dua etmelerini diledim. Art\u0131k g\u00f6zlerim s\u00f6z dinlemiyor, biteviye a\u011flay\u0131p duruyordu; fakat bir a\u011flama insan\u0131 ancak bu kadar huzura s\u00fcr\u00fckleyebilirdi. Sanki g\u00f6zya\u015f\u0131m bir \u0131rmak olmu\u015f kirpiklerim bir sandal, sahil-i selamete do\u011fru ak\u0131p gidiyordum.<\/p>\n

Ey Medine\u2019nin g\u00fcl\u00fc Peygamberim, ben de g\u00fcller kokmak, senin gibi kendimi ve \u00f6\u011frencilerimi ir\u015fat etmek istiyorum, dedim.<\/p>\n

Burada, d\u00fcnya Mekke\u2019sinden kovulmu\u015f bir ruh olarak huzur bulmu\u015ftum; art\u0131k sonsuza kadar Peygamberimin dizinin dibinde ya\u015fayabilirdim.<\/p>\n

Dostlar\u0131m zorla beni Resulullah\u2019\u0131n kabrinin yan\u0131ndan kopar\u0131p Mekke\u2019ye do\u011fru s\u00fcr\u00fcklemeye ba\u015flad\u0131lar. Yol boyunca g\u00f6z\u00fcm hep arkada kald\u0131; belki bana, d\u00f6n \u0130smail\u2019im, der diye bekledim.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ey hac\u0131 c\u00e2n\u0131m\u0131n Mekkesi Med\u00eenesi<\/em><\/p>\n

Sefine-i g\u00f6nl\u00fcm\u00fcn lengeri sekinesi[xi]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Ey hac\u0131, can\u0131m\u0131n Mekke\u2019si, Medine\u2019si.<\/p>\n

G\u00f6n\u00fcl kay\u0131\u011f\u0131m\u0131n sakinlik ve huzur veren \u00e7apas\u0131, demiri]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Mekke\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Mekke<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ka\u2019be<\/p>\n

Sene 1812 Zilhicce<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
M<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

ekke\u2019de K\u00e2be\u2019yi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm zaman geriye bakmaktan vazge\u00e7ebildim; \u00e7\u00fcnk\u00fc sevgilimin de sevgilisinin mekan\u0131na gelmi\u015ftim.<\/p>\n

Allah\u2019\u0131m, Mescid-i Haram\u2019\u0131n i\u00e7ine girip s\u00fctunlar aras\u0131ndan o d\u00fcnyan\u0131n en muhte\u015fem manzaras\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce art\u0131k g\u00f6zya\u015flar\u0131m\u0131n kanl\u0131 akmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetim. \u0130\u015fte ilmin, fennin, ma\u011frur nefsin pes etti\u011fi an buydu. O g\u00fcnleri anlatmak hi\u00e7 bal tatmayana bal\u0131n tad\u0131n\u0131 hissettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak kadar imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Mekke\u2019nin ve K\u00e2be\u2019nin azameti t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n bu nokta etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fini aynel yakin \u00f6\u011fretmi\u015fti bana. Ger\u00e7ekten de d\u00fcnyada bir nokta ba\u015flang\u0131\u00e7sa oras\u0131 buras\u0131d\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Her \u015fey d\u00f6n\u00fcyor ve s\u00fcrekli zikrediyordu burada. Mevl\u00e2n\u00e2 Celaleddin\u2019i burada daha bir yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131m. Her \u015fey d\u00f6n\u00fcyordu, kimisi asl\u0131na; kimisi yanl\u0131\u015flar \u00e7ukuruna. Bence de Hazret-i Adem\u2019in indirildi\u011fi, Hazret-i \u0130brahim\u2019in ada\u015f\u0131m Hazret-i \u0130smail ile imar etti\u011fi bu mekan d\u00f6n\u00fclmeye de\u011fer bir merkezdi. Her ad\u0131m\u0131n bir peygamber k\u0131ssas\u0131n\u0131 canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu \u015fehir, \u015fehirlerin anas\u0131, kalbime s\u0131\u011fmad\u0131 ta\u015ft\u0131. \u201cLebbeyk\u201d diyerek d\u00f6nen insanlar, kendilerini duyan Rablerine, d\u00f6nd\u00fcm; t\u00fcm kirlerden, t\u00fcm h\u0131rslardan, t\u00fcm isteklerden, t\u00fcm d\u00fcnyev\u00ee ar\u0131zalardan sana d\u00f6nd\u00fcm, diyordu. Hacer\u00fc\u2019l-Esvet\u2019in siyah y\u00fcz\u00fc acaba kalbimin karas\u0131n\u0131 m\u0131 yans\u0131t\u0131yor diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm anlar oldu. Belki benim kalbim de cennetinden kopmu\u015f, d\u00fcnya denilen bu h\u0131rslar, kirler ve benlik davalar\u0131 dolu \u00e2lemde kirlenmi\u015fti. Yar\u0131p baksam mutlaka Hacer\u00fc\u2019l-Esvet\u2019ten daha kara idi kalbim. Bu karan\u0131n \u00fczerine beyaz ihramlar \u00f6rtsem ne \u00e7are, dedim, a\u011flad\u0131m.<\/p>\n

Merve ve Safa tepeleri aras\u0131nda ko\u015farken bir \u0130smail, ismini ald\u0131\u011f\u0131 \u0130smail\u2019in Zemzem \u00e7\u0131karma hadisesini ya\u015f\u0131yor; bir annenin o\u011flu i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015f\u0131n\u0131 hissediyordu. \u0130\u015fte ben f\u00e2ni \u00e2lemdeki zavall\u0131 \u0130smail, i\u015fte orada ger\u00e7ek \u0130smail, peygamber o\u011flu peygamber \u0130smail.<\/p>\n

\u015eeytan\u0131 ta\u015flarken i\u00e7imden hep \u015funu s\u00f6yledim: \u0130smail, bu ta\u015flar\u0131 d\u00f6n kendine at. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015eeytan, senin nefsinin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kap\u0131lardan giriyor i\u00e7eri. Senin nefsin davet etmese onun bir h\u00fckm\u00fc var m\u0131d\u0131r? O halde \u015feytandan \u00e7ok kendi kafana \u00e7al bu ta\u015flar\u0131 ki o d\u00fc\u015fman\u0131 beden hanesine davet etmesin. Ve en m\u00fcthi\u015f an: Arafat vakfesi.<\/p>\n

Ben art\u0131k \u00f6ld\u00fcm, \u015fu anda k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc Rabbimin huzurunday\u0131m ve yalvar\u0131yorum: Beni affet, beni affet, beni affet\u2026<\/p>\n

\u0130\u015fte bu an Peygamber k\u0131z\u0131 Fat\u0131ma\u2019n\u0131n bile \u015fefaat\u00e7i bulamayaca\u011f\u0131, herkese hakk\u0131n\u0131n eksiksiz verilece\u011fi, kara koyunun ak koyundan hakk\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Hem korku hem de \u00fcmit dolu olan kalbim sanki yerinden \u00e7\u0131kacak haldeydi. Tabii g\u00f6zlerim yine ve daima sakallar\u0131m\u0131 y\u0131kamaya devam ediyordu.<\/p>\n

Hacc\u0131n son g\u00fcn\u00fcnde bir r\u00fcya ile bu sefer yolumun \u0130stanbul\u2019a revan olmas\u0131 elzem oldu. Yan\u0131mda konu\u015fan dostlar\u0131mdan birisi benim dualar\u0131m\u0131 tek tek dinleyip bana ac\u0131m\u0131\u015f ve bu derdin devas\u0131, bu kalp yaras\u0131n\u0131n ilac\u0131 \u0130stanbul\u2019da deyivermi\u015fti. Daha da bir \u015fey s\u00f6ylemedi. Ancak r\u00fcyalar\u0131m, s\u00fcrekli \u0130stanbul\u2019da bir zata gitmemi i\u015faret edip durdu. \u00d6nceleri beni buradan, K\u00e2be\u2019den ve Resulullah\u2019\u0131n diyar\u0131ndan kimse \u00e7\u0131karamaz; bu g\u00f6rd\u00fcklerim de o dostun s\u00f6z\u00fcnden dolay\u0131 bir \u015fartlanmad\u0131r, dedim; ancak r\u00fcya yakam\u0131 b\u0131rakm\u0131yordu. B\u00f6yle \u0131srarl\u0131 r\u00fcyalar art\u0131k hayat\u0131m\u0131n bir ger\u00e7e\u011fi idi.<\/p>\n

Ayaklar\u0131m, bir \u0130stanbul kafilesi ile s\u00fcr\u00fckleye s\u00fcr\u00fckleye beni o g\u00fcller diyar\u0131ndan kopard\u0131. Mekke \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn param\u0131, ihtiyar ve sakat bir dilenci kad\u0131na verdim. Kad\u0131n hi\u00e7 beklemedi\u011fim bir duada bulundu: \u201cAllah senin evlatlar\u0131n\u0131 bize ba\u015f etsin! [xii]<\/a>\u201d Amin, dedim; amma \u015funu da ekledim, teyzeci\u011fim ben evlenmeyi hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum ki, olmayan \u00e7ocuk nas\u0131l buralar\u0131n emiri olsun?<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ehl-i \u2018ilmin garaz\u0131 \u015f\u00f6hret imi\u015f \u2018\u00e2lemde<\/em><\/p>\n

Z\u00e2hidin maksad\u0131 cemiyet-i s\u00eem \u00fc zer imi\u015f[xiii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[\u00c2lemde ehl-i ilmin amac\u0131 \u015f\u00f6hret imi\u015f.<\/p>\n

Zahidlerin amac\u0131 ise alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fc toplamak imi\u015f.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim \u0130stanbul\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

\u0130stanbul<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

S\u00fcleym\u00e2niye Camii<\/p>\n

Sene 1813\u00a0 Rebiy\u00fclahir<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\u0130<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

stanbul\u2019da g\u00fcnlerce r\u00fcyan\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini bekledim. Bu arada akl\u0131mdan yine felsefe hocam Molla Muhammed\u2019in s\u00f6zleri ge\u00e7ti: D\u00fcnya\u2019da insan\u0131 etkileyen \u00fc\u00e7 nokta vard\u0131r: biri Kafkaslar, biri Mekke, bir de \u0130stanbul. \u0130\u015fte son noktaya da gelmi\u015ftim; art\u0131k bu \u00fc\u00e7gen tamamland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bir \u015feyler beklemem tabii idi. Ama bekledi\u011fim neydi?<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019un en g\u00fczide medreselerinden Fatih Sultan Mehmed Han\u2019\u0131n Sahn-\u0131 Semen medresesine gidip kendimi tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131mda hi\u00e7bir ilgi g\u00f6remedim. Yurdumda herkes bana b\u00fcy\u00fck \u00e2lim g\u00f6z\u00fcyle bakarken burada s\u0131radan olman\u0131n ezikli\u011fi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Israr edip t\u00fcm hocalar\u0131 tek tek dola\u015ft\u0131m; i\u00e7lerinde sadece biri bana ilgi g\u00f6sterdi. Ahmed Efendi denilen bu zat di\u011fer hocalardan farkl\u0131 bir karaktere sahipti; di\u011ferleri daha \u00e7ok makam ve para i\u00e7in f\u0131rsat kollarken o, biraz daha z\u00fchd yoluna meyilli idi. Hocalar\u0131mdan pek \u00e7o\u011funu ve \u00f6zellikle Yahya El- Merzev\u00ee\u2019yi \u00e7ok iyi tan\u0131yordu. Onunla ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde kalmaya ve derslere beraber girmeye ba\u015flad\u0131k.<\/p>\n

Bir gece, kald\u0131\u011f\u0131m yatakhanede bir hareketlilik oldu, \u201chay\u0131r olsun\u201d diye kafam\u0131 kald\u0131r\u0131nca \u00fc\u00e7 hocan\u0131n giyindi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Hay\u0131rd\u0131r efendiler bu saatte nereye? Hastal\u0131k filan m\u0131 var, dedim. \u00dc\u00e7 arkada\u015f bu sorudan pek ho\u015flanmad\u0131lar; ancak durumu a\u00e7\u0131klamakta da pek beis g\u00f6rmediler. Beyo\u011flu\u2019nda bir e\u011flenceye gittiklerini ve istersem benim de gelebilece\u011fimi s\u00f6ylediler.\u00a0 Yats\u0131 namaz\u0131ndan sonra bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n d\u0131\u015far\u0131da ne e\u011flencesi olur ki, dedim. Safl\u0131\u011f\u0131ma g\u00fclerek, bir i\u015fret meclisi diyelim, deyiverdi birisi.<\/p>\n

Ba\u015f\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131ya kaynar sular d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f gibi irkildim, nas\u0131l yani, \u015farap filan da m\u0131 var, harama el uzatmak ne zaman caiz oldu, dedim. G\u00fclerek biz onun i\u00e7in de kendimize bir fetva veririz; akl\u0131 ba\u015f\u0131nda i\u00e7en uleman\u0131n \u015farap i\u00e7mesi caizdir, deyiverdi. Pe\u015flerinden ba\u011f\u0131rmak zorunda kald\u0131m: Ya vicdan\u0131n\u0131z bu fetvaya ne diyor?<\/p>\n

O g\u00fcn Ahmed Efendi ile durumu konu\u015ftum, ad vermeden olanlar\u0131 anlat\u0131p fikrini sordum. Evlad\u0131m ilim, insan\u0131 ma\u011frur bir varl\u0131k haline getirdi\u011finde bu sap\u0131kl\u0131klar ayyuka \u00e7\u0131kar. Bu insanlar medrese \u00e2limi olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek dinin kendilerince nas\u0131l yorumlan\u0131rsa \u00f6yle olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Yani bir nevi Firavunla\u015fma. Hocam bu derdin bir derman\u0131 yok mu, dedim. Var, dedi: tasavvuf. Sonra uzun uzun Abdullah Dehlev\u00ee hazretlerinden bahsetti. Onun talebelerine\u00a0 s\u00f6ylediklerini bir bir tekrarlad\u0131: \u201cTalebelik, sad\u0131k olan t\u00e2lip \u00a0demektir. Allah\u00fc Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n sevgisi ile ve O’nun sevgisine kavu\u015fmak arzusu ile yanmakt\u0131r. Bilmedi\u011fi, anlayamad\u0131\u011f\u0131 bir a\u015fk ile \u015fa\u015fk\u0131n h\u00e2ldedir. Uykusu ka\u00e7ar, g\u00f6zya\u015flar\u0131 dinmez. Ge\u00e7mi\u015fteki g\u00fcnahlar\u0131ndan utanarak ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131ramaz. Her i\u015finde Allah’tan korkar, o kurku ile titrer, Allah\u00fc Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n sevgisine mazhar olmak i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r. Her i\u015finde sabreder. Her ge\u00e7imsizlikte, s\u0131k\u0131nt\u0131da kusuru kendisinde g\u00f6r\u00fcr. Her nefeste Allah’\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Gaflet ile ya\u015famaz. Kimseyle m\u00fcnaka\u015fa etmez. Bir kalbi incitmekten korkar. Kalpleri Allah\u00fc Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n evi bilir.\u201d Dehlev\u00ee ile \u00f6yle doldum ki bir an onun yan\u0131nda olmak i\u00e7in Hindistan\u2019a Delhi\u2019ye u\u00e7mak istedim.<\/p>\n

O g\u00fcne kadar arad\u0131\u011f\u0131m eksik noktay\u0131 bu s\u00f6zde ke\u015ffettim. Hocam\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 ceviz te\u015fbihi akl\u0131ma geldi: Hakikate giden yol bir ceviz ile tarif edilebilir; ye\u015fil k\u0131s\u0131m \u015feriat ilmi, tahta k\u0131sm\u0131 tarikat, zar k\u0131sm\u0131 marifet, \u00f6z\u00fc hakikat.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten \u015feriat ilmine vak\u0131f olduktan sonra tarikata ge\u00e7i\u015f bir tahtay\u0131 k\u0131rmak kadar nefse zor geliyor. O halde burada bir m\u00fcr\u015fit aramal\u0131yd\u0131m.<\/p>\n

O g\u00fcn, Cuma namaz\u0131n\u0131 S\u00fcleymaniye Camiinde k\u0131l\u0131p caminin Bo\u011faz\u2019a bakan k\u00f6\u015fesine oturdum; yaz\u0131n g\u00fczel s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130stanbul\u2019un \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011fa ba\u011f\u0131rmalar\u0131n\u0131 ve Bo\u011faz\u2019\u0131n muhte\u015fem mavili\u011fini seyrettim. Hayat\u0131mda hi\u00e7bir \u015fehri seyretmeyi bu kadar sevmedim. \u0130stanbul, insan\u0131 d\u00fcnyev\u00eele\u015ftirmekte ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. Anadolu\u2019da dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m hi\u00e7bir \u015fehri uzun uzun seyretmedim. Bunu bo\u015f zaman ge\u00e7irme olarak g\u00f6rd\u00fcm hep. Ama \u0130stanbul farkl\u0131 bir cazibeye sahipti.<\/p>\n

Bir ara i\u00e7imin ge\u00e7ti\u011fini hissetim; yine o hayal alemine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc hissettim. Bir anda kendimi tayy-\u0131 mekan yapar buldum. Birka\u00e7 ad\u0131mda Anadolu\u2019yu ge\u00e7tim, birka\u00e7 ad\u0131mda Basra\u2019day\u0131m, birka\u00e7 ad\u0131mda Delhi\u2019de. \u0130nanmakta zorlan\u0131yorum ama g\u00f6zlerim a\u00e7\u0131k, uyku halinden \u00e7oktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumday\u0131m. Parma\u011f\u0131m\u0131 \u0131s\u0131r\u0131yorum, ac\u0131yor; ancak uyanam\u0131yorum, daha h\u00e2l\u00e2 Delhi\u2019deyim. Kendimi bir dergah\u0131n kap\u0131s\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcyor buldum. Kap\u0131da iki ki\u015fi beni bekliyorlard\u0131. Birisi Ahmed Efendinin anlatt\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Abdullah Dehlev\u00ee olmal\u0131, yan\u0131ndakini tan\u0131m\u0131yorum; ancak garip bir hadise oldu: Dehlev\u00ee hazretleri hi\u00e7 konu\u015fmad\u0131, yan\u0131ndaki zat beni sar\u0131p sarmalad\u0131, ho\u015f geldin \u0130smail\u2019im, dedi. Dehlev\u00ee hazretleri g\u00fcl\u00fcmseyerek ilerledi. Pe\u015finden y\u00fcr\u00fcd\u00fck, o odas\u0131na \u00e7ekilip has\u0131r\u0131n\u0131n \u00fczerine b\u00fcz\u00fc\u015ft\u00fc kald\u0131. Bu z\u00fcht ve takva abidesinin bana bir mesaj\u0131 olmal\u0131yd\u0131, ama neydi? Beni kucaklayan halife kula\u011f\u0131ma, \u201c\u015eimdi zaman\u0131 de\u011fil, sonra gel; ancak \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nerken ayaklar\u0131n\u0131 \u0131slatma, dikkatli ol.\u201d dedi. Bir anda kendimi ayn\u0131 yolu d\u00f6nerken buldum. Bo\u011faz\u2019dan ge\u00e7erken dikkat etmem gereken noktay\u0131 bir anda ka\u00e7\u0131r\u0131p suya bast\u0131m.<\/p>\n

G\u00f6zlerimi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131mda S\u00fcleymaniye\u2019nin k\u00f6\u015fesinde i\u00e7im ge\u00e7mi\u015f bir halde buldum kendimi, ayaklar\u0131m \u0131slakt\u0131. Allah\u2019\u0131m tayy-\u0131 mekan m\u0131 yapt\u0131m, r\u00fcya m\u0131 g\u00f6rd\u00fcm, diye tuhaf bir h\u00e2let-i ruhiyeye\u00a0 girdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Art\u0131k \u0130stanbul benim i\u00e7in bir s\u00fcrg\u00fcn yeri gibi karanl\u0131k bir \u00e2lem oluvermi\u015fti. Zaten Sadrazam Hur\u015fid Ahmed Pa\u015fa da dahil pek \u00e7ok devlet adam\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u0130stanbul\u2019un ba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7aresine bakmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir merkez olmaktan ileri gidemeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a bana g\u00f6stermi\u015fti. D\u00fcnya i\u015fleri bu kadar kar\u0131\u015f\u0131kken benim i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131 d\u00fczene sokmam olduk\u00e7a zordu. Tek \u00e7arem kalbimi mutmain edecek bir \u015feyhe sar\u0131lmakt\u0131. Devletin dahi gururunu, ha\u015fmetini yitirdi\u011fi bir d\u00f6nemde \u00e2lim tayfas\u0131 kendini, \u015feytan\u0131n\u0131 ve nefsini y\u00fcceltip duruyordu. Buradan siyaset ilminin ve d\u00fcnya ahvalinin ne y\u00f6nde ilerledi\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f olarak ayr\u0131l\u0131yordum. D\u00fcnyev\u00ee bilgilerime yenileri eklense de \u0130stanbul, benim kalbimin anahtar\u0131na sahip de\u011fildi.<\/p>\n

Bir sabah namaz\u0131ndan sonra Hindistan\u2019a giden kervanlardan birine dahil oldum. Her gece, S\u00fcleymaniye k\u00f6\u015fesinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm veya tayy-i zaman ve mekan olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m halet ile r\u00fcyalara dald\u0131m; her sabah Abdullah Dehlev\u00ee\u2019nin yan\u0131ndaym\u0131\u015f\u0131m gibi uyand\u0131m.<\/p>\n

Ba\u011fdat\u2019\u0131 ge\u00e7ip Basra\u2019ya geldi\u011fimizde bir an \u00f6nce deniz kenar\u0131na gitmek ve gemi ile Hindistan\u2019\u0131 bulmak iste\u011fi, t\u00fcm ruhumu kaplad\u0131. Aylarca yolculuktan sonra, Basra\u2019da bir hafta kalmak zorunda oldu\u011fumuzu bildiren kafile liderine sitemli bir dille sebebini sordum: \u201cBir haftaya kadar bize uygun gemi yok.\u201d deyiverdi. Sab\u0131r imtihan\u0131na girdi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp sustum, bekledim, bekledim. \u00d6mr\u00fcm\u00fcn en uzun bekleyi\u015fi bu idi herhalde.<\/p>\n

Bir gece r\u00fcyalar\u0131m\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 birden de\u011fi\u015fti; Abdullah Dehlev\u00ee yatt\u0131\u011f\u0131 has\u0131r\u0131n \u00fczerinden kalk\u0131p: \u201cEvlad\u0131m senin kalbin Halid\u2019ime ba\u011fland\u0131.\u201d deyiverdi. Allah\u0131m, \u015fimdi neyle amel etmeliyim, diye g\u00fcnlerce kendi kendimi yedim. Sanki kesin bir karar verilmi\u015f gibi r\u00fcyalar\u0131m kesildi.<\/p>\n

Basra\u2019daki \u00e2limlere Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hakk\u0131nda sorular sordum; onun Abdullah Dehlev\u00ee\u2019nin en \u00f6nemli halifesi oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Bu bilgi y\u00fcre\u011fimi bir nebze ferahlatt\u0131.<\/p>\n

Geri d\u00f6n\u00fcp Mevl\u00e2n\u00e2 Halid Z\u00fclcenaheyn hazretlerini g\u00f6rmemin daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ba\u011fdat\u2019a tek ba\u015f\u0131ma geri d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Salup raht-\u0131 ikamet h\u00e2b-g\u00e2h-\u0131 R\u00fbmda e\u011flenme<\/em><\/p>\n

Kem\u00e2l\u00e2t ehli yok bu yerde \u2018azm-i h\u00e2k-i Ba\u011fd\u00e2d it[xiv]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[At\u0131n\u0131, bu uyuklama semti olan Diyar-\u0131 Rum\u2019da sal\u0131p b\u0131rakma.<\/p>\n

Bu yerde kemal sahibi yok, Ba\u011fdat topra\u011f\u0131na do\u011fru yol al.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Ba\u011fdad\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Ba\u011fdat<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ba\u011fdat Camii<\/p>\n

Sene 1813 Zilkade<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
M<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

evlana Halid hazretlerinin dergah\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131mda kap\u0131da iki ki\u015fi g\u00f6rd\u00fcm; birisi \u00e7ok tan\u0131d\u0131k geldi. Evet bu ki\u015fi, Abdullah Dehlev\u00ee\u2019nin yan\u0131nda duran ve \u015feyhin yerine bana sar\u0131lan \u201cHo\u015f geldin \u0130smail\u2019im.\u201d diyen ki\u015fi idi.\u00a0 Yakla\u015f\u0131nca ayn\u0131 \u015fekilde bana sar\u0131l\u0131p \u201cTekrar ho\u015f geldin \u0130smail\u2019im.\u201ddedi. \u015ea\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7indeydim, ama kalbimin mutmain oldu\u011funu fark ettim. Bu ki\u015fi bir veli zat idi ve beni kap\u0131da bekliyordu. O zaman anlad\u0131m ki o g\u00fcn r\u00fcya de\u011fil tayy-\u0131 mekan ile Delhi\u2019ye gitmi\u015f ve bu iki b\u00fcy\u00fck zatla birlikte olmu\u015ftum.<\/p>\n

Mevl\u00e2n\u00e2 Halid, ger\u00e7ekten \u00e7ok g\u00fczel bir insand\u0131; bir seyidin b\u00fct\u00fcn hasletlerine sahip oldu\u011fu gibi ayn\u0131 zamanda Hz. Peygamber\u2019in g\u00fczel y\u00fcz\u00fcne de sahipti. Ona bakmaya doyamad\u0131\u011f\u0131m anlar \u00e7ok olmu\u015ftur. Mevl\u00e2n\u00e2 Halid Z\u00fclcenaheyn hazretleri, insan sarraf\u0131 oldu\u011funu ilk emri ile bana kan\u0131tlad\u0131; i\u00e7imdeki \u00e2lim gururunu fark edip beni en a\u015fa\u011f\u0131 i\u015flere ko\u015ftu. Art\u0131k tuvalet temizli\u011finden hayvan bak\u0131m\u0131na kadar ne kadar zor ve i\u011frendirici i\u015f varsa benimdi. Garip bir haldir ki g\u00fczel kuma\u015flar giydi\u011fim ve \u00e2limim diye \u00e7al\u0131m satt\u0131\u011f\u0131m anlardan \u00e7ok daha mutlu idim. \u0130\u00e7imde bir yerler kabu\u011funu k\u0131rm\u0131\u015f ve art\u0131k ben, hayat\u0131n s\u0131rr\u0131na vak\u0131f olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m; bunu aynel yak\u00een hissediyordum.<\/p>\n

Bir gece Efendim beni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve elimi uzatmam\u0131 istedi; uzatt\u0131m. \u0130ki eli aras\u0131na al\u0131p tevbe-i nasuh duas\u0131n\u0131 okudu. Bu gece bir gus\u00fcl abdesti al\u0131p yatmam\u0131 ve Nak\u015f\u0131bendi halkas\u0131na kabul olmay\u0131 dilememi istedi. Hi\u00e7 kimseyle konu\u015fmadan hemen odama \u00e7ekilip hasr\u0131ma uzand\u0131m. O gece r\u00fcyamda anlat\u0131lamayacak kadar g\u00fczel \u015feyler g\u00f6rd\u00fcm; sabah\u0131na da \u015feyhimin g\u00fcl\u00fcmsemesi ile dualar\u0131n kabul oldu\u011funu anlad\u0131m. Gecesine ilk hatme-i hacegana[xv]<\/a> girdim. \u015eeyhimin yirmi be\u015f esta\u011ffurullah\u0131 ile g\u00f6zlerimizi yumduk. \u0130lk fatihay\u0131, Hz. Peygamberimiz ve t\u00fcm peygamberlere; ayn\u0131 zamanda \u015eah-\u0131 Nak\u015f\u0131bend hazretleri ile Abdulkadir Geylan\u00ee hazretlerine g\u00f6nderdik. \u0130kinci fatihay\u0131, yine Hz. Peygamberimiz ve t\u00fcm peygambere; ayr\u0131ca Abdulhal\u0131k Gucdivan\u00ee hazretleri ile \u0130mam-\u0131 Rabban\u00ee hazretlerine g\u00f6nderdik. \u0130\u015fte o anda bir \u0131\u015f\u0131k tufan\u0131 ya\u015fand\u0131; sanki zikirh\u00e2nemizdeki kandillerin yerini g\u00fcne\u015f alm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekten de yaz g\u00fcn\u00fc g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 y\u00fcz\u00fcn\u00fcz\u00fc g\u00fcne\u015fe \u00e7evirdi\u011finiz andaki s\u0131cakl\u0131k ve \u0131\u015f\u0131k hissediliyordu. Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretleri bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131kla \u201cYa Rasulullah!\u201d deyip kendinden ge\u00e7ti. Biz de kendimizi kaybetmi\u015fiz; nice sonra kendimize gelmi\u015fiz.<\/p>\n

Bu konular\u0131 anlatmak, bu anlar\u0131 ya\u015famayan\u0131n\u0131n inanmas\u0131 kadar zor; o y\u00fczden b\u0131rakal\u0131m kerametler ve cezbe anlar\u0131 bende sakl\u0131 kals\u0131n.<\/p>\n

Ancak \u015funu anlatmadan ge\u00e7emeyece\u011fim: G\u00fcnlerden bir g\u00fcn Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretleri beni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u201cEvlad\u0131m, art\u0131k senin g\u00f6revin ah\u0131rlar\u0131n temizli\u011fi olacak.\u201d dedi. Bu emrin sebebini \u00e7ok iyi biliyordum: nefis terbiyesi; ancak aradan birka\u00e7 ay ge\u00e7tikten sonra bu i\u015f bana bir isteksizlik verdi ve \u015feytan\u0131n vesvesesi ile \u201cAy \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee, sen ki \u015eirvan\u2019\u0131n beylerinden olas\u0131n ve gelip Ba\u011fdat\u2019ta K\u00fcrt\u2019\u00fcn, Arap\u2019\u0131n T\u00fcrk\u2019\u00fcn atlar\u0131n\u0131n pisli\u011fini temizleyesin. Bu ne ac\u0131 bir ahvaldir.\u201d dedim. Ayn\u0131 gece Halid-i Ba\u011fdad\u00ee hazretleri beni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve \u201cEvlad\u0131m, yeni g\u00f6revin insanlar\u0131n tuvaletlerini temizlemek.\u201d dedi. Bunu duyunca yapt\u0131\u011f\u0131m hatay\u0131 anlad\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir anlamda daha k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fclen bir i\u015fe d\u00fc\u015fmek, nefis terbiyesinde ba\u015far\u0131s\u0131z olmak demekti. Biliyordum ki \u015feyhim o d\u00fc\u015f\u00fcncemden dolay\u0131 beni tenzil-i r\u00fctbe etmi\u015fti.<\/p>\n

Bir y\u0131l kadar tuvaletleri temizleme i\u015fi bende kald\u0131. Bir g\u00fcn bu i\u015fi yaparken tuvaletlerden g\u00fcl kokular\u0131n\u0131n geldi\u011fini hissettim. Bu koku o kadar dayan\u0131lmaz g\u00fczellikteydi ki i\u00e7imden oralar\u0131 sakallar\u0131m\u0131 s\u00fcrerek temizlemek iste\u011fi ge\u00e7ti. Hemen \u015feyhime ko\u015ftum, durumu anlatt\u0131m. G\u00fcl\u00fcmseyerek, \u201cTamam evlad\u0131m senin yolculu\u011fun bitti.\u201d dedi. \u201cArt\u0131k nefsinin en azg\u0131n devresini bitirdin, bu g\u00fcl kokusu da Allah\u2019\u0131n sana bir lutfudur, daima gitti\u011fin her yere bu Muhammed Mustafa kokusunu in\u015fallah g\u00f6t\u00fcresin.\u201d dedi. Ger\u00e7ekten de o g\u00fcnden sonra arkada\u015flar\u0131m\u0131n da fark edebildi\u011fi bir g\u00fcl kokusu ile dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Hatta \u015feyhimin di\u011fer halifesi Seyit Abdullah beni tebrik edip bana uzun uzun sar\u0131ld\u0131. Allah her kula bu kerameti nasip etmez, kerametin daim olsun, diye dua etti. Bu sofi karde\u015fim de, Terzi Baba\u2019ya, Erzincan\u2019a gelen zat\u0131n ta kendisiydi.<\/p>\n

O g\u00fcnden itibaren daha bir b\u00fcy\u00fck istekle kendimi dergaha adad\u0131m. Art\u0131k buras\u0131 benim i\u00e7in son nokta idi. Asla buradan ve \u015feyhimden ayr\u0131lmam; ayr\u0131lamam.<\/p>\n

Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretleri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131mda beni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 ve uzun uzun konu\u015ftu. \u00d6zellikle Kafkaslar\u0131n durumunu a\u00e7\u0131klad\u0131; Rus istilas\u0131n\u0131n yak\u0131n oldu\u011funu ve buna tedbir al\u0131nmas\u0131 gere\u011fini belirtti. Beni o b\u00f6lgenin ir\u015fad\u0131 i\u00e7in g\u00f6revlendirdi\u011fini, s\u00f6yledi. Bu ayr\u0131l\u0131klar\u0131n en ac\u0131s\u0131 olacakt\u0131; kendimi Peygamberimizden ayr\u0131 d\u00fc\u015fen, onun hasretini her an\u0131nda hisseden Veysel Karan\u00ee hisleri i\u00e7inde buldum. \u0130ki g\u00fcn g\u00f6zlerimde ya\u015f hi\u00e7 dinmedi.<\/p>\n

Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretleri ayr\u0131lmadan \u00f6nce elime bir icazetname s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131; \u201cBunun m\u00fch\u00fcrl\u00fc halini ancak bu yola lay\u0131k oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde sana g\u00f6nderece\u011fim evlad\u0131m.\u201d dedi. Kafkaslarda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 savunmaya gidiyordum; ama kendim bir \u00f6l\u00fcden farks\u0131zd\u0131m. Benim i\u00e7in d\u00fcnya \u201cbir a\u011fa\u00e7 g\u00f6lgesinde dinlenilecek kadar k\u0131sa\u201d bir s\u00fcre idi; ancak beled-i\u00a0 \u0130slam her an k\u00fcffara kar\u015f\u0131 korunmal\u0131 idi. Bu da bir ibadetti: Cihat.<\/p>\n

Mevl\u00e2n\u00e2 Hazretlerinin elime s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u00a0 icazetname \u015f\u00f6yleydi:<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u201cHamd sadece Allah\u2019a mahsusdur. Salavat ve selam, vahyine se\u00e7ti\u011fi Hz. Muhammed\u2019e (s.a.v), ailesine ve sahabesine olsun. Bundan sonra Allah\u2019\u0131n halifesi olarak \u015fefkatli, sad\u0131k dost, \u00e2lim, ariflerin ve faziletlilerin menba\u0131, sadat-\u0131 tarik-\u0131 Nak\u015fibendiyyenin emri ile kuvvetlendirilmi\u015f karde\u015fim, sevdi\u011fimiz,\u00a0 kerem sahibi Hac\u0131 \u0130smail Efendi\u2019ye icaze verdim. Allah-u Teala bereketini, derecelerini ve hallerini art\u0131rs\u0131n. Talebelerine feyzlerini ya\u011fd\u0131rs\u0131n. Ona Nak\u015fibendiye tarikat\u0131nda ir\u015fad, zikir ve tevhid telkini ile taliplere nazar\u0131n\u0131n tesirini, nurlar\u0131 muayyen etmekteki ve perdeleri kald\u0131rmaktaki iktidar\u0131n\u0131 tecr\u00fcbe ettikten sonra icaze verdim. Bu icazeyi, silsile-i \u00e2liyenin b\u00fcy\u00fcklerinden ald\u0131\u011f\u0131m m\u00fcsade ve Peygamberin s\u00fcnneti \u00fczerine istihareden sonra\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 verdim.
\nEvliyan\u0131n yoluna te\u015febb\u00fcs eden herkes onun sohbetini ganimet\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 bilsin.
\nOna kitap ve s\u00fcnnete sar\u0131lmay\u0131 tavsiye ederim. Ke\u015ff ve vicdan ehli imamlara uygun olarak f\u0131rka-i naciye olan ehli s\u00fcnnenin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin gere\u011fi olan akideyi tashihe emredip \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 vasiyet ederim.
\nVe ona Kur\u2019an muallimlerine, f\u0131k\u0131h \u00e2limlerine, sufilere h\u00fcrmet etmeyi; kalp selameti, nefis semaheti, c\u00f6mertlik, g\u00fcler y\u00fczl\u00fcl\u00fck, eziyetten \u00e7ekinmek, karde\u015flerin kusurlar\u0131n\u0131 affetmek, b\u00fcy\u00fcklere ve k\u00fc\u00e7\u00fcklere nasihat, d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 terk etmek, tamah\u0131 terk etmek, ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 hususunda Allah\u2019a itimat etmek (Allah kendisine g\u00fcvenenleri darda koymaz), kurtulu\u015fun ancak do\u011frulukta oldu\u011fundan (do\u011fruluktan) asla ayr\u0131lmama \u00a0ve Allah\u2019a vas\u0131l olmak- ki bu ancak Hz. Muhammed\u2019e tabi olmakt\u0131r hususunu tavsiye ederim-. Kendisini hi\u00e7 kimseden \u00fcst\u00fcn g\u00f6rmeyip nefsini herkesten a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rs\u00fcn, aleyhinde hareket edenleri ve hased edeni Allah\u2019a havale etsin. Ba\u015f\u0131na gelen \u015feri, gayreti ile def etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n. Bu tarikat-\u0131 \u00e2liyenin \u015feyhleri baz\u0131 himmetleri ile sana yeti\u015fecekler. E\u011fer isterse Allah-u Tealan\u0131n kudreti ile fesad\u0131 o anda maddi olarak ba\u011flarlar. Bendelerinin say\u0131s\u0131nca, raz\u0131 oldu\u011fu nefisler adedince, d\u00fcnyan\u0131n ziyneti ve kalemlerinin m\u00fcrekkebleri say\u0131s\u0131nca (miktar\u0131nca) Allah\u2019\u0131n salavat ve selam\u0131 yine Nebiy-i \u00fcmmisi Muhammed\u2019in aile ve sahabesinin\u00a0\u00a0\u00a0 \u00fczerine olsun.<\/em><\/p>\n

Ben fakir ve miskin Halid en Nak\u015fibend\u00ee el M\u00fcceddidi Mevlay-i Kerim\u2019in fazl\u0131na ermi\u015f<\/em>.[xvi]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Bu icazeti okuyup \u00f6p\u00fcp koynuma koydum; ona, nur y\u00fczl\u00fc \u015feyhime s\u0131ms\u0131k\u0131 sar\u0131ld\u0131m; ayn\u0131 ilk defa beni Delhi\u2019de sard\u0131\u011f\u0131 gibi o da beni sard\u0131 sarmalad\u0131. G\u00f6zya\u015flar\u0131 i\u00e7inde sar\u0131lmam\u0131z biterken \u015feyhim bir daha sar\u0131l\u0131p kula\u011f\u0131ma \u015f\u00f6yle f\u0131s\u0131ldad\u0131: \u201c\u0130smail\u2019im unutma ki hi\u00e7bir peygamber kendi memleketinde \u00f6lmedi.\u201d<\/p>\n

Y\u00fcre\u011fimin \u00fcst\u00fcnde onun icazetnamesi, kalbimde ondan ayr\u0131lman\u0131n ate\u015fli h\u00fczn\u00fc ve i\u00e7imde tarifi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir huzur ile yurduma; \u015eirvan\u2019\u0131ma, \u015eamah\u0131\u2019ma, K\u00fcrdemir\u2019ime, anneme d\u00f6n\u00fcyordum.<\/p>\n

Tebriz\u2019e yakla\u015f\u0131rken i\u00e7imde \u00f6yle bir his vard\u0131 ki anlatmas\u0131 adeta imkans\u0131zd\u0131r; hani insan \u00e7ocukken i\u00e7ini a\u015f\u0131r\u0131 hafif hisseder de \u015f\u00f6yle aya\u011f\u0131n\u0131n birini kald\u0131rsa, ellerini ku\u015flar gibi a\u00e7sa kendini u\u00e7acak san\u0131r ya, i\u015fte onun gibi. Ben de o anda kollar\u0131m\u0131 a\u00e7sam aya\u011f\u0131m\u0131n birini kald\u0131rsam, bir u\u00e7urumdan kendimi b\u0131raksam eminin K\u00fcrdemir\u2019e kadar u\u00e7abilirdim. \u0130\u00e7im o kadar hafifti ve adeta u\u00e7arak ilerliyordum.<\/p>\n

G\u00fcnlerce yol alm\u0131\u015f olmama ra\u011fmen hi\u00e7 yorguluk hissetmiyordum. \u0130\u015fte Tebriz kar\u015f\u0131mda idi. Art\u0131k K\u00fcrdemir\u2019e bir g\u00fcnl\u00fck yolum kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Tebriz\u2019de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir tan\u0131d\u0131k ac\u0131 haberi yeti\u015ftirdi; babam bir ay \u00f6nce Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130nan\u0131n i\u00e7imden a\u011flamak gelmedi. Neden a\u011flayacakt\u0131m ki! O, bu d\u00fcnya ba\u011f\u0131ndan her g\u00fczelli\u011fi dermi\u015f, ahret az\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7oktan haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. O bize \u00fcz\u00fcl\u00fcyor olabilirdi; ama biz ona asla. D\u00fcnyada tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m en takval\u0131 insanlardan bir olan babam\u0131 sadece yan\u0131na gidinceye kadar \u00f6zleyecek olmam i\u00e7imi yakt\u0131. Peygamberimin s\u00fcnnetine uyarak,\u201d \u0130nnalillah ve inna ileyhi raciun!\u201d dedim, bir Yasin-i \u015ferif ba\u011f\u0131\u015flad\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Merd \u00fc merd\u00e2ne o kaplan-s\u0131fat Moskof ilen<\/em><\/p>\n

Eylemek ceng \u00fc cid\u00e2l \u015f\u00eer-i Da\u011f\u0131st\u00e2na d\u00fc\u015fer[xvii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Moskof ile mert\u00e7e ve erkek\u00e7e sava\u015fmak o kaplan s\u0131fatl\u0131 Da\u011f\u0131stan aslan\u0131 \u0130mam \u015eamil\u2019e d\u00fc\u015fer.\u00a0 ]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim K\u00fcrdemir\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Azerbaycan\/ \u015eirvan\/ \u015eamah\u0131<\/p>\n

\u015eamah\u0131 Cuma Camii<\/p>\n

Sene 1817 Receb<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
E<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

ve ula\u015ft\u0131\u011f\u0131mda annemi biraz durgun ama ayn\u0131 inan\u00e7l\u0131 tavr\u0131yla g\u00f6rmek bana g\u00fc\u00e7 verdi. Altm\u0131\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f insanlar\u0131n arifli\u011fi ile y\u00fcz\u00fcme bakt\u0131, \u0130smail\u2019im bu beyaz takke ve ye\u015fil sar\u0131k sana \u00e7ok yak\u0131\u015fm\u0131\u015f, dedi ve s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 sar\u0131ld\u0131. Y\u0131llard\u0131r \u00f6zledi\u011fim anne kokusuna kavu\u015fmak beni adeta cennet-i \u00e2l\u00e2n\u0131n en \u00fcst noktalar\u0131na ta\u015f\u0131d\u0131. Kendimi yoklad\u0131m, acaba anne sevgisi de beni d\u00fcnyaya ba\u011fl\u0131yor olabilir miydi? Hay\u0131r anne sevgisi bu d\u00fcnyadan bir par\u00e7a de\u011fildi; adeta cennetle alakal\u0131 bir histi. O sebepten olsa gerek Peygamberimiz \u201ccennet annelerin aya\u011f\u0131 alt\u0131ndad\u0131r\u201d, demi\u015fti. Annemin aya\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00f6p\u00fcp hay\u0131r duas\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra K\u00fcrdemir\u2019in ve Kafkaslar\u0131n ilk Nak\u015f\u0131bend\u00ee dergah\u0131n\u0131 kurmak i\u00e7in kollar\u0131 s\u0131vad\u0131m.<\/p>\n

Ger\u00e7i Azerbaycan, \u015eirvan, \u015eamah\u0131 dergahlara yabanc\u0131 de\u011fildi; \u0130zzettin Halvet\u00ee, Sadrettin Halvet\u00ee ve Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee\u00a0 bir zamanlar t\u00fcm d\u00fcnyaya halvet\u00ee dervi\u015fleri salm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Akl\u0131ma yine Burdur\u2019daki hocam Molla Muhammed\u2019in s\u00f6z\u00fc geldi; ger\u00e7ekten de y\u00fcz y\u0131llar boyu Kafkaslar, \u0130stanbul ve Mekke insanl\u0131k i\u00e7in bir enerji y\u00fckleme noktas\u0131 olmu\u015f, buralardan feyz alanlar, Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee gibi, \u00a0dervi\u015flerini d\u00fcnyan\u0131n her yerine salm\u0131\u015flar.<\/p>\n

Fakat i\u015fte o devir bitmi\u015f, insanlar yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 beklemekteler. Allah\u2019tan tek niyaz\u0131m onlara bu \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, peygamber nurunu ta\u015f\u0131yabilmek. Zaten Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretleri de ayr\u0131l\u0131rken bana \u201cSir\u00e2ceddin\u201d yani, \u201cdinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131\u201d diyerek bunu i\u015faret etmi\u015fti. Dinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ad\u0131n\u0131 alman\u0131n verdi\u011fi a\u011f\u0131rl\u0131k, omuzlar\u0131ma daha b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk y\u00fckl\u00fcyordu. \u201cAllah\u2019\u0131m beni utand\u0131rma!\u201ddiye g\u00fcnlerce niyaz ettim.<\/p>\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m muhit her ne kadar Rus tehdidi alt\u0131nda olsa da \u015eirvan \u015eahlar Devleti ba\u015f\u0131m\u0131zda \u015fimdilik bir huzur meltemi estiriyordu. Bu meltemin bir kas\u0131rga ile kaybolup gitmesi o kadar muhtemeldi ki\u2026<\/p>\n

\u015eirvan\u015fah Mustafa Han ve e\u015fi Fat\u0131ma Beg\u00fcm benimle ilgili \u00e7ok iyi hisler besliyorlard\u0131; bana intisap etmeyi arzuluyorlard\u0131; ancak bu gibi ili\u015fkilerin insanlar\u0131 d\u00fcnyev\u00eele\u015ftirdi\u011fini bildi\u011fim i\u00e7in \u00e7ok yak\u0131nla\u015fmamay\u0131 \u00f6zellikle tercih ettim.<\/p>\n

Dergah\u0131m\u0131n \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131m: \u0130lki,\u00a0 insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131n\u0131 doyurabilecekleri dersliklerden olu\u015fan b\u00f6l\u00fcm; ikincisi, maddi a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 giderecek olan mutfak b\u00f6l\u00fcm\u00fc; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ve en \u00f6nemlisi kalplerin doyurulaca\u011f\u0131 mescit ve onunla biti\u015fik sekizgen zikirh\u00e2ne.<\/p>\n

Art\u0131k do\u011fdu\u011fum topraklara borcumu \u00f6deyebilme ve belki de b\u00f6ylece Allah\u2019\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanabilme imkan\u0131 bulabilecektim. Fakat biliyordum ki t\u00fbl-i emel, yani uzun soluklu emeller M\u00fcsl\u00fcman i\u00e7in sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. O y\u00fczden havf ile rec\u00e2 aras\u0131nda, korkudan \u00e7ok \u00fcmide yak\u0131n gidi\u015f geli\u015fler ya\u015famaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

Her \u015feyin \u00e7ok g\u00fczel gitti\u011fi ve insanlar\u0131n ak\u0131n ak\u0131n benim dergah\u0131ma -yine belirteyim, benlikten Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m- y\u00f6neldi\u011fi bu g\u00fcnlerde annemin \u0131srarl\u0131 ikazlar\u0131na ra\u011fmen evlenmekten uzak durdum. Biliyordum ki hayat\u0131m pek de sakin ve huzurlu ge\u00e7meyecekti. Yakla\u015fmakta olan Rus f\u0131rt\u0131nas\u0131 kim bilir beni nerelere savuracakt\u0131: Cepheye mi, gurbete mi, mezara m\u0131?<\/p>\n

Ancak annemin \u0131srarlar\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Bir g\u00fcn Pazar yerinden ba\u015f\u0131m \u00f6nde ge\u00e7ip dergaha giderken bir an g\u00f6zlerimi kald\u0131rm\u0131\u015f bulundum. \u0130ki \u00e7ift fitneli g\u00f6z, davetkar bir edayla bana bak\u0131yordu. O kadar \u0131srarl\u0131yd\u0131 ki utanc\u0131mdan ne yapaca\u011f\u0131m\u0131 \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. \u201cB\u00f6yle bir \u015fey nas\u0131l olur?\u201ddiye diye dergaha vard\u0131m. Ancak o bak\u0131\u015f beni bir t\u00fcrl\u00fc b\u0131rakmad\u0131. O geceki hatme-i haceganda, Fatihalardan sonra \u015feyhim Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019i d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp onun nur sa\u00e7an y\u00fcz\u00fcne murat\u0131p olurken birden bir \u00e7ift fitneli g\u00f6z araya girdi. Ne oldu\u011fumu anlamadan, \u201cS\u00fcbhanallah!\u201d diye ba\u011f\u0131rm\u0131\u015f\u0131m. Hatmeyi devam ettiremeden odama yolland\u0131m.<\/p>\n

O hafta s\u00fcrekli bu duyguyu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ger\u00e7ekten neydi bu g\u00f6zlerin s\u0131rr\u0131; hi\u00e7bir zaman bir kad\u0131na ba\u011flanmam demekle b\u00fcy\u00fck m\u00fc konu\u015fmu\u015ftum acaba? Birka\u00e7 defa daha kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu kad\u0131n, hi\u00e7 de iyi n\u00e2ma sahip de\u011fildi; ancak ta derinde bir yerlerimi yakm\u0131\u015ft\u0131; nas\u0131l olur, nas\u0131l diye diye \u00e7\u0131ld\u0131rma noktas\u0131na geldim. Bu kadar ilim, bu kadar tasavvuf\u00ee nefis terbiyesi hi\u00e7e mi gitmi\u015fti; bir kad\u0131n her \u015feyi silip atm\u0131\u015f, beni d\u00fcnyev\u00ee bir a\u015fka m\u0131 du\u00e7\u00e2r etmi\u015fti?<\/p>\n

A\u015fk\u0131n, \u00f6zellikle \u0130lah\u00ee a\u015fk haricindeki a\u015fk\u0131n ne oldu\u011funu Molla Muhammed\u2019den dinlemi\u015ftim: A\u015fk bir bak\u0131\u015fma idi ki bu, ruhlar \u00e2leminde iki ruhun birbirini g\u00f6rmesi ile ba\u015flar, d\u00fcnyada birbiri ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 ile tamamlan\u0131r. Bu bak\u0131\u015fman\u0131n iki taraf\u0131 da bu d\u00fcnyada ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemez; illa ki o, illa ki o!<\/p>\n

Kalbimi bir sarma\u015f\u0131k gibi saran bu duyguyu anneme a\u00e7madan edemedim; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu hayat\u0131mda en \u00e7ok yabanc\u0131 oldu\u011fum bir cinsin, kad\u0131n denilen varl\u0131\u011f\u0131n h\u00fccumu idi. \u015eimdi \u015eeyh Galib\u2019in H\u00fcsn \u00fc A\u015fk\u2019\u0131ndaki Ho\u015fr\u00fcba bahsine gelmi\u015f olmal\u0131yd\u0131m. \u015eeytan\u0131n \u015ferrinden, nefsimin azg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ve kad\u0131nlar\u0131n mekrinden Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131n\u0131r\u0131m, dedim; kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n en y\u00fcksek noktas\u0131ndan annelikten, annemden yard\u0131m dilenmeye ko\u015ftum. Bir haftad\u0131r \u00e7ekti\u011fim eziyetleri bir bir\u00a0 anlatt\u0131m; utanc\u0131mdan yerin dibine girdim. Annem yine o y\u00fcce irfan\u0131 ile yirmi alt\u0131 ya\u015f\u0131mda olmama ra\u011fmen, bir \u00e7ocuk oldu\u011fumu hissettirerek ba\u015f\u0131m\u0131 ok\u015fad\u0131. Ya\u015f\u0131m\u0131n ka\u00e7 oldu\u011funu sordu ve Peygamberimizin hangi ya\u015fta evlendi\u011fini \u00f6\u011frenmek istedi. Bunlar\u0131 kendisi benden iyi biliyordu; ancak belli ki beni bir yere haz\u0131rl\u0131yordu. Benim evlenme hususunda itiraz\u0131m\u0131 dinledi; ona bir kad\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu alamayaca\u011f\u0131m\u0131, Rus f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131n kopmak \u00fczere oldu\u011funu, bu f\u0131rt\u0131nan\u0131n beni nerelere savuraca\u011f\u0131n\u0131 kimsenin bilemeyece\u011fini, bu f\u0131rt\u0131nada bir e\u015f ve birka\u00e7 \u00e7ocu\u011fun elimi kolumu ba\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim.<\/p>\n

Onun cevab\u0131, k\u0131sa ve netti: Evlad\u0131m sen Peygamberimizden daha dindar m\u0131s\u0131n veya ondan daha fazla zulme u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 san\u0131yorsun? Cevab\u0131m, tabii ki hay\u0131rd\u0131. O halde onun s\u00fcnnetini bir y\u0131l geciktirmene sebep ne, deyiverdi.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten, ben de derslerimde insanlara \u201chel\u00e2l dairesi keyfe k\u00e2fidir, evlenin.\u201d diyordum; ancak bunu kendi nefsime hi\u00e7 kabul ettirememi\u015ftim.<\/p>\n

Art\u0131k annemin feraseti ile \u015feytan\u0131 yenmenin yolunu \u00f6\u011freniyordum. Hey gidi \u015eeyh \u0130smail Siraceddin \u015eirv\u00e2n\u00ee, kendine \u015feyh dediriyorsun; fakat verdi\u011fin dersleri annenden \u00f6\u011freniyorsun, bu nas\u0131l haldir?<\/p>\n

O gece anneme \u201cPeki\u201d dedim; sen ara, bul. Bana uygun bulaca\u011f\u0131n k\u0131zla evlenmeye raz\u0131y\u0131m. Annem zaten bu halin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 sezmi\u015f gibi hemen teklifini yapt\u0131. Ablalar\u0131m K\u00fcrey\u015f\u00a0 ve Hacer\u2019in gelin oldu\u011fu semtte bir uzak akraba k\u0131z\u0131n\u0131, Zahide\u2019yi bana \u00e7oktan d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f.<\/p>\n

Zahide\u2019yi bana tan\u0131t\u0131rken, evlad\u0131m madem\u00a0 d\u00fcnya d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc de\u011filsin, sana Zahide\u2019yi tavsiye ederim, dedi. Zahide sana tam manas\u0131yla \u00e2\u015f\u0131k; ancak sen onun fark\u0131nda bile de\u011filsin. Zahide g\u00fczel k\u0131z; fakat iki kusuru var: Bir g\u00f6z\u00fc k\u00f6r, bir aya\u011f\u0131 da topal. Allah b\u00f6yle takdir etmi\u015f. Ben sana onu m\u00fcnasip g\u00f6r\u00fcyorum, dedi.<\/p>\n

Hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden kabul ettim, benim evlilikten beklentim olamazd\u0131; en az\u0131ndan onun hayali ger\u00e7ek olsundu.<\/p>\n

Gerdek gecesine kadar Zahide\u2019yi g\u00f6rmedim, bunu kaderime r\u0131za olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Gece odaya girdi\u011fimde bana g\u00fcl\u00fcmseyen yak\u0131c\u0131 iki k\u00f6m\u00fcr karas\u0131 sapasa\u011flam g\u00f6z, yine bana do\u011fru y\u00fcr\u00fcyen bir serv-i rev\u00e2n g\u00f6rd\u00fcm. Gayr-i ihtiyar\u00ee g\u00f6zlerim doldu; Allah\u2019\u0131n bu lutfu ile y\u00fcre\u011fimden \u0131l\u0131k bir \u015feyler ak\u0131p gitti. Annem beni bir kez daha terbiye etmi\u015fti.<\/p>\n

Zahidem, hayat\u0131m boyunca benim d\u00fcnya ve ahret mutlulu\u011fum i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc fedakarl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131; ben de onun i\u00e7in k\u00f6le oldum. Peygamberimizin Hazret-i Ali ve Hazret-i Fat\u0131ma\u2019ya\u00a0 s\u00f6yledi\u011fini ayn\u0131yla ya\u015fad\u0131k, o bana hizmetk\u00e2r oldu, ben ona k\u00f6le.<\/p>\n

O\u011flum Abd\u00fclhamid\u2019in do\u011fumu, onun bana verdi\u011fi ilk cennet meyvesi oldu.<\/p>\n

*<\/p>\n

Annem ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131n yan\u0131ndaki evimizi hep g\u00fcllerle doldurdu\u011fu i\u00e7in art\u0131k ad\u0131m G\u00fcll\u00fc Mevl\u00e2n\u00e2\u2019ya d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130nsanlar t\u00fcm Kafkaslardan G\u00fcll\u00fc Mevl\u00e2n\u00e2\u2019ya ak\u0131yordu ve ben bu sorumlulu\u011fun alt\u0131nda sadece Allah\u2019\u0131n Resul\u2019\u00fc gibi \u201cSenin g\u00f6revin sadece tebli\u011f etmek, sen hidayet edemezsin, kaderleri de\u011fi\u015ftiremezsin.\u201d diyerek kalkabiliyordum. Fakat bir s\u00fcre sonra yaln\u0131z oldu\u011fumu fark ettim. Dersler, zikirler, a\u015f evi, ailem, \u015fehrim, \u015eirvan\u2019\u0131m, Kafkasya\u2019m; k\u0131saca mesul oldu\u011fum t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar benden en iyisini bekliyordu. Ben d\u00fcnyadan ka\u00e7mak istesem de d\u00fcnya benim pe\u015fimi b\u0131rakm\u0131yordu. \u0130nsanlara g\u00f6n\u00fcl ferahl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, kadere r\u0131zan\u0131n g\u00fczelli\u011fini anlat\u0131rken, gelen d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 \u015fu yalanc\u0131 d\u00fcnyalar\u0131na sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131 gerekti\u011fini de anlatmak zorundayd\u0131m. Bir M\u00fcsl\u00fcman, k\u00e2firlerin aya\u011f\u0131 alt\u0131nda kalamazd\u0131; buna Allah da Resul\u2019\u00fc de raz\u0131 olmazd\u0131.<\/p>\n

Bunald\u0131\u011f\u0131m\u0131 hissetti\u011fim anda bir nefes yard\u0131m\u0131ma yeti\u015fti: Has Mehemmed\u2019im. Allah\u2019\u0131m bir insan bu kadar m\u0131 Hazret-i Ebu Bekir\u2019e benzer? Benimle \u00f6yle hem-hal olmu\u015ftu ki \u015furadan kendimi ataca\u011f\u0131m desem, benden \u00f6nce sorgusuz sualsiz kendini atard\u0131. Bu ba\u011fl\u0131l\u0131k Allah\u2019\u0131n bir lutfu olarak g\u00f6nl\u00fcme bir bahar yeli gibi ferahl\u0131k verdi. Art\u0131k pek \u00e7ok konuyu Has Mehemmed\u2019im hallediyordu. Tekkenin t\u00fcm i\u015fleri onun omzuna kald\u0131, al\u0131\u015f veri\u015f, gelenleri a\u011f\u0131rlama, yolculama\u2026<\/p>\n

Ba\u015f\u0131m\u0131\u00a0 kald\u0131r\u0131p Kafkaslara bakt\u0131\u011f\u0131mda yan\u0131mda g\u00f6rmek istedi\u011fim birka\u00e7 \u015feyhin oldu\u011funu fark ettim. Bunlardan biri Molla Mehmed Yarag\u00ee idi. Onun benimle olmas\u0131, b\u00fct\u00fcn Kafkaslar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 birle\u015fmesi demek olacakt\u0131. Bir g\u00fcn Has Mehemmed\u2019imi ona, Da\u011f\u0131stan\u2019a, g\u00f6nderdim.<\/p>\n

Has Mehemmed, oraya var\u0131nca biraz tutuk davranm\u0131\u015f; nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin edememi\u015f. \u00d6nceleri pek de ilgi g\u00f6rmemi\u015f; ancak bir g\u00fcn sabah namaz\u0131n\u0131 onun k\u0131ld\u0131rmas\u0131 istenmi\u015f. Molla Mehmed \u00e7o\u011funlukla \u00f6yle yaparm\u0131\u015f. Has Mehemmed\u2019im de onlardaki cezbe ve Kur\u2019an\u2019\u0131 ya\u015fayarak namaz k\u0131lma eksi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in kalpten dua edip namaza ba\u015flam\u0131\u015f. Molla Mehmed Yarag\u00ee bir anda g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde K\u00e2be-i Muazzama\u2019y\u0131 g\u00f6r\u00fcnce kendinden ge\u00e7mi\u015f. Bu halin kayna\u011f\u0131n\u0131n bizde oldu\u011funu anlay\u0131p dervi\u015f olmak i\u00e7in yan\u0131m\u0131za ko\u015fup geldi.<\/p>\n

Yarag\u00ee, ba\u015f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck sar\u0131\u011f\u0131, g\u00fcr b\u0131y\u0131k ve sakal\u0131 ile tam bir Kafkas kartal\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131yor; y\u00fcz\u00fcn\u00fcn ince hatlar\u0131 ile asil bir soydan geldi\u011fini g\u00f6steriyordu. Yan\u0131ma geldi\u011fi g\u00fcnden itibaren tam bir dervi\u015f teslimiyeti ile boynunu e\u011fdi ve ruhundaki baz\u0131 yaralar\u0131 tamire \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Nefsinin kendisine ho\u015f g\u00f6sterdi\u011fi d\u00fcnyev\u00ee \u015feylerden uzakla\u015fmak i\u00e7in zahiri ilimlerden \u00f6\u011frendi\u011fi her \u015feyi unutmu\u015f bir mektep talebesi gibi davrand\u0131.<\/p>\n

Bir g\u00fcn, kafas\u0131n\u0131 kurcalad\u0131\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7 soru sordu: Kader varsa biz ni\u00e7in mesul\u00fcz? \u015eeytan ate\u015ften iken onun ate\u015f olan cehenneme at\u0131lmas\u0131n\u0131n hikmeti nedir? G\u00f6rmedi\u011fimiz \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l ispat edebiliriz?<\/p>\n

Anlad\u0131m ki bu konular epeydir onun kalbinde yaralar a\u00e7\u0131yor, hemen ona \u0130slam \u00e2limlerinin getirdi\u011fi misalleri s\u00f6yleyip \u015fu hik\u00e2yeyi anlatt\u0131m:<\/p>\n

Bir g\u00fcn sahte bir \u015feyh, ger\u00e7ek bir evliyay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in yaltak\u00e7\u0131lar\u0131 ile onun yan\u0131na gider. Ger\u00e7ek evliya konu\u015fmay\u0131 hi\u00e7 sevmeyen bir insand\u0131r.\u00a0 Bu \u00f6zelli\u011fini de bildi\u011fi i\u00e7in sahte \u015feyh ona \u00fc\u00e7 soru sorar. O ger\u00e7ek evliya, bir tarlan\u0131n kenar\u0131nda \u00e7i\u00e7ekleri seyredip zikre dalm\u0131\u015fken, b\u00f6yle bir soruyla muhatap olunca \u015fa\u015f\u0131r\u0131r kal\u0131r. Anlar ki bunlar kendisi ile dalga ge\u00e7meye gelmi\u015f. Hemen yerden bir toprak kesek al\u0131r ve sahte \u015feyhin ba\u015f\u0131na atar. Sahte \u015feyh, bu davran\u0131\u015ftan ve kafas\u0131ndaki ac\u0131dan dolay\u0131 ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra \u015fehrin kad\u0131s\u0131na gidip davac\u0131 olur. Kad\u0131 ger\u00e7ek evliyay\u0131\u00a0 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p olanlar\u0131 dinlemek ister; ancak konu\u015fmas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015far. E\u011fer konu\u015fmazsa su\u00e7lu kabul edece\u011fini belirtir. Ger\u00e7ek evliya dile gelir; \u015fu cevab\u0131 verir:<\/p>\n

Bu \u015feyhlik taslayan ki\u015fi bana \u00fc\u00e7 sual sordu; ben de bir ta\u015fla \u00fc\u00e7 ku\u015f vurdum. Bana dedi ki: \u015eeytan ate\u015ften yarat\u0131ld\u0131, cehennem de ate\u015f; ate\u015f ate\u015fi nas\u0131l yakar?<\/p>\n

El cevap: \u0130\u015fte topraktan olan insan\u0131n, topraktan olan kesek can\u0131n\u0131 yakt\u0131.<\/p>\n

Yine bana dedi ki: Allah var diyorlar ama ne g\u00f6r\u00fcyor ne de g\u00f6steriyorlar. Var olan g\u00f6r\u00fcnmez mi?<\/p>\n

El cevap: Madem g\u00f6r\u00fclmeyen \u015fey yoktur,\u00a0 onun kafas\u0131na att\u0131\u011f\u0131m kesek, a\u011fr\u0131 ya da ac\u0131 vermi\u015f olamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u011fr\u0131 ve ac\u0131 g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n

Yine o, kader varsa ben niye mesul\u00fcm, diye sordu.<\/p>\n

El cevap: O halde bu ba\u015f\u0131na gelen onun kaderindendir, beni \u015fimdi niye mahkemeye getirdi?<\/p>\n

Yarag\u00ee, bu meseli de dinleyince mutlulukla g\u00fcl\u00fcmsedi; kalbi mutmain olmu\u015ftu. Adalet konusunda k\u0131l kadar haks\u0131zl\u0131\u011fa tahamm\u00fcle r\u0131za g\u00f6steremeyen bu Kafkas yi\u011fidi, benim i\u00e7in ideal bir halife olacakt\u0131.<\/p>\n

Hazret-i Ebu Bekir\u2019imden sonra, Hazret-i \u00d6mer\u2019imi de bulmu\u015ftum; zira Yarag\u00ee \u015fecaat, adalet ve sertlikte Hazret-i \u00d6mer\u2019i bire bir and\u0131r\u0131yordu. Yan\u0131nda getirdi\u011fi on be\u015f ya\u015flar\u0131ndaki \u015eamil adl\u0131 \u00e7ocuk da, onun yap\u0131s\u0131n\u0131 aynen alm\u0131\u015ft\u0131. Bu yavrulara Ruslara kar\u015f\u0131 durabilme g\u00fcc\u00fc vermesi i\u00e7in Allah\u2019a dua ettim, \u015eamil\u2019ime sar\u0131l\u0131p o hissimi anlas\u0131n diye aln\u0131ndan \u00f6pt\u00fcm.<\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra da Kumuk T\u00fcrklerinden b\u00fcy\u00fck \u00e2lim kabul edilen Cemalettin Kumuk\u00ee kap\u0131m\u0131 \u00e7ald\u0131. O g\u00fcn ba\u011fda dutlar\u0131 budamakla me\u015fgul idim ve i\u00e7imde garip bir mutluluk hissediyordum. K\u00fcrdemir\u2019in sonsuz gibi g\u00f6r\u00fcnen ovas\u0131n\u0131 avucumda tutuyordum adeta. Neredeyse her k\u00f6yde, beldede bir ir\u015fat\u00e7\u0131m vard\u0131; her an yeni ve g\u00fczel geli\u015fmeler oluyordu. \u0130\u015fte Kumuk\u00ee\u2019min geli\u015fi de o g\u00fczelliklerin zirvesi idi.<\/p>\n

Budamak i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m duttan yola do\u011fru bakt\u0131\u011f\u0131mda \u00e2lim k\u0131l\u0131kl\u0131 insanlar\u0131n, at s\u0131rt\u0131nda bana do\u011fru geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. \u0130\u015fte, dedim, bu bekledi\u011fim Kafkas heyeti olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Kumuk\u00ee\u2019m kap\u0131ya yakla\u015f\u0131nca beni a\u011fa\u00e7ta g\u00f6rmenin hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile, i\u00e7inden \u015f\u00f6yle ge\u00e7irdi: \u201cBu nas\u0131l bir \u015feyh ki a\u011fa\u00e7 buduyor. Ayr\u0131ca Peygamberimiz a\u011fa\u00e7lara b\u00f6yle cefa etmeyi yasaklam\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi ben bu adama nas\u0131l biat edebilirim?\u201d Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri i\u00e7inden ge\u00e7irdi\u011fini sanki yan\u0131mda s\u00f6yl\u00fcyor gibi hissettim. Nas\u0131l oldu bilmiyorum; belki de \u015eeyhim Mevlan\u00e2 Halid\u2019in o hasleti bana da sirayet etmi\u015ftir. O s\u00f6ylemeden ben cevap verdim: \u201c Ey karde\u015fim, \u00f6nce selam, sonra kelam demi\u015fler. \u00d6nce Allah\u2019\u0131n selam\u0131n\u0131 verip \u00f6yle bu s\u00f6zleri s\u00f6yleseydin daha do\u011fru olmaz m\u0131yd\u0131? \u0130\u015fte cevaplar\u0131: Bu a\u011fa\u00e7lar Mekke\u2019deki Peygamberin a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n tersine budanmazsa kururlar. Ayr\u0131ca bunlar dut a\u011fac\u0131d\u0131r, bunlar\u0131n yapraklar\u0131 ipek b\u00f6cekleri i\u00e7in kesilip toplanmal\u0131d\u0131r. Allah bu a\u011faca da b\u00f6yle bir g\u00f6rev vermi\u015f.\u201d<\/p>\n

Kumuk\u00ee\u2019m i\u00e7inden ge\u00e7en soruya ald\u0131\u011f\u0131 cevab\u0131mla, ayn\u0131 benim Ba\u011fdat\u2019ta d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm h\u00e2let-i ruhiyeye b\u00fcr\u00fcnd\u00fc ve elime sar\u0131ld\u0131. Tam yedi g\u00fcn yedi gece bir birimizi anlamaya ve yeni getirdi\u011fim tasavvuf \u00e7izgisini payla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Buralarda bir atas\u00f6z\u00fc vard\u0131r: \u201c\u015eah da biliyor ki \u015eirvan S\u00fcnn\u00ee\u2019dir.\u201d Yani her \u015fey ayan beyan ortadad\u0131r. Bu sohbetlerimiz ile anlad\u0131k ki ayn\u0131 durum Ruslara da dedirilmelidir. \u201cRus da bilmeli ki \u015eirvan M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r.\u201d \u00dczerimizdeki kara bulutlar\u0131n pek yak\u0131nda Rus kur\u015funlar\u0131 olarak ya\u011faca\u011f\u0131n\u0131 ikimi de \u00e7ok iyi biliyorduk. Ama art\u0131k \u00fcmitlerim binlerce kat daha g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti.<\/p>\n

Rabbim, belki de Mevl\u00e2n\u00e2 Halid Z\u00fclcenaheyn\u2019in y\u00fcz\u00fc suyu h\u00fcrmetine Kafkasya\u2019y\u0131 aya\u011f\u0131ma getiriyordu. Art\u0131k Hazret-i Osman\u2019\u0131m\u0131 da buldu\u011fuma g\u00f6re cihat zaman\u0131 gelmi\u015fti. Bu arada bir tek Ali\u2019mi biraz daha beklemem gerekecekti.<\/p>\n

Art\u0131k Ruslar Azerbaycan\u2019\u0131 kar\u0131\u015f kar\u0131\u015f i\u015fgal ediyordu. Bizim elimizden hi\u00e7bir \u015fey gelmiyordu. T\u00fcm direni\u015fler bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f, son \u015eirvan Han\u0131 Mustafa Han da tesirsiz kalm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ertme anla\u015fmas\u0131 ile de elini kolunu Yermelov adl\u0131 komutana tamamen ba\u011flatm\u0131\u015ft\u0131. Bir yandan \u0130ran, di\u011fer yandan Rusya Azerbaycan\u2019\u0131 yok etmeye kararl\u0131 idi. D\u00fc\u015fman\u0131n bir hesab\u0131 varsa Allah\u2019\u0131n da bir hesab\u0131 vard\u0131, elbet.<\/p>\n

Bu arada ondan el etek \u00e7ekmek istedik\u00e7e d\u00fcnyan\u0131n insan\u0131n omzuna nas\u0131l bindi\u011fini \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve net anlad\u0131m. Art\u0131k bir Nak\u015f\u00ee \u015feyhi de\u011fil, bir kurtulu\u015f ordusunun lideri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordum. Bu karanl\u0131k gecenin elbet bir sabah\u0131 olacakt\u0131; ancak insanlar\u0131 buna inand\u0131rmak \u00e7ok zordu. Peygamberimizin Uhud sava\u015f\u0131ndan sonra hissettiklerini hissediyor; kendime onun s\u00f6zleri ile g\u00fc\u00e7 veriyordum: Korkma, Allah bizimledir.<\/p>\n

Art\u0131k can\u0131ma kastedilece\u011fini de fark ediyordum; belki bug\u00fcn belki yar\u0131n; ama mutlaka bu olacakt\u0131. Her g\u00fcn bir halifemin sudan bahanelerle s\u00fcrg\u00fcn edilmesi normal bir durum gibi olmu\u015ftu. Otuzlu ya\u015flar\u0131n olgunlu\u011fu ile \u00f6l\u00fcme daha bir haz\u0131r hissettim kendimi. Ancak sevdiklerim?.. Onlar i\u00e7in de cenneti d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, huzur buldum.<\/p>\n

Bir gece, Hatme-i hacegandan sonra Kumuk\u00ee, Yarag\u00ee ve Has Mehemmed\u2019im ile gizli bir toplant\u0131 yapt\u0131k. \u0130lk defa dergahtan uzakta gece yar\u0131s\u0131na kadar uzak kal\u0131yordum. Halifelerimden Yarag\u00ee derhal silahl\u0131 faaliyetlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesini ve d\u00fc\u015fmana en beklemedi\u011fi yerlerden zayiat verdirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Kumuk\u00ee ise her zamanki gibi itidalli olmay\u0131 ve insanlar\u0131m\u0131z\u0131 e\u011fitmeyi, d\u00fc\u015fman\u0131n \u00e7ekip gidece\u011fi g\u00fcne kadar gizli bir direni\u015f i\u00e7inde olmay\u0131 sal\u0131k verdi. Has Mehemmed\u2019im ise benim ne diyece\u011fimi bekledi, siz ne buyurursan\u0131z ona uyar\u0131z deyiverdi. Kap\u0131da n\u00f6bet tutan \u015eamil\u2019in g\u00f6zlerine bakt\u0131m; t\u00fcm Kafkasya\u2019n\u0131n iman\u0131n\u0131 onun g\u00f6zlerinde g\u00f6rd\u00fcm. Bu gen\u00e7lerin iman\u0131 ancak cihat ruhu ile ayakta kalabilir, d\u00fc\u015fmanla anla\u015fmak imkans\u0131z, dedim. Evet, \u015fehit olacak kan d\u00f6kece\u011fiz ancak bu, yar\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015finin do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fafa\u011f\u0131n k\u0131z\u0131ll\u0131\u011f\u0131 olacak. Hi\u00e7bir \u015fafak k\u0131z\u0131ll\u0131k olmadan g\u00fcne\u015f do\u011furmaz. \u201cM\u00fcsl\u00fcman bir milletin H\u0131ristiyan y\u00f6netimi alt\u0131nda kalmas\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa z\u00fcld\u00fcr.\u201d dedim.<\/p>\n

O s\u0131rada kap\u0131 \u00e7al\u0131nd\u0131; o kadar h\u0131zl\u0131 ve y\u00fcrek hoplat\u0131c\u0131 idi ki \u015eamil ve arkada\u015f\u0131 Murat, bellerindeki tek patlar tabancalar\u0131n\u0131 s\u0131y\u0131rd\u0131. Kap\u0131dakinin dergahtan oldu\u011funu anlay\u0131nca silahlar yerine konuldu. Ancak gelen haber hi\u00e7 de iyi de\u011fildi. Evim bas\u0131lm\u0131\u015f, annem \u015fehit edilmi\u015fti.<\/p>\n

Her \u015feyin bu kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi ve hayat ile memat\u0131n bu kadar karde\u015f oldu\u011fu bir zamanda d\u00fcnyev\u00ee iki s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131mdan biri olan annemi kaybetmi\u015ftim. O g\u00fcllerle bezedi\u011fi evimizin en nadide g\u00fcl\u00fc idi. Bana G\u00fcll\u00fc Mevl\u00e2n\u00e2 dedirten iki sebep vard\u0131: \u0130lki \u015feyhimin himmeti ile girdi\u011fim yere g\u00fcl kokusu g\u00f6t\u00fcrmem ikincisi de onun g\u00fcllerle doldurdu\u011fu dergah\u0131m idi. \u015eimdi eminim ki cennette g\u00fcllerle dolu k\u00f6\u015fk\u00fcnde beni bekleyecekti. Onun cennete basan ayaklar\u0131, beni de oraya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu; velakin \u00f6m\u00fcr denilen \u015fey \u00f6n\u00fcm\u00fczde da\u011f gibi dikiliyordu. \u015eimdi onunla birlikte gitmeyi ne \u00e7ok isterdim.<\/p>\n

Annemi \u015fehit eden Ermeni Sarkis, bir yetimdi. Annesi onu Erivan\u2019dan al\u0131p K\u00fcrdemir\u2019e kadar getirmi\u015f; burada art\u0131k hastal\u0131k ve yoksullukla m\u00fccadele edemeyip vefat etmi\u015fti. \u00c7ok iyi hat\u0131rl\u0131yorum, Sarkis bizim kom\u015fumuz Hatice Teyze taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ona, Hatice Teyzeden \u00e7ok annem sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015f; neredeyse her g\u00fcn bir \u00f6\u011f\u00fcn yeme\u011fini bizde yemi\u015fti. \u00d6nce bu cinnetin sebebini anlayamad\u0131m; ancak durumu \u00f6\u011frenince daha bir kahroldum. Sarkis, birka\u00e7 ayd\u0131r ortal\u0131kta g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu; Ruslar onun \u015farap sevdi\u011fini ve benim yak\u0131n\u0131mda oldu\u011funu \u00e7ok iyi tahlil etmi\u015fler ve o zaaf\u0131n\u0131 yalan yanl\u0131\u015f bilgilerle destekleyip bizim eve g\u00f6ndermi\u015fler. Ermenilerin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n bizim tarikat oldu\u011funu ve t\u00fcm H\u0131ristiyanlar\u0131 kesmeye haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 Sarkis\u2019e anlat\u0131p onu inand\u0131rm\u0131\u015flar. Oysa, o, y\u0131llarca Ermeni karde\u015flerimizle birlikte, mesele \u00e7\u0131karmadan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve onu bir evlat gibi ba\u011fr\u0131m\u0131za bast\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc anlayamam\u0131\u015ft\u0131. Ah bu \u015feytan\u0131n en b\u00fcy\u00fck silah\u0131; \u015farap!<\/p>\n

O gece Sarkis\u2019i yine zilzurna sarho\u015f edip bizim eve g\u00f6ndermi\u015fler; benim her gece mutlaka evde oldu\u011fumu bildikleri i\u00e7in hi\u00e7 tetkik etmek ihtiyac\u0131 duymam\u0131\u015flar. E\u015fimle \u00e7ocu\u011fum yukar\u0131 katta iken sarho\u015f Sarkis, hi\u00e7 kimsenin dikkatini \u00e7ekmeden evin ilk kat\u0131na dalm\u0131\u015f ve ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc insan\u0131, annemi \u015fehit etmi\u015f. Korkudan ve \u015farab\u0131n etkisinden s\u0131zan caniyi dervi\u015fler halletmi\u015f; ancak \u00e7ok ge\u00e7!..<\/p>\n

Anneyi mezar\u0131na koymak d\u00fcnyan\u0131n en zor anlat\u0131l\u0131r duygular\u0131ndand\u0131r. Hele de benim annem gibi hayat\u0131n\u0131 \u0130slam\u2019a ve insanl\u0131\u011fa, iyili\u011fe adam\u0131\u015f bir insan\u0131. Peygamberimizin s\u00fcnnetine s\u0131\u011f\u0131n\u0131p onun gibi g\u00f6zya\u015flar\u0131ma yol verdim. Onun Kas\u0131m\u2019\u0131n\u0131 yolcu ederken yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bol bol a\u011flad\u0131m; kimse de beni k\u0131namad\u0131. \u0130\u00e7imde asla isyanv\u00e2r\u00ee bir his yoktu; aksine annemin cennet yolculu\u011funda ona yolda\u015f olamaman\u0131n buruklu\u011fu ve derin \u00f6zlemler estiren \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc vard\u0131. Bak\u00ee \u00e2leme gidene, fan\u00ee \u00e2lemdekiler ancak g\u0131pta ederler. Mezar\u0131n \u00fcst\u00fcne onun yeti\u015ftirdi\u011fi g\u00fcllerden kocaman bir demet konulunca ikinci ad\u0131 \u201cG\u00fcl\u201d olan annem i\u00e7in i\u00e7imden \u015fiir-var\u00ee s\u00f6zler ta\u015ft\u0131, g\u00f6zya\u015flar\u0131mla birlikte onun aziz hat\u0131ras\u0131n\u0131 kelimelere kat\u0131k yapt\u0131m. Bo\u011faz\u0131ma d\u00fc\u011f\u00fcmlenen her kelimede g\u00f6klere bakt\u0131m; sakallar\u0131ma s\u00fcz\u00fclen ya\u015flarla bo\u011faz\u0131mdaki d\u00fc\u011f\u00fcmleri \u00e7\u00f6zd\u00fcm.<\/p>\n

Her gece rab\u0131ta-y\u0131 mevt zikrinde g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirdi\u011fim \u00e7ukurda \u015fimdi, bu halde olmam dervi\u015flerim taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131r m\u0131, diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeden dilimin kepenklerini a\u00e7t\u0131m.<\/p>\n

Sure ve dualardan sonra herkese onu, annemi \u015f\u00f6yle yad ettim:<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0627\u0646\u0646\u0647<\/strong>[1]<\/strong><\/strong><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ad\u0131 G\u00fcl\u2019d\u00fc\/G\u00fclleri severdi en \u00e7ok\/G\u00fcld\u00fc m\u00fc g\u00fcller a\u00e7ard\u0131 g\u00fcl y\u00fcz\u00fcnde\/G\u00fcllerle b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131\/Hep g\u00fcl beklerdi sevdiklerinden\/Bir de g\u00fcl mevsimini takvimlerden\/Hep g\u00fcl kurutmu\u015ftu\/Hayat\u0131n en hazin sayfalar\u0131nda\/Hep g\u00fclerek b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc sevdas\u0131n\u0131\/Ve her sabah \/Bir g\u00fcl gibi b\u0131rak\u0131rd\u0131 tebess\u00fcm\u00fcn\u00fc sofraya\/T\u0131pk\u0131 s\u0131ms\u0131cak bir ekmek gibi\/Ah\u015fap evimizin avlusunda\/Mis kokulu g\u00fclleri derlerdi\/Ve b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar\u0131n\u0131 sadece g\u00fcllere s\u00f6ylerdi\/Ne zaman bir haks\u0131zl\u0131k g\u00f6rse\/Kanayan bir g\u00fcl gibi\/Ahh bu d\u00fcnyada \/G\u00fcl\u00fc g\u00fclle tartsalar derdi\/\u0130\u015fte \u00f6yle bir \u00e7i\u00e7ekti\/\u00d6mr\u00fcm\u00fcn ucunda g\u00fclden bir kalemdi \/\u0130\u015fte o kad\u0131n benim annemdi.\/Bir bilseniz\/Ne g\u00fcller yeti\u015ftirdi hayat\u0131n dikenlerinden\/ D\u00f6kerek g\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131\/ Ve \u015fimdi, i\u015fte o g\u00fcller s\u00fcsl\u00fcyor onun mezar ta\u015f\u0131n\u0131. [xviii]<\/a><\/p>\n

Onsuz bir hayat\u0131n nas\u0131l ge\u00e7ece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekten \u00a0uzun s\u00fcre hasta yatt\u0131m. Belki de onu k\u0131skan\u0131yordum; benden \u00f6nce dar-\u0131 bek\u00e2ya babam\u0131n yan\u0131na gitmi\u015fti. \u0130kisi de beni bu yalanc\u0131 d\u00fcnyada tek ba\u015f\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

Annemin dar-\u0131 bekaya gidi\u015finin haftas\u0131na bir gizli name ile bizim de bu diyardan gitme zaman\u0131m\u0131z geldi\u011fini anlad\u0131m. Azerbaycan\u2019\u0131 terk etmek zorunda kalan \u015eirvan\u015fah Mustafa\u2019n\u0131n e\u015fi durumu idare etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu; bu name de ondan geliyordu. Namede, Yermelov\u2019un bu g\u00fcnlerde beni ve t\u00fcm sevenlerimi derdest edece\u011fi; muhtemelen ya idam edece\u011fi veya Sibirya\u2019ya s\u00fcrece\u011fi yaz\u0131yordu.<\/p>\n

*<\/p>\n

Bu hadislerden sonra i\u015fler daha da kar\u0131\u015ft\u0131; Ermeniler her yerden toplan\u0131p Karaba\u011f\u2019a doldurulmaya ba\u015fland\u0131. Bu arada pek \u00e7ok yerde zul\u00fcmler ve g\u00f6zya\u015flar\u0131 birbirini izledi. Yermelov\u2019un sard\u0131\u011f\u0131 bir k\u00f6yde \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131k\u0131nca k\u0131yamet kopmu\u015f ve adeta k\u00f6ylerde kimse kalmamacas\u0131na katliam yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu durumun ayn\u0131s\u0131 di\u011fer bir g\u00fcn Karaba\u011f\u2019\u0131n kuzeyinde bir k\u00f6yde vuku buluyordu. Y\u00fczlerce k\u00f6yl\u00fc karyesini terk etmi\u015fti; ancak bir k\u0131sm\u0131 kalmay\u0131 ve direnmeyi se\u00e7mi\u015fti. Bunlara kar\u015f\u0131 kullan\u0131lan g\u00fc\u00e7, ak\u0131llara durgunluk verecek cinstendi. K\u00f6y\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda yakalad\u0131klar\u0131 insanlar\u0131 i\u015fkenceyle \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar; \u00e7ocuklar\u0131 ise diri diri topra\u011fa g\u00f6merek korkuyu daha bir deh\u015fetli boyuta ta\u015f\u0131yorlard\u0131. \u00d6zellikle topra\u011fa diri diri g\u00f6m\u00fclen \u00e7ocuklar\u0131 duyunca kendimi tutamay\u0131p a\u011flad\u0131m. Bu al\u00e7akl\u0131k, bu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 muamele, Cahiliye Devrinde kalmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Silahl\u0131 t\u00fcm g\u00fc\u00e7leri bu i\u015f i\u00e7in toplay\u0131p o karyeye yard\u0131ma gitme ve ilk \u00e7at\u0131\u015fmam\u0131za girme karar\u0131 ald\u0131k.<\/p>\n

K\u00f6y\u00fcn yak\u0131n\u0131ndaki tepelerden Ruslara ate\u015f etmeye ba\u015flad\u0131k. Y\u00fczlerce asker bir anda bize do\u011fru d\u00f6n\u00fcp ate\u015fe ba\u015flad\u0131. Aram\u0131zda kalan b\u00f6lgedeki eski evleri de siper ederek g\u00fcn boyu \u00e7at\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z istihbarata g\u00f6re, Ruslar\u0131n ve yanda\u015f\u0131 Ermenilerin i\u00e7inde Kazak T\u00fcrklerinden de ne i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeyen karde\u015flerimiz varm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u015eeki\u2019de okurken en sevdi\u011fim arkada\u015flar\u0131mdan birisi Ab\u0131lay\u2019d\u0131. Ad\u0131 asl\u0131nda Abdulhayr idi; ancak \u00f6yle telaffuz ediliyordu. Ondan Kazak T\u00fcrk\u00e7esinin neredeyse t\u00fcm farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f; hatta Ahmet Yesev\u00ee\u2019nin Hikmet\u2019lerini bulup bu dilden okumu\u015ftum. \u015eimdi tam zaman\u0131yd\u0131, ak\u015fam olunca \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 kestik. Halifelerime \u00f6zellikle de Has Mehemmed\u2019ime, gece bir dam\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131k\u0131p Kazak karde\u015flerime seslenece\u011fimi ve beni engellemeye kalk\u0131\u015fmamalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Hepsi birden, efendim bir s\u00fctre gerisinden seslenseniz, dedi.\u00a0 O kadar \u00fczg\u00fcnd\u00fcm ki bir \u00e7ocuk daha topra\u011fa g\u00f6m\u00fclece\u011fine ben g\u00f6m\u00fcleyim, dedim. Gece bast\u0131r\u0131nca bir dam\u0131n \u00fczerinden elimi ezan okur gibi yanaklar\u0131ma biti\u015ftirip avaz\u0131m \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nca ba\u011f\u0131rd\u0131m. Bu yolla Ruslar\u0131n aldatmacas\u0131na kanan Kazak karde\u015flerimi saflar\u0131m\u0131za \u00e7ekmeyi umuyordum.<\/p>\n

Kazak T\u00fcrk\u00e7esiyle, Tekvir Suresinden b\u00f6l\u00fcmler okumaya ba\u015flad\u0131m:<\/p>\n

\u201cG\u00fcne\u015f katlan\u0131p d\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, Y\u0131ld\u0131zlar buland\u0131\u011f\u0131nda, da\u011flar y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde,k\u0131y\u0131lmaz mallar b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda,vah\u015fi hayvanlar bir araya topland\u0131\u011f\u0131nda, denizler ate\u015flendi\u011finde, nefisler e\u015fle\u015ftirildi\u011finde, diri diri topra\u011fa g\u00f6m\u00fclen k\u0131za soruldu\u011funda, Hangi g\u00fcnahtan dolay\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcn, diye. Amel defterleri a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, g\u00f6k s\u0131yr\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, cehennem k\u0131z\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve cennet yakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda herkes ne getirmi\u015f oldu\u011funu anlar. \u015eimdi yemin ederim o sinenlere (y\u0131ld\u0131zlara), o ak\u0131p ak\u0131p yuvas\u0131na girenlere, y\u00f6neldi\u011fi an geceye, nefeslendi\u011fi an sabaha ki ku\u015fkusuz o Kur\u2019an de\u011ferli bir el\u00e7inin s\u00f6z\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n

Ayetler bitince Kazak karde\u015flerime ba\u011f\u0131rd\u0131m: \u201cBu okuduklar\u0131m sizin de bizim de inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitaptan; \u015fimdi hangi y\u00fczle Allah\u2019\u0131n kat\u0131na d\u00f6neceksiniz. M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f olarak m\u0131?\u201d diye seslenip bir ad\u0131m ileri att\u0131m. O anda, bir silah sesi ile herkes siperlere atlad\u0131. \u0130\u00e7imden, \u015fahadet burada ise ne mutlu, deyip s\u00f6zlerime devam ettim.<\/p>\n

\u201cBug\u00fcn!\u201d, dedim, \u201cBirbirini yiyen biz M\u00fcsl\u00fcmanlar kime hizmet etti\u011fimizi biliyor muyuz? Benim bildi\u011fim, biz kendi yurdumuzu savunuyoruz; sizin bildi\u011finiz nedir? Bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesini Ruslara teslim etmek midir? Sizce buna dininiz, inanc\u0131n\u0131z, \u00f6rf\u00fcn\u00fcz, adetiniz; T\u00fcrk kan\u0131n\u0131z izin verir mi?\u201d Bir kur\u015fun daha sa\u011f\u0131mdan ge\u00e7ti.<\/p>\n

Art\u0131k susup neticeyi bekledim. Biliyordum ki Kazak T\u00fcrk\u00e7esini hi\u00e7bir Rus merak edip \u00f6\u011frenmez; ancak her Kazak, Rus\u00e7a bilir. Ne dedi\u011fimi Ruslar\u0131n anlamamas\u0131 en \u00e7ok istedi\u011fim \u015feydi.<\/p>\n

Sabaha kar\u015f\u0131 silah sesleri ile sars\u0131ld\u0131k; ancak silahlar ne k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inde ne de bize kar\u015f\u0131 idi. Bir saat kadar sonra Kazak karde\u015flerimizin ba\u011flad\u0131klar\u0131 Rus askerleri ile bize do\u011fru bayrak sallad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Evet, bir kez daha vicdan\u0131n sesi galip gelmi\u015fti. \u00d6ld\u00fcr\u00fclen ve esir al\u0131nan d\u00fc\u015fman askerleri ile ilgilenmeyi Kumuk\u00ee\u2019me b\u0131rak\u0131p Kazak karde\u015flerimle K\u00fcrdemir\u2019e d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n

Bir s\u00fcre sonra durumu halifelerimle m\u00fctalaa ettim. Benim kanaatim kal\u0131p \u015fehit olmakt\u0131; ancak Kumuk\u00ee buna \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Peygamberimizin Mekke\u2019yi ni\u00e7in terk etti\u011fini anlat\u0131p t\u00fcm yollar\u0131m\u0131 kapatt\u0131. O anda akl\u0131ma Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretlerinin s\u00f6z\u00fc geldi: \u201cUnutma evlad\u0131m, hi\u00e7bir peygamber yurdunda \u00f6lmedi.\u201d<\/p>\n

Art\u0131k yurdundan ayr\u0131lma mevsimindeydim; bu bir sonbahar olarak tarif edilse de benim i\u00e7imdeki bahar\u0131 hi\u00e7 ama hi\u00e7 buland\u0131ramazd\u0131. \u0130nsan zaten misafir oldu\u011fu bir evde, bir odadan \u00f6b\u00fcr\u00fcne ge\u00e7irilse ne olurdu ki.<\/p>\n

Ayr\u0131lmadan \u00f6nce, bir gece yar\u0131s\u0131 evimin yan\u0131ndaki atlar\u0131n ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmden tuhaf sesler gelmeye ba\u015flad\u0131. Akl\u0131ma \u00f6nce Ruslar\u0131n yeni bir e\u015fk\u0131yal\u0131k giri\u015fimi olma ihtimali geldi. Zaten en \u00e7ok arzulad\u0131\u011f\u0131m \u015fey \u015fahadet oldu\u011fu i\u00e7in kimseyi uyand\u0131rmadan, dervi\u015flere dahi haber vermeden, hadiseyi tetkike d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m. Atlar\u0131n durdu\u011fu yerden gelen bu sesler hi\u00e7 de hayra alamet de\u011fildi. Sanki birileri atlar\u0131 \u00f6zellikle rahats\u0131z ediyor; hayvanlar\u0131n huysuzlanmas\u0131n\u0131 istiyordu. Sessizce kap\u0131y\u0131 aralay\u0131p karanl\u0131\u011fa g\u00f6z\u00fcm\u00fc al\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bana en yak\u0131n at\u0131n s\u0131rt\u0131nda bir karalt\u0131 g\u00f6r\u00fcr gibi oldum. Bu karalt\u0131 bir s\u00fcre sonra hafif hafif ayd\u0131nland\u0131 ve kendini bir \u0131\u015f\u0131k huzmesi i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131. Aman Allah\u2019\u0131m dedim, bu bir alkar\u0131s\u0131. Anam\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 korkutucu hik\u00e2yelerde ge\u00e7en varl\u0131k buydu i\u015fte. Biraz daha dikkatle bak\u0131nca ayaklar\u0131n\u0131n ters oldu\u011funu, uzun beyaz sa\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6n\u00fcne d\u00f6km\u00fc\u015f taramakta oldu\u011funu ve t\u0131pk\u0131 s\u00f6ylendi\u011fi gibi atlar\u0131n yelelerinin \u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm. D\u00fcnyada hi\u00e7bir \u015fey beni korkutmaz, nitekim \u00f6l\u00fcmden korkmayan hi\u00e7bir d\u00fcnyev\u00ee varl\u0131ktan korkmaz derdim; fakat bu manzara bir an t\u00fcylerimi diken diken etti. Uzun sa\u00e7lar\u0131n\u0131 taramakla me\u015fgul olan bu alkar\u0131s\u0131na yakla\u015fmal\u0131 m\u0131yd\u0131m, yakla\u015fmamal\u0131 m\u0131? Bir s\u00fcre bunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; sonra bizim y\u00f6rede inan\u0131lan bir hususu denemek iste\u011fi ge\u00e7ti i\u00e7imde. Alkar\u0131s\u0131 denilen bu varl\u0131klar, e\u011fer bir i\u011fne ile zapt edilirse g\u00f6r\u00fcnmez olamazlarm\u0131\u015f. Acaba dedim, bir i\u011fne ile s\u0131rt\u0131ndan zapt etsem bu hadise ger\u00e7ekle\u015fir mi? Merak\u0131ma yenik d\u00fc\u015f\u00fcp yakamdaki i\u011fneyi \u00e7\u0131kar\u0131p sessizce alkar\u0131s\u0131na yakla\u015ft\u0131m. Y\u00fcz\u00fc, sa\u00e7\u0131 ile kapal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in beni g\u00f6remedi, k\u00fc\u00e7\u00fck bir hamle ile s\u0131rt\u0131na i\u011fneyi ge\u00e7irdim. Birden deh\u015fet verici bir \u00e7eviklikle bana do\u011fru d\u00f6nd\u00fc; g\u00f6zlerinin siyah\u0131 olmayan bir kad\u0131n y\u00fcz\u00fc ile burun buruna geldim. Korkun\u00e7 bir ses \u00e7\u0131kart\u0131p yava\u015f yava\u015f ihtiyarlamaya ba\u015flad\u0131. Bir s\u00fcre sonra bir k\u0131z yerine ihtiyar bir kad\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, ayn\u0131 zamanda g\u00f6zleri ve ayaklar\u0131 da normal insana benzedi. \u015ea\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde olanlar\u0131 seyrederken, adeta f\u0131s\u0131ldar gibi bir sesle, \u201cBundan sonra emrinize \u00e2m\u00e2deyim.\u201d dedi. Gayri ihtiyari, \u201cD\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kal\u0131m.\u201d dedim. Pe\u015fimden hafif hafif h\u0131\u015f\u0131rdayarak d\u0131\u015far\u0131 geldi. \u00dczerimdeki korkuyu att\u0131ktan sonra anlad\u0131m ki bu ger\u00e7ekten bir alkar\u0131s\u0131 ve ben yakalad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in hayat\u0131 boyunca bana hizmet etmeye \u00e7abalayacak; lakin benim b\u00f6yle bir iste\u011fim asla olamazd\u0131. Bunun i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz, \u201cOna, s\u0131rt\u0131ndaki i\u011fneyi \u00e7\u0131karmama m\u00fcsaade et, benim kusuruma bakma.\u201d dedim. Fakat hi\u00e7 beklemedi\u011fim bir cevap ald\u0131m, \u201cO i\u011fnenin \u00e7\u0131kmas\u0131 art\u0131k takdire kald\u0131, siz isteseniz de onu g\u00f6remezsiniz, \u00e7\u0131karamazs\u0131n\u0131z.\u201d dedi. O zaman, \u201cBenim sizden hi\u00e7bir iste\u011fim olamaz, istedi\u011finiz yere gidebilirsiniz.\u201ddedim. O konuda da yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledi; hayatta oldu\u011fum s\u00fcrece benden ayr\u0131lmas\u0131, hizmetimden \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011filmi\u015f. Ayr\u0131ca bu hususta yalvarmaya da ba\u015flay\u0131nca, bu takdiri kabullenmekten ba\u015fka yol bulamad\u0131m. Elbet Allah-u Teala bir sebeple bu durumu halk etmi\u015fti. Alkar\u0131s\u0131na, \u201cBundan sonra size Periana diyece\u011fim.\u201d dedim ve \u00a0\u201cSizin dergahtaki isteyerek yapaca\u011f\u0131n\u0131z hizmetler haricinde size emir vermeyece\u011fim.\u201d diye ekledim.<\/p>\n

Periana, dergah\u0131n ve benim ayr\u0131lmaz bir par\u00e7am oldu; yaln\u0131z dikkat ettim k\u00f6t\u00fc bir hadise olaca\u011f\u0131 zaman g\u00f6zlerinin karas\u0131 kayboluyor ve rengi k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 oluyordu. Art\u0131k gidece\u011fim her yerde bir Perianam vard\u0131; takdirin emretti\u011fi ayr\u0131l\u0131k g\u00fcn\u00fcne kadar\u2026\u00a0 Bilmiyordum bu bir anne tesellisi mi, bir imtihan m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Rus askerleri, art\u0131k a\u00e7\u0131ktan tehdit etmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve arada bir silah sesleri hanemizin yak\u0131n\u0131ndan i\u015fitilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Emri nereden ald\u0131\u011f\u0131 belli olmayan bir manga asker, o g\u00fcn dergah\u0131 sard\u0131lar ve beni g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in emir ald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. \u0130\u00e7imde en k\u00fc\u00e7\u00fck bir teredd\u00fct olmadan at\u0131ma bindim. Allah\u2019\u0131n dedi\u011fi olur, deyip at\u0131m\u0131 s\u00fcrmek istedim; ancak at\u0131m bir t\u00fcrl\u00fc hareket edemedi. Ruslar, \u00f6nce bir oyun oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131 zannedip g\u00fcld\u00fcler. At\u0131m\u0131n arkas\u0131ndan sert\u00e7e vurdular; lakin at\u0131mda hi\u00e7bir hareket emaresi g\u00f6r\u00fclmedi. Ben de \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m, nas\u0131l bir hikmet-i \u0130lahinin cereyan etti\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Ruslar iyice h\u0131rsland\u0131. \u0130ki ata ba\u011flay\u0131p \u00e7ekip g\u00f6t\u00fcrmek istediler; ne m\u00fcmk\u00fcn. Hayvanca\u011f\u0131z sanki bir emir alm\u0131\u015f gibi yerinden k\u0131p\u0131rdamad\u0131. Bu hadiseyi g\u00f6ren askerler m\u00fcritlerimin de tazyiki ile beni g\u00f6t\u00fcrme karar\u0131n\u0131 ertelediler. \u015ea\u015fk\u0131n \u015fa\u015fk\u0131n at\u0131ma ve bana bakarak \u00e7ekip gittiler. Bunu bir keramet olarak kabul eden m\u00fcritlerime, hadiseden kimseye bahsetmemeleri hususunda istirhamda bulundum.<\/p>\n

*<\/p>\n

Bir sabah namaz\u0131 ve hatmesinden sonra hava \u0131\u015f\u0131rken ve herkes uyurken \u015fehri terk ettik. Yan\u0131mda birka\u00e7 m\u00fcridimle birlikte e\u015fim, o\u011flum Abd\u00fclhamid ve Periana \u015fehrin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda en y\u00fcksek tepeden d\u00f6n\u00fcp K\u00fcrdemir\u2019e bakt\u0131m. K\u00fcrdemir, uzak ufukta \u015eamah\u0131; k\u0131sacas\u0131 \u015eirvan \u00f6n\u00fcmde uzan\u0131p gidiyordu. Kendimi bir an Hazret-i Peygamber\u2019imin Mekke\u2019den ayr\u0131l\u0131rken hissetti\u011fi duygular\u0131n i\u00e7inde buldum. Herhalde o da benim gibi huzurla kar\u0131\u015f\u0131k hafif bir h\u00fcz\u00fcn duyuyordu. Onun Mekke\u2019den gidece\u011fi yer belli idi; benimse Medine\u2019m hen\u00fcz belli olmam\u0131\u015ft\u0131. Ah\u0131ska\u2019ya do\u011fru gidecektik; ancak orada bizi bekleyen bir ensar yoktu.<\/p>\n

Son defa g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere bu noktada bir kul\u00fcbeye ge\u00e7ip halifelerimi bekledim. Hazret-i Ebu Bekir\u2019im Has Mehemmed ilk gelen oldu; g\u00f6zleri her an ya\u011facak bahar bulutu gibiydi. Sonra Yarag\u00ee ve Kumuk\u00ee;\u00a0 \u015eamil ve Murad\u2019\u0131m\u0131 da alm\u0131\u015f halde geldi. Durumu de\u011ferlendirdik ve s\u00fcrekli irtibat\u0131 sa\u011flayacak bir haberle\u015fme sistemi planlad\u0131k. Ben Anadolu\u2019dan s\u00fcrekli destek sa\u011flayacakt\u0131m; onlar ise \u00fc\u00e7e ayr\u0131lacaklard\u0131. Has Mehemmed\u2019im \u015eirvan\u2019da, Yarag\u00ee Da\u011f\u0131stan\u2019da, Cemaleddin Kumuk\u00ee ise Kumuk T\u00fcrkleri ile daha kuzeyde m\u00fccadele edecekti.<\/p>\n

Ayr\u0131l\u0131k an\u0131nda hi\u00e7 birimiz umutsuz de\u011fildik; hele de \u015eamil ve Murad \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l g\u00f6zlerle cihad\u0131n heyecan\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu d\u00fcnyada onlar gibi cennet erleri ile kar\u015f\u0131la\u015fmak benim i\u00e7in Allah\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck l\u00fctuflar\u0131ndan bir idi. E\u011fer bir g\u00fcn bu g\u00fczelim Azerbaycan; bu g\u00fczelim Kafkasya h\u00fcr olarak ibadet edebilecekse elbette \u00f6nce Allah\u2019\u0131n sonra, bu yi\u011fitlerin sayesinde olacakt\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n

Onlar ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Has Mehemmed\u2019im bir s\u00fcre daha bana e\u015flik etti. Son defa K\u00fcrdemir\u2019e bak\u0131p, \u201cHo\u015f\u00e7a kal anne, ho\u015f\u00e7a kal baba, ho\u015f\u00e7a kal Yahya \u015eirv\u00e2n\u00ee diyar\u0131, ho\u015f\u00e7a kal.\u201d dedim. Belki buralara bir daha bahar \u00e7ok ge\u00e7 gelecekti; ancak mutlaka mutlaka bir g\u00fcn, o bahar\u0131 getiren g\u00fcne\u015f de do\u011facakt\u0131. G\u00f6zlerim doldu, Has Mehemmed\u2019e sar\u0131l\u0131p birbirimizi teselliye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu sulu g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm annemden ge\u00e7se gerek; \u00e7\u00fcnk\u00fc annem Veysel Karan\u00ee soyundand\u0131 ve sanki Vesyel Karan\u00ee\u2019nin Peygamber hasreti ile hi\u00e7 kurumayan g\u00f6zleri bize miras kalm\u0131\u015ft\u0131. Nedense hi\u00e7bir yerde a\u011flad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in rencide edilmedim; erkek adam, bir \u015feyh a\u011flar m\u0131 demedi kimse. Demek ki kalpten gelenin tezah\u00fcr etmesine hi\u00e7 kimse bir \u015fey diyemiyordu.<\/p>\n

Has Mehemmed\u2019ime \u201cMahzun olma, Allah-u Teal\u00e2 bizimle beraberdir.\u201ddedim; ayr\u0131ld\u0131k. Elveda \u015eirvan, Allah bilir, bir daha \u015eamah\u0131 Cuma Camii\u2019nde namaz k\u0131lmak nasip olur mu?<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

K\u00fby-\u0131 dild\u00e2r hay\u00e2li bana tes\u00eer eylemi\u015f<\/em><\/p>\n

A\u011flasam olmaz acep y\u00e2da d\u00fc\u015f\u00fcpd\u00fcr vatan\u0131m[xix]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Sevgilinin mekan\u0131n\u0131n hayali bana tesir etmi\u015f, a\u011flasam garip kar\u015f\u0131lanmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc vatan\u0131m yabanc\u0131 yerlere d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Ah\u0131ska\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Ah\u0131ska<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Ah\u0131ska Kalesi<\/p>\n

Sene\u00a0 1825 Zilhicce<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
K<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

azak \u00fczerinden Ah\u0131ska\u2019ya ge\u00e7tim. Planlar\u0131ma g\u00f6re burada bir s\u0131k\u0131nt\u0131 do\u011farsa Batum \u00fczerinden Anadolu\u2019ya ge\u00e7mek gerekecekti. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm gibi de oldu; Ah\u0131ska\u2019ya gelmem ile Ruslar\u0131n tazyiki, b\u00f6lgeye daha da artt\u0131. Zaten her an i\u015fgal korkusu ya\u015fayan halk benim varl\u0131\u011f\u0131mdan da tedirgin oldu. Bir handa, bir hafta kadar kald\u0131k.\u00a0 Periana, bu g\u00fcnlerde nerdeyse her gece tedirgin oldu, g\u00f6zlerinin karas\u0131 s\u0131k s\u0131k kayboldu. Bereket bu durumu sadece ben g\u00f6rebiliyordum; e\u015fim ve yan\u0131mdaki dervi\u015flerim bu durumdan b\u00ee-haberdi.<\/p>\n

G\u00fcnler tam bir k\u00e2bus gibi ge\u00e7iyordu; bu benim de\u011fil, halk\u0131m\u0131n k\u00e2busu idi. Benim Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcmek i\u00e7in duydu\u011fum i\u015ftiyaka kar\u015f\u0131l\u0131k halk\u0131n bana olan ihtiyac\u0131 ayn\u0131 oranda art\u0131yordu. Bir anlamda Azerbaycan ile Osmanl\u0131 aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc olmam, onlar\u0131n \u00fcmit ile tek tutunacak dal\u0131 idi. Bu g\u00f6revi s\u0131rt\u0131mda hissetmesem bug\u00fcn Ruslara teslim olur, \u015fehitlik i\u00e7in dua ederdim; ancak d\u00fcnya b\u00f6yle bir yerdi, sen ondan ka\u00e7\u0131nca o seni kovalar, sen ona ko\u015funca o senden ka\u00e7ar.<\/p>\n

Ah\u0131skal\u0131 karde\u015flerimin teredd\u00fctlerine ra\u011fmen bir g\u00fcn e\u015fraftan biri gelip kap\u0131m\u0131 \u00e7ald\u0131 ve burada kalmam i\u00e7in \u0131srar etti. Adam\u0131n konu\u015fma tarz\u0131 hi\u00e7 ho\u015fuma gitmedi; bunda bir bit yeni\u011fi vard\u0131r, diye hemen teklifini kabul etmedim. Bir hafta\u00a0 onu takip etmelerini dervi\u015flerimden rica ettim. Adam\u0131n tam bir Rus taraftar\u0131 oldu\u011fu, Ah\u0131ska T\u00fcrkleri ile hi\u00e7bir alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Amac\u0131 beni burada tutup Ah\u0131ska\u2019ya Ruslar\u0131n girmesine bir sebep daha haz\u0131rlamakm\u0131\u015f. Tam bir Rus casusu ile imtihan olmu\u015ftuk.<\/p>\n

Allah s\u0131k\u0131\u015fan kuluna mutlaka bir kolayl\u0131k verir; her zorluktan sonra mutlaka bir ferahl\u0131k vard\u0131r. Ah\u0131ska\u2019da bu ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131zdan sonra, Allah-u Teala bize bir Yesrib hediye etti. Hazret-i Peygambere Medinelilerin gelip onu \u015fehirlerine davet etmesi gibi, Amasya \u00e2limleri de gelip beni \u015fehirlerine davet ettiler. Padi\u015fah\u0131m\u0131z, Abd\u00fclaziz\u2019in ferman\u0131 ellerinde olan birka\u00e7 inan\u00e7l\u0131 insan. \u00a0\u0130\u015fte Medine\u2019mi bulmu\u015ftum; in\u015fallah bu karde\u015flerim de beni ve yan\u0131mdakileri ensar gibi kar\u015f\u0131layacakt\u0131.<\/p>\n

Bu hadise Ah\u0131ska\u2019da bulunan ve ilim \u00f6\u011frenmek i\u00e7in kendini yollara vurmu\u015f olan bir serdenge\u00e7tinin marifeti ile ger\u00e7ekle\u015fti. Bu delikanl\u0131 Azerbaycan\u2019da yay\u0131lan \u00fcn\u00fcm\u00fc duyup hocas\u0131 Amasya eski M\u00fcft\u00fcs\u00fc Kara M\u00fcfti-z\u00e2de V\u00e2z\u0131h Mustafa Efendi\u2019ye mektup yazm\u0131\u015f. Padi\u015fah\u0131m\u0131z Abd\u00fclaziz\u2019in emir ve fermanlar\u0131 ile oradan bir grup karde\u015fimiz Ah\u0131ska\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Geldiklerinde bizim serdenge\u00e7ti ilim a\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015flar ve kap\u0131m\u0131 \u00e7alm\u0131\u015flar. \u0130\u015fte Allah dilerse taa Anadolu\u2019nun g\u00f6be\u011finden, Amasya\u2019dan \u00fcmit p\u0131narlar\u0131 ak\u0131tan Ferhatlar g\u00f6nderiyordu. Evet bunlar kaderin bir cilvesi olarak bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda geli\u015fiyor ve bizi gidece\u011fimiz yere s\u00fcr\u00fckl\u00fcyordu.<\/p>\n

\u201cAmasya\u201d kelimesi i\u00e7imde bir tan\u0131\u015fl\u0131k duygusu uyand\u0131rd\u0131; hemen yan\u0131m\u0131zdaki di\u011fer ad\u0131 \u201cA\u011fbaba\u201d olan yerin di\u011fer ad\u0131 da Amasya idi. Bu durum ak\u0131lma gelince bir anlamda kendi ata yurdumdaki Amasya\u2019dan, yeni yurdum Amasya\u2019ya gidiyordum. T\u00fcrk\u2019\u00fcn oldu\u011fu her yer benim i\u00e7in vatand\u0131 ve bu vatan\u0131n evlatlar\u0131 i\u00e7in her t\u00fcr m\u00fccadeleye haz\u0131rd\u0131m. Bu, d\u00fcnya h\u0131rs\u0131 de\u011fil, ahret yurduna d\u00f6n\u00fcnce verilecek hesab\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc idi. Orada bana soracaklar: Yurdunda Allah\u2019\u0131n ad\u0131 Ruslar taraf\u0131ndan silinmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken sen ne yapt\u0131n? Ben de diyece\u011fim ki, Peygamberimi kendime \u00f6rnek al\u0131p yurdumdan \u00e7\u0131kt\u0131m; bir Medine buldum, oradan m\u00fccadele etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. D\u00fc\u015fman\u0131n her yerde hileleri bize engel olacak; ancak Allah\u2019\u0131n izni olmad\u0131k\u00e7a yaprak bile k\u0131p\u0131rdam\u0131yorsa biz o hilelerle nas\u0131l aldat\u0131l\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz sadece O\u2019na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131k ve yaln\u0131z O\u2019ndan yard\u0131m diliyoruz. \u0130nan\u0131yoruz, o halde g\u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcz.<\/p>\n

Gelen heyetle birka\u00e7 g\u00fcn durumu g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck; zorluklar\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131k ve karar\u0131m\u0131z\u0131 verip yol g\u00fczergah\u0131m\u0131z\u0131 belirledik. Batum \u00fczerinden Karadeniz\u2019e a\u00e7\u0131ld\u0131k; kendimizi zorlu bir deniz yolculu\u011fundan\u00a0 sonra\u00a0 Trabzon\u2019da bulduk. Oradan at arabalar\u0131 ile Amasya\u2019ya on g\u00fcnde gelebildik. Bazen \u015fu yalan d\u00fcnya i\u00e7in bu kadar mihnet \u00e7ekmek gereksiz geliyordu; ancak ben Peygamberimden daha iyi biliyor olamazd\u0131m; o m\u00fccadele ettiyse ben de etmeliydim. O, g\u00fcnlerce \u00e7\u00f6lde y\u00fcr\u00fcyerek Medine\u2019sine vard\u0131ysa ben de benzer s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6ze almal\u0131yd\u0131m. Elbet ya\u015famam\u0131z\u0131n da \u00f6lmemizin de bir hikmeti vard\u0131r, dedim.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u0130btid\u00e2 d\u00fc\u015fd\u00fcm aya\u011fa intih\u00e2 \u00e7\u0131kt\u0131m ba\u015fa<\/em><\/p>\n

R\u00fctbe-i Ferh\u00e2d\u0131 buldum t\u00ee\u015femi \u00e7ald\u0131m ta\u015fa[xx]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[\u0130lk \u00f6nce ayaklara d\u00fc\u015ft\u00fcm, en sonunda ba\u015fa y\u00fckseldim. Ferhat\u2019\u0131n r\u00fctbesini buldum, baltam\u0131 \u00e7ald\u0131m ta\u015fa.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Amasiye\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Amasya<\/p>\n

 <\/p>\n

Kralkaya Mezarlar\u0131<\/p>\n

Sene 1826 Safer<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
A<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

masya\u2019ya bir gece vakti girdik; ay bir tepsi gibi y\u00fcce da\u011flar\u0131n tepesinde bize g\u00fcl\u00fcmserken. G\u00f6ll\u00fc Ba\u011flar\u0131 denilen yerden ilerledik\u00e7e ay\u0131n b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, da\u011flar\u0131n da inada y\u00fckseldik\u00e7e y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyordum. Bir an akl\u0131ma Sevgili Peygamberimize Medine giri\u015finde s\u00f6ylenen ilahi geldi: Taleal- bedru aleyn\u00e2, Min seniyy\u00e2ti-il ved\u00e2, Vecebe’\u015f-\u015f\u00fckr\u00fc aleyn\u00e2, M\u00e2 de\u00e2 lillahi d\u00e2’[2]<\/a><\/p>\n

Hayat\u0131mda hep Peygamberim gibi olmay\u0131, onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6n\u00fcl ferahl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymay\u0131 ve onun dinini yayarken \u00e7ene kapamay\u0131 arzulad\u0131m. Buraya, Amasya\u2019ya kadar hep b\u00f6yle oldu, in\u015fallah bundan sonra da b\u00f6yle olur, diye dua ede ede \u015fehre girdim.<\/p>\n

Amasya e\u015fraf\u0131, Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131n da emri ile, bana \u015fehrin \u015eaml\u0131lar adl\u0131 semtinde bir ev m\u00fcnasip g\u00f6rm\u00fc\u015fler; sanki K\u00fcrdemir\u2019i \u00f6zlemeyeyim diye. \u015eaml\u0131lar semtinin en \u00fcst noktas\u0131nda ve ayaklar alt\u0131nda ye\u015fil bir vadi uzan\u0131yor. En yak\u0131n\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131 Bah\u00e7eleri\u00e7i ba\u011flar\u0131, Ye\u015fil\u0131rmak\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131 Ayvas\u0131l ba\u011flar\u0131; en uzakta ise Ziyaret kasabas\u0131 ba\u011flar\u0131 uzan\u0131yordu. Kendimi bu manzaray\u0131 seyrederken \u0130stanbul\u2019da S\u00fcleymaniye\u2019nin k\u00f6\u015fesinden Bo\u011faza bak\u0131yor hissettim. Padi\u015fah\u0131m\u0131z bununla da kalmam\u0131\u015f, bana ve yan\u0131mdakilere Suluova mevkiinde geni\u015f araziler de uygun g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir dergah\u0131n ihtiyac\u0131 olacak b\u00fct\u00fcn harcamalar buradan kar\u015f\u0131lanabilecekti.<\/p>\n

Amasya, her devirde zorda kalanlar\u0131n yurdu, melcei olmu\u015f; i\u015fte yerle\u015fti\u011fim bu semt de, taa \u015eam\u2019dan ka\u00e7an M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 imi\u015f. Osmanl\u0131 ikinci kez buradan do\u011fmu\u015f. \u015eimdi de in\u015fallah M\u00fcsl\u00fcman Azerbaycan T\u00fcrklerinin s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n

Amasya\u2019da kurdu\u011fum dergah\u0131m da ayn\u0131 K\u00fcrdemir\u2019deki gibi \u00fc\u00e7 sa\u00e7 aya\u011f\u0131 \u00fczerineydi: karn\u0131 ac\u0131kanlar i\u00e7in a\u015fevi, akl\u0131 ac\u0131kanlar i\u00e7in ilim meclisleri, kalbi ac\u0131kanlar i\u00e7in zikirhane.<\/p>\n

Tekkeyi kurduktan sonra en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131m su ihtiyac\u0131 oldu. Tekkemin \u015eaml\u0131lar Mahallesinden alt\u0131 yedi y\u00fcz metre y\u00fcksekte olmas\u0131 her daim su ta\u015f\u0131may\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Ger\u00e7i m\u00fcritlerim bunu bir hizmet f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyordu; ama yine de burada bir \u00e7e\u015fme olmal\u0131yd\u0131. Amasya hakk\u0131ndaki efsaneleri okudu\u011fum bir kitapta, tam benim tekkemin be\u015f alt\u0131 y\u00fcz metre yukar\u0131s\u0131nda, bir ma\u011farada su bulundu\u011fundan bahsediliyordu.<\/p>\n

Bir g\u00fcn kimseye haber vermeden ve i\u00e7imden \u201cFebieyyi alai rabbikuma tukezziban- O halde Rabbinizin hangi nimetlerini yalanl\u0131yorsunuz?\u201d ayetini okuya okuya da\u011fa do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fcm.<\/a> Ayaklar\u0131m beni do\u011fruca suyun oldu\u011fu yere g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Buras\u0131 on be\u015f yirmi metre uzunlu\u011funda bir ma\u011fara idi ve i\u00e7inden s\u00fcz\u00fcle s\u00fcz\u00fcle, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l bir su ta\u015f\u0131yordu. Sevin\u00e7le tekrar ettim: \u201cFebieyyi alai rabbikuma tukezziban!\u201d<\/p>\n

O g\u00fcn, d\u00f6ner d\u00f6nmez dervi\u015flerimle i\u015fe koyuldum; hemen boru g\u00f6revi yapacak pi\u015fmi\u015f tu\u011flalar sipari\u015f ettim. Kaz\u0131 i\u015flemleri adeta bir e\u011flence haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; m\u00fcritlerim, sanki Medine\u2019deki ilk mescidi in\u015fa eder gibi heyecanl\u0131 ve mutluydular. Birka\u00e7 ay sonra tekkemin \u00fczerinde \u00e7e\u015fmemiz akmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 bile.\u00a0 Bu suyun, pek \u00e7ok derde \u015fifa oldu\u011funu ve pek \u00e7ok ki\u015finin bu vesile ile dergah\u0131m\u0131za ko\u015fmas\u0131na vesile olaca\u011f\u0131n\u0131 y\u0131llar bize g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Amasya\u2019da Osmanl\u0131 ulemas\u0131na ve devlet adamlar\u0131na yak\u0131n olmak hem b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat hem de tehlikeli bir durumdu. Azerbaycan i\u00e7in gerekli deste\u011fi almak i\u00e7in \u00e7ok m\u00fcmbit bir ortamda idim; ancak baz\u0131 fitnelerin de \u00e7\u0131kmas\u0131 an meselesi idi. \u0130nsanlara, onlar\u0131n makamlar\u0131nda veya servetlerinde g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatman\u0131z ve onlar\u0131 ikna etmeniz gerekiyordu. Bunun i\u00e7in kendimi adeta inzivaya \u00e7ekip dergah\u0131mdan d\u0131\u015far\u0131 fazla \u00e7\u0131kmad\u0131m. S\u00fcrekli dersler ve zikir ile me\u015fgul oldum. Buna ra\u011fmen, Allah\u2019\u0131n hikmeti ile dergah\u0131m\u0131z dolup dolup ta\u015f\u0131yordu. \u0130nsanlardaki bu tevecc\u00fch beni hayli mutlu etti; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu geli\u015fte bir tek ama\u00e7 vard\u0131: Allah r\u0131zas\u0131.<\/p>\n

\u0130nsanlara s\u00fcrekli ak\u0131l ile a\u015fk\u0131n m\u00fccadelesini anlatt\u0131m, onlar da benim ne demek istedi\u011fimi \u00e7ok kolay anlad\u0131lar. Bunun en temel sebebi Amasya halk\u0131n\u0131n ilmi seviyesinin \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 idi. Buras\u0131 y\u00fcz y\u0131llarca ilme ve tasavvufa yuval\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle beni sevindiren \u015fey, \u015fehrin manev\u00ee lideri olarak g\u00f6r\u00fclen Pir \u0130lyas hazretlerinin \u015eirvan, \u015eamah\u0131\u2019da Halvet\u00ee e\u011fitimi almas\u0131 idi. Onunla kendimi hem\u015fehri hissettim. Bu \u015fehirde onun izinden b\u00fcy\u00fck bir \u00e2lim kitlesi yeti\u015fmi\u015f; bu \u00e2limler \u015fehzadeler taraf\u0131ndan s\u00fcrekli desteklenmi\u015fti.<\/p>\n

Amasya halk\u0131na Nak\u015f\u0131bend\u00ee yolunu ve zikrini anlatmak \u00e7ok kolayd\u0131. Fuz\u00fbl\u00ee\u2019nin,<\/p>\n

\u0130lm kesbiyle p\u00e2ye-i rif\u2019at<\/em><\/p>\n

Arz\u00fb-y\u0131 muh\u00e2l imi\u015f ancak<\/em><\/p>\n

A\u015fk imi\u015f her ne var \u00e2lemde<\/em><\/p>\n

\u0130lm bir k\u0131yl u k\u00e2l imi\u015f ancak[xxi]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

s\u00f6z\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131 vermek en ba\u015f i\u015fim oldu. \u0130nsanlar ilimde ilerledik\u00e7e ma\u011frurla\u015f\u0131yor ve as\u0131l hedefin tersine; Firavunla\u015fmaya gidiyorlard\u0131. \u0130\u015fte, tasavvuf bu gidi\u015fi durdurman\u0131n en g\u00fczel yolu idi. Fakat \u015funun da fark\u0131ndayd\u0131m, ilimsiz tarikat maceras\u0131 da h\u00fcsranla sonlanmaya mahkumdur.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131 yediden yetmi\u015f yediye dergaha \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, onlara ilmimin yetti\u011fi kadar dersler veriyor, nefesimin yetti\u011fi kadar zikre y\u00f6nlendiriyordum. Ger\u00e7ekten de ilim ile a\u015fk garip bir m\u00fccadele i\u00e7indeydi, a\u015fka giden yol ilimden ge\u00e7iyordu; ancak yolun sonunda a\u015fk bulunamazsa Firavunla\u015fma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyordu.<\/p>\n

Bir g\u00fcn, yedi ya\u015flar\u0131nda bir \u00e7ocuk sakal\u0131m\u0131 ok\u015fay\u0131p sordu: G\u00fcll\u00fc Mevl\u00e2n\u00e2, senin en b\u00fcy\u00fck kerametin nedir? Ona, senin gibi olabilmem, dedim. Etraftakiler \u015fa\u015f\u0131rd\u0131, nas\u0131l yani! dediler. Bu sabi gibi saf ve hesaps\u0131z bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne sahip olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum; yani yalans\u0131z bir hayat\u0131 arzuluyorum. E\u011fer bir insan yedisinden itibaren namazlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli k\u0131larsa ve o namaz onu yalandan dolandan korursa; i\u015fte o adam evliyad\u0131r ve i\u015fte o hayat da, en b\u00fcy\u00fck keramettir, dedim.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de insanlar nedense hep ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015feyler g\u00f6rerek imanlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenece\u011fini zannediyorlar; oysa en b\u00fcy\u00fck mucize ile her an yan yanalar. T\u00fcm peygamberlerin mucizeleri sadece kendi devrindeki insanlar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr; ancak Hazret-i Peygamber\u2019in en b\u00fcy\u00fck mucizesi Kur\u2019an her isteyenin, her devirde g\u00f6rebilece\u011fi bir mucizedir. Ben bu mucizenin i\u00e7ine sekiz ya\u015f\u0131nda haf\u0131z olduktan sonra d\u00fc\u015ft\u00fcm; t\u00fcm kerametim de sekiz ya\u015f\u0131n\u0131n o safiyetini kaybetmememdi.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n kahr\u0131na da lutfuna da hep duda\u011f\u0131m\u0131n kenar\u0131nda bir g\u00fcl\u00fcmsemeyle bakt\u0131m. Nice l\u00fctuf sand\u0131klar\u0131m\u0131n kah\u0131r, nice kah\u0131r sand\u0131klar\u0131m\u0131n da l\u00fctuf oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm ve g\u00fcl\u00fcmsedim. Derin bir nefes alman\u0131n cennetten bir an ya\u015famak oldu\u011funu, g\u00f6klerin sonsuz mavili\u011finin sonsuz bir \u00e2lemin ispat\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnden beri, her g\u00fczellik bana, onun \u201cel Musavvir\u201d ismini hat\u0131rlatt\u0131; g\u00fcl\u00fcmsedim.<\/p>\n

\u0130ki y\u0131l sonra, her \u015fey yolunda gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrken bir ac\u0131 haber beni, hayat\u0131mdaki en b\u00fcy\u00fck imtihanla y\u00fcz y\u00fcze getirdi.<\/p>\n

O g\u00fcnlerde a\u011f\u0131r bir hastal\u0131ktan dolay\u0131 Hatme-i Hacegan\u0131 dahi vekilim ve kay\u0131nbiraderim \u0130sa Ruhi\u2019ye b\u0131rakmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131m. Periana, t\u00fcm g\u00fcn s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yd\u0131; s\u00fcrekli odama girip \u00e7\u0131k\u0131yor, huzursuz bir tav\u0131r sergiliyordu. Han\u0131m\u0131m, hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck serveti, ahretimin en b\u00fcy\u00fck destek\u00e7isi ve beni annemden sonra en \u00e7ok teselli eden Zahide\u2019m, odaya bulutlu g\u00f6zlerle girdi\u011finde bir \u015feyler oldu\u011funu anlad\u0131m. Zahide\u2019m, haberi vermeden \u00f6nce bir soru sordu: Efendi, sana \u00e7ok de\u011ferli bir emanet verseler ve sen ona al\u0131\u015fsan; sonra da o emaneti geri isteseler ne yapars\u0131n? En de\u011ferli emanetin ne oldu\u011funu bildi\u011fim i\u00e7in g\u00f6zlerimde iki damla ya\u015fla; tabii ki emaneti sahibine veririm, dedim. \u201cO\u011flumuz Abd\u00fclhamid\u2019i Ye\u015fil\u0131rmak\u2019ta \u015fehadete yolculad\u0131k bey!\u201d, dedi ve h\u00fcng\u00fcr h\u00fcng\u00fcr a\u011flad\u0131.<\/p>\n

Bu durumda s\u00f6ylenecek tek \u015fey vard\u0131: \u201c\u0130nnalillah ve inn\u00e2 ileyhi raciun.\u201d Yaln\u0131z y\u00fcre\u011fimdeki yang\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc beni hayretlere d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc; daha h\u00e2l\u00e2 d\u00fcnya ile bu kadar sa\u011flam ba\u011flar\u0131m m\u0131 vard\u0131? Evlat ac\u0131s\u0131 insan\u0131n i\u00e7ini neden bu kadar derinden yak\u0131yordu?<\/p>\n

Rabbime y\u00f6nelip sevgili Peygamberimi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. O da ayn\u0131 ac\u0131y\u0131, Hazret-i Kas\u0131m\u2019da ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi onun kalbindeki ac\u0131y\u0131, en tazesinden ya\u015f\u0131yor ve iliklerimden s\u0131z\u0131 s\u0131z\u0131 ge\u00e7i\u015fini tad\u0131yordum. Belki de kimse g\u00f6rmedi\u011fi i\u00e7in olsa gerek, Zahide\u2019m ile birlikte uzun bir s\u00fcre g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fck; sonra birbirimizi teselli ettik. Anne y\u00fcre\u011fi daha bir alevli yan\u0131yordu. Uzun s\u00fcre onun g\u00f6zlerindeki h\u00fczn\u00fc silemedik.<\/p>\n

Bu h\u00fczn\u00fcn en b\u00fcy\u00fck sebebi de, yavrumuzu ellerimizle kabrine koyamamam\u0131z oldu. Ye\u015fil\u0131rmak o\u011flumu, Abd\u00fclhamid\u2019imi geri vermedi.<\/p>\n

Bir g\u00fcn Ye\u015fil\u0131rmak kenar\u0131na gidip i\u00e7imden d\u00f6k\u00fclen \u015fu dizeleri sulara f\u0131s\u0131ldad\u0131m:<\/p>\n

Nazar\u0131mdan bug\u00fcn ol serv-i revan\u0131m gitdi<\/em>
\nNe durursun y\u00fcr\u00fc ey dil y\u00fcr\u00fc c\u00e2n\u0131m gitdi<\/p>\n

<\/em><\/p>\n

Takatim yok ne edem \u00e2h ki ma’z\u00fbram t\u00e2<\/em>
\n\u00c7\u0131kd\u0131 can\u0131m bedenimden ki canan\u0131m gitdi<\/p>\n

<\/em><\/p>\n

H\u00e2k-i p\u00e2yi ki \u0131ra\u011f oldu g\u00f6z\u00fcmden o g\u00fcn<\/em>
\nDedim eyvah g\u00f6z\u00fcm nuru v\u00fc \u00eem\u00e2n\u0131m gitdi<\/p>\n

<\/em><\/p>\n

Ne edem \u00e7\u00e2re ne, azm eyledi ol ayr\u0131l\u0131\u011fa<\/em>
\nNe edem \u00e7\u00e2re nedir, \u00e7\u0131kd\u0131 revan\u0131m gitdi<\/p>\n

B\u00ee-kesem yokdu kesim, lutf-\u0131 Hud\u00e2dan gayr\u0131
\nKalmad\u0131 t\u00e2b u t\u00fcvan\u0131m, ki em\u00e2n\u0131m gitdi[xxii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Derin bir nefes al\u0131p g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn engin mavili\u011fine bakt\u0131m. Burada her \u015fey; ama her \u015fey f\u00e2ni idi. Ancak f\u00e2ni oldu\u011fu kadar da g\u00fczel ve cezp ediciydi. Allah-u Teala her \u015feyi bir sebeple halk etmek ve her \u015feyi bir mant\u0131\u011fa oturtmak i\u00e7in insanlar\u0131 anne, baba gibi vesilelerle g\u00f6ndermi\u015f ve onlar\u0131 birbirine sevdirmi\u015fti. D\u00fcnyaya gelecek \u00e7ocu\u011fa, anne karn\u0131nda iken, seni orada iki melek bekleyecek desen inanamaz; ama ger\u00e7ek bu. Anne ve baba birer melek misali onu koruyor, kolluyor; hatta o kadar sahipleniyor ki emanet oldu\u011funu unutuyor. B\u00e2ki \u00e2lemin tarlas\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bu d\u00fcnyada ba\u015f\u0131m\u0131za gelenlerin tam sebebini bir t\u00fcrl\u00fc anlayam\u0131yoruz; ancak \u00e7abalay\u0131p duruyoruz. Belki de en g\u00fc\u00e7l\u00fc ate\u015flerde safla\u015ft\u0131r\u0131lan madenlerin en de\u011ferli madenler oldu\u011fu gibi, biz de en g\u00fc\u00e7l\u00fc ac\u0131larla pi\u015fiyorduk.\u00a0 Uzun uzun tefekk\u00fcr ve dua edip dergaha d\u00f6nd\u00fcm.<\/p>\n

O y\u0131l Allah-u Teala bir erkek evlat vererek bizi teselli etti; nur topu gibi beyaz, Amasya elmas\u0131 kadar tatl\u0131, k\u00f6m\u00fcr gibi kara g\u00f6zl\u00fc Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m d\u00fcnyaya te\u015frif etti.<\/p>\n

Bir y\u0131l sonra ise, \u0130stanbul\u2019dan bir siyas\u00ee rahats\u0131zl\u0131k haberi yay\u0131ld\u0131: Nak\u015fibend\u00ee dervi\u015fleri Sivas\u2019a s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Devlet ile tarikat\u0131m\u0131n z\u0131tla\u015fmas\u0131 ve baz\u0131 m\u00fcesseselerde iktidar elde etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, bana \u00e7ok korkun\u00e7 geldi. Bir tarikat, insanlar\u0131n d\u00fcnya makam\u0131n\u0131 de\u011fil, ukba makam\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeye \u00e7abalamal\u0131 de\u011fil miydi? Nas\u0131l olur da d\u00fcnyev\u00ee h\u0131rslar uhrev\u00ee arzular\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erdi?<\/p>\n

Bu duygularla g\u00fcnlerce \u00fcz\u00fcnt\u00fclere gark oldum; d\u00fcnyan\u0131n bu cazibedarl\u0131\u011f\u0131na bir hudut var m\u0131, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, durdum. Hayatta beni mutsuz edecek tek \u015fey, ahretini kaybetme veya kaybettirme korkusudur. \u015eu f\u00e2ni d\u00fcnyan\u0131n mal\u0131, m\u00fclk\u00fc, serveti, evlad\u0131, iy\u00e2li hep oras\u0131 i\u00e7in bir imtihan de\u011fil midir? Bunu \u00f6\u011freten ve bu amaca matuf hayat\u0131n\u0131 \u015fekillendiren bir M\u00fcsl\u00fcman, d\u00fcnyan\u0131n ge\u00e7ici makamlar\u0131na aldanmaz, aldanamazd\u0131. Hele de, Azerbaycan\u2019\u0131m da dahil b\u00fct\u00fcn \u0130slam \u00e2lemi d\u00fc\u015fman \u00e7izmeleri alt\u0131nda \u00e7i\u011fnenirken makam, mevki, iktidar kavgas\u0131 bir dervi\u015fe yak\u0131\u015fmazd\u0131. B\u0131rak\u0131n dervi\u015fi, hi\u00e7bir insan bu k\u00fc\u00e7\u00fck hesaplar\u0131 akl\u0131ndan dahi ge\u00e7iremezdi. Ancak olmu\u015ftu i\u015fte; \u0130stanbul\u2019da yine bir \u015feyler ters gitmi\u015f ve insanlar nefislerini inan\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve \u00fclkeyi sadece kendilerinin kurtarabilece\u011fi vehmine kap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. \u201cBenim y\u00f6netmedi\u011fim devlet, bats\u0131n daha iyidir.\u201d zihniyeti yine M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 b\u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Karde\u015flerimden bu duruma sebep olanlar\u0131 ikaz; su\u00e7suz ve ma\u011fdur olanlar\u0131 teselli etmek i\u00e7in Sivas\u2019a gitmeye karar verdim. Bir mart sabah\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yolculukta tek s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z \u00c7aml\u0131bel\u2019i a\u015fmak oldu; \u00e7\u00fcnk\u00fc arkam\u0131zdaki yerler \u00e7i\u00e7eklerini a\u00e7m\u0131\u015f a\u011fa\u00e7larla dolu iken \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki arazi bir metre karla dolu idi. Bereket hava g\u00fcne\u015fli ve \u0131l\u0131kt\u0131; ayr\u0131ca \u00a0bir ters yel esiyordu. Y\u0131ld\u0131zeli\u2019nden sonra bozk\u0131r\u0131n t\u00fcm \u0131ss\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve sonsuz hissi veren d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7imizi \u00fcrpertti. Yan\u0131mda Zahide\u2019m, Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m, Periana\u2019m ve be\u015f kadar m\u00fcridim vard\u0131. Adeta K\u00fcrdemir\u2019den \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131m\u0131z gibi yan\u0131m\u0131za d\u00fcnya mal\u0131 almadan yollardayd\u0131k. Gidece\u011fimiz yerde nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 dahi bilmiyorduk. Ayr\u0131ca \u0130stanbul\u2019daki hareketleri tasvip etmedi\u011fimi duyan baz\u0131 m\u00fcritler bana k\u0131rg\u0131n da olabilirlerdi. Olsun, do\u011frunun yard\u0131mc\u0131s\u0131 Allah\u2019t\u0131r, deyip karar\u0131mda sabit kald\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

C\u00fcd\u00e2 d\u00fc\u015fd\u00fcm illerinden <\/em><\/p>\n

Kesmedim g\u00f6z yollar\u0131ndan<\/em><\/p>\n

Z\u00fclf-i Leyl\u00e2 dillerinden<\/em><\/p>\n

Gezerim d\u00eev\u00e2ne\u00a0 d\u00eev\u00e2ne<\/em>[xxiii]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Sivas\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Sivas<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00f6k Medrese<\/p>\n

Sene 1832 \u015eaban<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
S<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

ivas, bir\u00e7ok devlete ba\u015fkentlik eden bu kartal yuvas\u0131, \u015fimdi de Nak\u015f\u0131bend\u00ee dervi\u015flerine ge\u00e7ici yurtluk ediyordu. Sivas\u2019\u0131n tenha mahallelerinden birine yerle\u015fip sufilerin ileri gelenleri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

Bu s\u0131rada bir o\u011flum daha d\u00fcnyaya geldi: Ahmed Hulusi. O da bu zor g\u00fcnlerin sevin\u00e7 hediyesi oldu.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019dan gelen karde\u015flerimin iktidara ortak olma hevesleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilde can\u0131m\u0131 s\u0131kt\u0131; nas\u0131l b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye kap\u0131labildiklerini sordum. Hepsi ayn\u0131 cevapta birle\u015fti; ya biz idareyi y\u00f6nlendirece\u011fiz\u00a0 ya da \u0130ran taraftar\u0131 olanlar. Onlara fikirlerimi \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131m:<\/p>\n

Dostlar\u0131m, bizim bu d\u00fcnyadaki temel hedefimiz ukbay\u0131 kazanmak ve kazand\u0131rmak oldu\u011funa g\u00f6re d\u00fcnyev\u00ee iktidarlarla ili\u015fkimiz ancak pamuk ipli\u011fi ile ba\u011fl\u0131 olmal\u0131. Siyasetin \u015ferrinden Allah\u2019a s\u0131\u011f\u0131nmal\u0131y\u0131z. Kutadgu Bilig\u2019teki ne K\u00fcntoldu\u2019yuz ne Ayto\u011fdu ne de \u00d6gd\u00fclm\u00fc\u015f; biz o m\u00fcbarek eserdeki Odgurmu\u015f\u2019uz. Yani bizler padi\u015fahl\u0131k, vezirlik veya n\u00e2iblik sevdas\u0131nda olamay\u0131z; ancak uyar\u0131c\u0131 olarak hareket edebiliriz. Hazret-i Peygamberin v\u00e2risleri isek onun i\u00e7tihad\u0131 ile sadece uyar\u0131c\u0131 olabiliriz; hidayeti ancak Allah ihsan eder. Ancak diyorsan\u0131z ki birileri, biz olmazsak idareyi bize k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131r; o zaman da ya sab\u0131r ya da bug\u00fcn oldu\u011fu gibi sefer bizlere vaciptir. Asla ve asla d\u00fcnyev\u00ee makamlara gelerek idare etmek bizim i\u015fimiz de\u011fildir. Gelin bug\u00fcn bize d\u00fc\u015fen sabretme vacibini yerine getirelim; d\u00fcnyan\u0131n \u015fu kadar b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 varken bir de biz s\u0131k\u0131nt\u0131 olmayal\u0131m, dedim.<\/p>\n

Ya h\u0131rs\u0131zlar ne olacak; hem bizim hakk\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7al\u0131yorlar hem de halk\u0131n, dediler. Onlar i\u00e7in yap\u0131lacak iki \u015fey vard\u0131: uyar\u0131c\u0131 olmak ve ikna etmek. Yoksa biz kad\u0131 veya devletin mahkemesi de\u011fildik; olmamal\u0131yd\u0131k da.<\/p>\n

Anadolu\u2019da huzur bulan ve g\u00fc\u00e7 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fan M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler, ne yaz\u0131k ki k\u00fc\u00e7\u00fck menfaatler y\u00fcz\u00fcnden birbirini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u0130nsanl\u0131k tarihinin temel hastal\u0131\u011f\u0131 Habil ile Kabil \u00e7ekememezli\u011fi bir kez daha hortluyordu. Durum hakk\u0131nda bilgi almak i\u00e7in yan\u0131ma gelen Sivas valisine olanlar\u0131 a\u00e7\u0131k ve net aktard\u0131m:<\/p>\n

\u201cNitekim buraya s\u00fcrg\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn as\u0131l sebebi de budur: devlete kafa tutma ihtimali. Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u00a0 Mahmud-\u0131 San\u00ee hazretleri pek \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n i\u00e7inde bir de Halid\u00ee dervi\u015flerinin derdiyle u\u011fra\u015fmak zorunda kald\u0131. Vali hazretleri, dedim, bu hadisede \u00f6zellikle Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131 Mevlevilik ad\u0131na bize d\u00fc\u015fman etmeye \u00e7al\u0131\u015fan karde\u015fimiz Sait Halet Efendiyi ve yine Halid-i Ba\u011fdad\u00ee hazretlerinin m\u00fcritli\u011fe dahi kabul etmedi\u011fi Abdulvehhab Es-Susi\u2019yi iyi tahlil etmek gerekir. Her devirde nefsine uyanlar olacak, hatalar yap\u0131lacak; ancak Halid-i Ba\u011fdad\u00ee hazretlerini ve t\u00fcm sevenlerini s\u00fcrg\u00fcnden s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderecek ithamlar Allah\u2019\u0131n gazab\u0131na sebep olmaz m\u0131? Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131 yalan yanl\u0131\u015f haberlerle sinirlendiren bu \u015fah\u0131slar bunun hesab\u0131n\u0131 nas\u0131l verecekler? \u00d6zellikle \u015eeyhimiz bize, devletten maa\u015f almay\u0131n, hi\u00e7 kimseden yard\u0131m talep etmeyin, d\u00fcnya mal\u0131ndan uzak durun, diye vaaz ve telkinde bulunurken kendisinin Mehd\u00eelik iddias\u0131 ile ayaklanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek ne kadar b\u00fcy\u00fck bir iftirad\u0131r, dedim.<\/p>\n

Vali kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bir \u015fekilde, Es-Sus\u00ee\u2019nin bir Halid\u00ee \u015feyhi olmas\u0131n\u0131 ve bu iddialar\u0131 desteklemesini nas\u0131l a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131 sordu. Es- Sus\u00ee\u2019nin Mevl\u00e2n\u00e2 Halid taraf\u0131ndan hi\u00e7bir zaman m\u00fcrit olarak g\u00f6r\u00fclmedi\u011fini ve bu d\u00fcnya h\u0131rs\u0131yla dolu karde\u015fimizin, \u015feyhine iftira edecek kadar ileri gitti\u011fini s\u00f6yledim. Nitekim onun iddialar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u015feyhimiz Ba\u011fdat\u2019tan \u015eam\u2019a s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131n hiddeti bir kat daha artm\u0131\u015ft\u0131. Bereket \u015eeyh\u00fclislam efendinin telkinleri ile hadisenin b\u00fcy\u00fcmesi \u00f6nlenmi\u015fti. Fakat biliyordum ki Padi\u015fah\u0131m\u0131z bu hadiseyi \u00e7abuk unutmaz ve biz Halid\u00ee\u2019leri zor g\u00fcnler beklemekteydi.<\/p>\n

Korktu\u011fum gibi olmad\u0131, zamanla sular duruldu. Halid\u00ee yolcular\u0131 daha da \u00e7o\u011fald\u0131; iftirac\u0131lar iftira etmekle kald\u0131lar. Ben onlar\u0131n ma\u011ffireti i\u00e7in de dua ediyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc biliyorum ki insanlar bazen ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyorlar, \u015feytan onlara yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ho\u015f g\u00f6steriyor. Bize iftira edenler de bizim karde\u015fimiz ve onlar bizim imtihan\u0131m\u0131z. Onlar\u0131n bizimle u\u011fra\u015fmas\u0131 da takdir de\u011fil miydi? O halde birbirimizi kafir ve hain ilan etmektense dua ile affetmek ve do\u011fru yola davet etmek g\u00f6revimizdi. Her gece zikir sonras\u0131 Allah\u2019tan onlar\u0131n aff\u0131 i\u00e7in dua ettim; bizde bir d\u00fcnya sevgisi var ise ve o y\u00fczden iftiraya u\u011fruyorsak onun da giderilmesi i\u00e7in g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fcm.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sivas\u2019taki dokuz y\u0131l\u0131m bu telkinlerle ge\u00e7ti. Bir yandan yeni yeni insanlara hitap edebiliyor; bir taraftan da \u0130stanbul\u2019dan gelen ve bir t\u00fcrl\u00fc benlik davas\u0131ndan kurtulamayan karde\u015flerimi ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum.<\/p>\n

Onlardan birisi de Hur\u015fid ad\u0131nda bir gen\u00e7ti. Onu hi\u00e7 kimse tan\u0131m\u0131yordu; ancak o da \u0130stanbul\u2019dan geldi\u011fini ve tarikat\u0131n mensubu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Garip davran\u0131\u015flar\u0131na ra\u011fmen ona da tekkemde yer verdim. Bir s\u00fcre sonra ticaretle ilgilenece\u011fini s\u00f6yleyip benden bor\u00e7 istedi. Ona bor\u00e7 yerine, Amasya\u2019daki dergah\u0131n vakfiyesinden gelen t\u00fcm paray\u0131 hediye ettim. Hay\u0131rl\u0131 temiz i\u015fler yap\u0131p i\u015fini b\u00fcy\u00fctmesini ve helalden kazan\u0131p helale harcamas\u0131n\u0131 istedim. Bol bol dua edip g\u00f6nderdim. O para ile Hur\u015fid bir d\u00fckkan al\u0131p ticarete ba\u015flad\u0131; ancak \u00e7ok h\u0131zl\u0131 y\u00fckselerek ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fckkanlar\u0131 \u00e7e\u015fitli semtlerde a\u00e7mas\u0131 dikkatimi \u00e7ekti. Bir s\u00fcre sonra onun hakk\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck tahkikatlar yapt\u0131rtt\u0131m; en nefret etti\u011fim i\u015flere bula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131nca da, bir kez daha \u00fcz\u00fcnt\u00fc seline kap\u0131ld\u0131m. Hur\u015fid, daha fazla kazanman\u0131n a\u015fk\u0131na tefecilik i\u015flerine dalm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131p defalarca konu\u015fmama ve zikirlere devam etmesini istememe ra\u011fmen oral\u0131kl\u0131 olmad\u0131. Hatta \u00e7ok bask\u0131 yaparsam onun da yapabilece\u011fi \u015feyler oldu\u011funu s\u00f6yleyiverdi. Bundan anlad\u0131m ki zekat\u0131n\u0131 ve \u00f6\u015fr\u00fcn\u00fc de vermiyor, haram\u0131n en derin \u00e7ukurlar\u0131na h\u0131zla yuvarlan\u0131yordu. Son bir kez daha ikaz edip evine g\u00f6nderdi\u011fim g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131na bir kad\u0131n geldi dergaha. \u00d6zellikle benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fini s\u00f6yleyip i\u00e7eri al\u0131nmay\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f. Kad\u0131n\u0131 her zamanki odamda, o\u011flum Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc ve bir m\u00fcridimin yan\u0131nda kar\u015f\u0131lad\u0131m. Kad\u0131n olduk\u00e7a s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 tav\u0131rlarla yaln\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. B\u00f6yle durumlar\u0131 daha \u00f6nceden de\u00a0 tecr\u00fcbe etti\u011fim i\u00e7in yan\u0131mdakilere \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Kad\u0131n pe\u00e7esini a\u00e7\u0131p derin mavi g\u00f6zleri ile bana g\u00fcl\u00fcmsedi. Bir an K\u00fcrdemir\u2019deki kad\u0131n\u0131n g\u00f6zleri hay\u00e2limde canland\u0131; t\u0131pk\u0131 onun bak\u0131\u015flar\u0131 gibi anla\u015f\u0131lmaz arzular da\u011f\u0131t\u0131yordu. \u00d6nce yanl\u0131\u015f hissetmi\u015f olabilece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hemen sadede gelmesini istedim; ancak kad\u0131n daha rahat tav\u0131rlarla hem kocas\u0131ndan \u015fikayet ediyor hem de \u00f6nden birka\u00e7 d\u00fc\u011fmesini a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bunu yaparken de tabii olsun diye bunalm\u0131\u015f gibi sesler \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Hi\u00e7 beklemedi\u011fim bir anda \u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yledi ki burada zikretmem imkans\u0131z. Hemen yan odada g\u00fcnl\u00fck tela\u015flarla bo\u011fu\u015fan Zahide\u2019me seslendim: \u201cHan\u0131m! bak bu kad\u0131n kocas\u0131ndan memnun de\u011filmi\u015f; e\u011fer tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n bir e\u015fk\u0131ya varsa hemen evlendirelim!\u201d dedim. Kad\u0131n bu s\u00f6z\u00fcm\u00fc duyunca toparlan\u0131p hemen dergah\u0131 terk etti.<\/p>\n

Terk etti; ancak bu hadise beni kolay kolay terk etmedi. Bir hafta i\u00e7inde her yerde bu kad\u0131n ile ili\u015fkim oldu\u011fu yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. O zaman anlad\u0131m ki bu bir tuzakt\u0131; hem de elimle besledi\u011fim Hur\u015fid adl\u0131 g\u00fcnahkar\u0131n tuza\u011f\u0131. Beni halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp Sivas\u2019tan kovdurman\u0131n yolunu b\u00f6yle bulmu\u015ftu.<\/p>\n

\u0130\u015fi ilerletip, eve gelen k\u00f6t\u00fc kad\u0131n\u0131n mahkemeye beni \u015fikayet etmesine ve benden davac\u0131 olmas\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Dava g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn gidip kad\u0131nla y\u00fczle\u015ftim. Allah\u2019tan beni bu \u00e7irkin iftiradan kurtarmas\u0131n\u0131 diledim. Dava olmadan kad\u0131n o gece g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc r\u00fcyalar y\u00fcz\u00fcnden her \u015feyi mahkemede itiraf edip \u00e7ekip gitmi\u015f. Mahkemeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131mda san\u0131k olarak yerin dibine girece\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken tan\u0131k olarak Hur\u015fid\u2019in yalanlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak nasip oldu. Hur\u015fid t\u00fcm ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile tek tek y\u00fczle\u015fti; hatta hi\u00e7 kimsenin bilmedi\u011fi onlarca d\u00fczenbazl\u0131\u011f\u0131 bu olayla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130\u00e7imden Nahl suresinden bir ayeti okudum: \u201cYalan s\u00f6yleyen ve iftira edenler, ancak Allah\u2019\u0131n ayetlerine inanmayanlard\u0131r. \u0130\u015fte onlar yalanc\u0131lar\u0131n ta kendileridir.\u201d Hur\u015fid Sivas\u2019tan s\u00fcr\u00fcld\u00fc; ancak giderken helallik istemeye geldi, hakk\u0131m\u0131 helal ettim.<\/p>\n

Bir hafta sonra hayat\u0131m\u0131n en g\u00fczel tan\u0131\u015fmalar\u0131ndan birini ya\u015fad\u0131m. Azerbaycan\u2019dan, Karaba\u011f\u2019dan gelen bir ya\u011f\u0131z delikanl\u0131 ile tan\u0131\u015ft\u0131m: Mir Hamza. Sivas\u2019ta ge\u00e7irdi\u011fim dokuz y\u0131l\u0131n en g\u00fczel mahsul\u00fc o idi.<\/p>\n

O g\u00fcn i\u00e7imde \u00e7ok g\u00fczel bir ferahl\u0131k hissi ile uyand\u0131m. Art\u0131k her \u015fey yoluna giriyordu. Ger\u00e7i buras\u0131 d\u00fcnya oldu\u011funa g\u00f6re, buran\u0131n bir yap\u0131l\u0131p bir y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok da iyi biliyordum. Fakat yine de bu hissime kendimi teslim edip tekkenin kap\u0131s\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fcm. Kap\u0131ya yakla\u015f\u0131nca kar\u015f\u0131dan gelen Azerbaycan\u2019\u0131m\u0131n giysilerine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f bir delikanl\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Bu delikanl\u0131 bana bir ay \u00f6nce Nigar Han\u0131m\u2019\u0131n mektubunda bahsetti\u011fi Hamza olmal\u0131yd\u0131. Aman Allah\u2019\u0131m dedim, i\u015fte her hali ile tam bir Hazret-i Ali. \u015eirvan\u2019da bekleyip durdu\u011fum Ali\u2019m Anadolu\u2019nun ortas\u0131nda beni bulmu\u015ftu. Bana yakla\u015f\u0131r yakla\u015fmaz Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretlerinin bana sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi sar\u0131l\u0131p; ho\u015f geldin Hamza\u2019m, dedim. \u00d6nce \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k alametleri g\u00f6sterdi; belki ad\u0131n\u0131 nereden bildi\u011fimi merak etti; ancak hi\u00e7 bekletmeden mektuptan bahsedip kendisini bekledi\u011fimi s\u00f6yledim.<\/p>\n

O g\u00fcnden sonra en g\u00f6zde halifem Hamza Nigar\u00ee\u2019m oldu. Ona Hamza Nigar\u00ee diyordum; \u00e7\u00fcnk\u00fc Nigar Han\u0131m\u0131n kendisi i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k \u015fiirlerinde bu mahlas\u0131 kullan\u0131yordu. Onun \u015fairlik y\u00f6n\u00fc de beni s\u0131k s\u0131k Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretlerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcp getirdi. Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in Divan\u0131\u2019ndan ald\u0131\u011f\u0131m feyizler akl\u0131ma geldi. O g\u00fcnler art\u0131k ne kadar uzak deyip hafif mahzun oldum.<\/p>\n

Asl\u0131nda Hamza\u2019m da Halid-i Ba\u011fdad\u00ee\u2019ye intisab i\u00e7in yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f; ancak onun dar-\u0131 bekaya u\u00e7tu\u011funu \u00f6\u011frenince bize tevecc\u00fch etmi\u015f.<\/p>\n

Hamza\u2019m geldikten sonra her i\u015fim daha kolay oldu; art\u0131k tekkenin t\u00fcm i\u015fleri onun eline b\u0131rak\u0131ld\u0131. Zaten ilmi seviyesi zirveleri zorlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sadece tasavvuf terbiyesine ihtiyac\u0131 vard\u0131. B\u00f6yle, Hazret-i Ali soyundan, seyit o\u011flu seyyite tasavvuf anlatmaktan kolay ne vard\u0131.<\/p>\n

Bir g\u00fcn dergaha gelen dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc birisi Hamza\u2019m\u0131n \u015fiirlerinde \u00e2l-i ab\u00e2ya olan ilgisini biraz fazla buldu\u011funu s\u00f6yledi. Sen S\u00fcnn\u00ee misin, \u015ei\u00ee mi, diye sordu. Bu konuda benim \u00e7ok hassas oldu\u011fumu bildi\u011fi halde, k\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00fcslup kulland\u0131. Mir Hamza\u2019m harika bir beyitle densizlik yapan o adam\u0131 utand\u0131rd\u0131:<\/p>\n

 <\/p>\n

Allah\u2019\u0131 Muhammed\u2019i \u00e2li seven dost\u00e2n\u0131z<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ne S\u00fcnn\u00eeyiz ne \u015ei\u00ee bir halis M\u00fcsl\u00fcm\u00e2n\u0131z<\/em>[xxiv]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n

Bu olay Hamza Nigar\u00ee\u2019min g\u00f6z\u00fcmdeki mevkiini bir kat daha y\u00fcceltti. Ger\u00e7ekten de ayn\u0131 Allah\u2019a, ayn\u0131 Peygamber\u2019e, ayn\u0131 Kur\u2019an\u2019a inanan insanlar\u0131n bu t\u00fcr ayr\u0131mlara gitmesi ne ac\u0131 idi; birbirini rakip g\u00f6rmesi ve birbirini cehenneme itmesi ne k\u00f6t\u00fc idi.<\/p>\n

Art\u0131k hayat\u0131mda d\u00f6rt halife yeti\u015ftirmenin mutlulu\u011funu tad\u0131yordum: Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019m, Hazret-i Ali gibi ilmin kap\u0131s\u0131 ve \u015fecaatli idi; Cemaleddin Kumuk\u00ee\u2019m, Hazret-i Osman gibi haya sahibi ve tedbirli idi; Has Mehemmed\u2019im Hazret-i Ebu Bekir gibi sad\u0131k ve vefal\u0131yd\u0131; Molla Mehmed Yarag\u00ee\u2019m ise Hazret-i \u00d6mer gibi adaletli ve sertti.<\/p>\n

Sivas\u2019tan onlara hasret dolu dualar\u0131m\u0131 \u015eamil\u2019ime de bol bol m\u00fccahit g\u00f6nderdim; \u0130stanbul olaylar\u0131 bir anlamda \u015eamil\u2019ime daha \u00e7ok g\u00f6n\u00fcll\u00fc g\u00f6ndermenin vesilesi oldu. \u015e\u00fcphesiz Allah, hi\u00e7bir \u015feyi sebepsiz yaratm\u0131yor; bizim \u015fer zannetti\u011fimizde hay\u0131r; hay\u0131r zannetti\u011fimizde de \u015fer olabiliyordu.<\/p>\n

Ancak, her \u015feye ra\u011fmen halk\u0131n g\u00f6z\u00fcndeki o \u015f\u00fcpheli ifadelere daha fazla dayanamad\u0131m. \u0130nsanlar, her ne kadar o kad\u0131n ile ilgili hadisede dava lehimde kapansa da, daha h\u00e2l\u00e2\u201cate\u015f olmayan yerden duman \u00e7\u0131kmaz.\u201d diye mide buland\u0131rmaya devam ediyordu.<\/p>\n

Takvimler 1254 (1839)\u2019\u00fc g\u00f6sterirken hi\u00e7 umulmad\u0131k bir davet ald\u0131m; Padi\u015fah\u0131m\u0131z Mahmud-\u0131 Sani hazretleri beni \u0130stanbul\u2019a \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n

Padi\u015fah\u0131m\u0131zla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bunca gereksiz s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n sonunda i\u015fte yeni bir g\u00fcn do\u011fmu\u015f ve kendimizi anlatman\u0131n yeni bir imkan\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yan\u0131ma Mir Hamza\u2019m\u0131 da al\u0131p hemen \u0130stanbul\u2019a yolland\u0131m. Padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131n bizimle g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fi hususlar\u0131 kabaca biliyordum; ancak ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n neler olaca\u011f\u0131n\u0131 Allah bilirdi. \u00d6zellikle Kavalal\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n soyunun Suriye taraf\u0131n\u0131 y\u0131llard\u0131r i\u015fgalinde tutmas\u0131 padi\u015fah\u0131m\u0131z\u0131 ziyadesiyle rahats\u0131z ediyordu. Bu konunun en \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015fme maddesi olaca\u011f\u0131 muhakkakt\u0131. Ancak f\u0131rsat do\u011fmu\u015fken kendimizi do\u011fru ifade edebilmenin de imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmam gerekiyordu.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019da Topkap\u0131 Saray\u0131nda toplant\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlanan salona girmeden \u00f6nce Osmanl\u0131n\u0131n neredeyse t\u00fcm tarikat ileri gelenlerinin burada oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7o\u011funu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m ve sevdi\u011fim i\u00e7in \u00e7ok mesut bir an ya\u015fad\u0131m. Ger\u00e7ekten ne m\u00fcbarek insanlar\u0131n yurdu idi \u015fu g\u00fczel anayurdumuz. B\u00fct\u00fcn tarikatlerin \u00f6nde gelenleri ayn\u0131 meyanda s\u00f6zlerle \u201cD\u00fcnya ahretin tarlas\u0131d\u0131r ve bu tarla d\u00fc\u015fman aya\u011f\u0131 alt\u0131nda zelil olamaz.\u201ddiye g\u00f6r\u00fc\u015f dillendiriliyorlard\u0131.<\/p>\n

Toplant\u0131 salonuna girdi\u011fimizde Padi\u015fah\u0131m\u0131z Mahmud-\u0131 Sani hazretlerini ve sa\u011f yan\u0131nda o\u011flu Abd\u00fclmecid\u2019i g\u00f6rd\u00fcm. Padi\u015fah\u0131m\u0131z elli \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen olduk\u00e7a ya\u015fl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Y\u0131llar\u0131n verdi\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden okunuyordu; ancak g\u00f6zleri iri iriydi ve \u00e7ocuksu bir \u0131\u015f\u0131lt\u0131ya sahipti. O\u011flu Abd\u00fclmecid toplant\u0131 boyunca sadece dinledi, ba\u015f\u0131n\u0131 hi\u00e7 kald\u0131rmad\u0131.<\/p>\n

Resmi te\u015frifattan sonra konular\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131k. Bir ara s\u00f6z bana geldi; i\u015fte \u015fimdi hem Azerbaycan i\u00e7in hem de Nak\u015fibendinin Halid\u00ee kolu i\u00e7in b\u00fcy\u00fck f\u0131rsat an\u0131 idi.<\/p>\n

\u201cK\u0131ymetli H\u00fcnkar\u0131m!\u201d dedim. \u201cYurdu Ruslar taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f bir Azerbaycan T\u00fcrk\u2019\u00fc olarak kat\u0131n\u0131zda bulunmaktay\u0131m. Bendeniz, i\u015fgalin, yurtsuzlu\u011fun ne demek oldu\u011funu ve ne ac\u0131lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha taze tatm\u0131\u015f bir insan\u0131m. Herkes bilmelidir ki \u015fu Diyar-\u0131 Rum denilen Anadolu\u2019muz ger\u00e7ek bir annedir ve nerede bir M\u00fcsl\u00fcman yavrusu dara d\u00fc\u015fse buras\u0131 ona kucak a\u00e7maktad\u0131r. Bu anam\u0131z\u0131n s\u0131cak kuca\u011f\u0131, ancak onun emin ellerde olmas\u0131 ile \u015fefkat ve mutluluk da\u011f\u0131tabilir. Kim ne derse desin; nerede ba\u015f\u0131 s\u0131k\u0131\u015fan bir M\u00fcsl\u00fcman varsa akl\u0131na ilk gelen kap\u0131, Osmanl\u0131 kap\u0131s\u0131d\u0131r. Bu y\u00fcz y\u0131llard\u0131r b\u00f6yle oldu, in\u015fallah daima da b\u00f6yle olacakt\u0131r. Bu zor g\u00fcnlerde annemiz olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz vatan\u0131m\u0131z\u0131n korunmas\u0131 bizim i\u00e7in namus vazifesidir. Her hal \u00fc \u015fartta yan\u0131n\u0131zday\u0131z, h\u00fcnkar\u0131m.\u201d dedim.<\/p>\n

\u201cBir de \u015funu eklemek isterim.\u201d diye s\u00f6z\u00fcm\u00fc Halidiye koluna getirdim. \u201cH\u00fcnkar\u0131m, ayn\u0131 zamanda Nak\u015fibendiyenin Halidiye kolundan bir ki\u015fi olarak ge\u00e7mi\u015fteki t\u00fcm yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131n unutulmas\u0131n\u0131 rica ediyorum. \u015euna emin olunuz ki bizler \u0130slam\u2019\u0131n bayraktar\u0131 olarak daima Osmanl\u0131y\u0131 g\u00f6rd\u00fck ve bundan sonra da daima \u00f6yle g\u00f6rece\u011fiz. Ne Mehd\u00eelik iddialar\u0131 ne de ayaklanma yalanlar\u0131 bizi bu fikrimizden uzak g\u00f6steremez.<\/p>\n

\u015eahsen biliyorum ki Azerbaycan\u2019da, T\u00fcrkistan\u2019da, Kafkaslarda, Balkanlarda huzur olacaksa bu Anadolu\u2019da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u00f6netim\u00a0 bulunmas\u0131 ile olacakt\u0131r.\u201d dedim.<\/p>\n

Padi\u015fah\u0131m\u0131z bu s\u00f6zlerden duyguland\u0131, bir s\u00fcre y\u00fcz\u00fcme bakt\u0131; hakl\u0131s\u0131n der gibi ba\u015f\u0131n\u0131 sallay\u0131p yere bakt\u0131.<\/p>\n

Toplant\u0131 sonunda bin ki\u015filik bir kuvvetle bizzat Antep ve Nizip hatt\u0131na gidece\u011fimi vaad ettim. Bu da Padi\u015fah\u0131m\u0131zda beklenmedik bir \u015fey duyan insanlar\u0131n hissiyat\u0131n\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131 ki \u201cBen de \u0130slam \u00e2limlerinden bunu beklerdim; ancak bu kadar istekli olman\u0131z beni ziyadesiyle \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131 ve mutlu etti.\u201ddedi.<\/p>\n

Sivas\u2019a d\u00f6nmeden \u00f6nce \u0130stanbul\u2019da en sevdi\u011fim noktaya tekrar gittim: S\u00fcleymaniye Camii.<\/p>\n

Bu caminin Bo\u011faz\u2019a bakan k\u0131sm\u0131na yine s\u0131rt\u0131m\u0131 dayad\u0131m ve geni\u015f bir nefes ald\u0131m. Allah\u2019\u0131m, i\u015fte kalbimi mutmain etmi\u015f olarak yine ayn\u0131 noktaday\u0131m. Buradan tayy-\u0131 mekan edip Delhi\u2019ye gitti\u011fim g\u00fcn\u00fcn bereketi ile art\u0131k kalbi mutmain, huzurlu bir kul olarak ayn\u0131 noktaday\u0131m. Art\u0131k d\u00fcnya benim pe\u015fimde ko\u015fuyor, ben ondan ka\u00e7\u0131yorum. Art\u0131k d\u00fcnya bana yalvar\u0131yor, ben istersem onunla me\u015fgul oluyorum. Art\u0131k \u201cben\u201d de\u011fil \u201cbiz\u201d i\u00e7in d\u00fcnya ile me\u015fgul\u00fcm, \u0130slam \u00e2leminin selameti i\u00e7in. Ey d\u00fcnya \u00e7ok g\u00fczelsin; ancak biliyorum ki senden \u00e7ok \u00e7ok daha g\u00fczeli var.<\/p>\n

Sivas\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde ilk i\u015f tarikattan t\u00fcm sufileri toplay\u0131p onlar\u0131 sava\u015fa ikna ettim. Bu sava\u015f iki M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fin sava\u015f\u0131 olacak, neden biz de bu g\u00fcnaha girelim, diyenlere cevab\u0131m kesin ve netti: daha az kan akmas\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n

Kafamda de\u011fi\u015fik fikirler vard\u0131; orada ne Osmanl\u0131 ne de M\u0131s\u0131r M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n kan\u0131 akmamal\u0131 idi. Benim i\u015fim g\u00fcc\u00fcm ve hedefim, en az kan ak\u0131t\u0131larak bu sava\u015f\u0131n Osmanl\u0131 lehine son bulmas\u0131 idi. Amasya\u2019da dahil t\u00fcm sevenlerimin bulundu\u011fu diyarlara haber sald\u0131m. Tez zamanda bin ki\u015filik bir g\u00fc\u00e7 olmay\u0131 ba\u015fard\u0131k. Bu g\u00f6n\u00fcll\u00fc grubunu Mir Hamza\u2019m\u0131n emrine verip kendimi serbest b\u0131rakt\u0131m. Yan\u0131ma sadece Perianam\u2019\u0131 al\u0131p kalabal\u0131\u011fa kat\u0131ld\u0131m, Antep\u2019e do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130htiy\u00e2r ile de\u011fil terk-i diy\u00e2r etti\u011fimiz<\/em><\/p>\n

D\u00e2r-\u0131 gurbetde ser\u00e2s\u00eeme kar\u00e2r etti\u011fimiz<\/em>[xxv]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n

[Terk-i diyar etmemiz de kendi karar\u0131m\u0131zla de\u011fildir, bu gurbet diyar\u0131nda sersemce dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z da.]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Nizib \/Ayntab\u2019daki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Nizip\/ Antep<\/p>\n

 <\/p>\n

Kale<\/p>\n

Sene 1838 Zil-hicce<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
A<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

ntep\u2019te, Kavalal\u0131 Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n O\u011flu \u0130brahim Pa\u015fa\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k alt\u0131 y\u0131ld\u0131r sald\u0131\u011f\u0131 korkunun izlerini her y\u00fczde g\u00f6rmek beni derinden yaralad\u0131. Allah\u2019\u0131m bir M\u00fcsl\u00fcman bir di\u011ferine ni\u00e7in sald\u0131r\u0131r? \u0130ktidar denilen bu d\u00fcnya nimeti bu kadar tatl\u0131 m\u0131? Yunus\u2019un dedi\u011fini bu insanlar duymaz m\u0131: Mal sahibi m\u00fclk sahibi\/ Hani bunun ilk sahibi\/ Mal da yalan m\u00fclk de yalan \/ Gel biraz da sen oyalan.<\/p>\n

\u015eu, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck ge\u00e7ici d\u00fcnya i\u00e7in bu kadar can yakman\u0131n anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zemeden kendimi olaylar\u0131n i\u00e7inde buldum. Sivas\u2019tan Mir Hamza\u2019m\u0131n idaresinde getirdi\u011fim g\u00f6n\u00fcll\u00fclerle birlikte art\u0131k Padi\u015fah\u0131m\u0131z Mahmud-\u0131 S\u00e2n\u00ee\u2019nin askeri idik.<\/p>\n

Yaln\u0131z kesin bir karar\u0131m vard\u0131: Benim g\u00f6revim en az kan d\u00f6k\u00fclerek bu sava\u015f\u0131n sona ermesidir.\u00a0 \u0130\u015fte bu karar\u0131m\u0131 Mir Hamza\u2019ma ve ordu komutan\u0131 Haf\u0131z Ahmed Pa\u015fa\u2019ya da s\u00f6yledim. Haf\u0131z Ahmed Pa\u015fa alt\u0131nc\u0131 y\u0131l\u0131na giren sava\u015ftan art\u0131k b\u0131km\u0131\u015f gibi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veriyordu. Onu sabretmeye ikna etmek olduk\u00e7a zordu. Ancak Nizip\u2019e geldi\u011fimde bir hafta dola\u015ft\u0131m. Dost, d\u00fc\u015fman bir \u00e7ok b\u00f6lgeyi gezip elde etti\u011fim istihbarat ile sabr\u0131n iyi sonu\u00e7 verece\u011fini anlad\u0131m. \u00d6zellikle Halep\u2019e do\u011fru indik\u00e7e insanlarda b\u00fcy\u00fck bir huzursuzluk s\u00f6z konusu idi. \u0130nsanlar art\u0131k bu sava\u015f\u0131n ma\u011fduru olmaktan b\u0131km\u0131\u015f ve bir an \u00f6nce Osmanl\u0131n\u0131n bu yerlerde s\u00fckunu getirmesini diliyordu. Can u g\u00f6n\u00fclden Kavalal\u0131\u2019y\u0131 destekleyen sadece askerleri idi. Bu durum, halk deste\u011fini biraz daha kaybetmi\u015f bir M\u0131s\u0131r ordusunun yurduna d\u00f6nmesi anlam\u0131na geliyordu. Haf\u0131z Ahmet Pa\u015fa\u2019dan izin alarak, d\u00fc\u015fman saflar\u0131nda ikna faaliyetlerine giri\u015fmeye\u00a0 karar verdim. Pa\u015fa\u2019ya bu i\u015fin kans\u0131z bitmesi i\u00e7in sab\u0131rl\u0131 davranmas\u0131n\u0131 sal\u0131k verdim; ancak y\u00fcz\u00fcndeki ifadeden hi\u00e7 de \u00f6yle sabredecek gibi g\u00f6r\u00fcnmedi. Mir Hamza\u2019ma g\u00f6n\u00fcll\u00fc askerleri teslim edip benden alaca\u011f\u0131 haftal\u0131k istihbarata g\u00f6re hareket etmesini s\u00f6yledim.<\/p>\n

Kalbimde \u201cSava\u015f hileden ibarettir.\u201d hadisini ger\u00e7ekle\u015ftirme emeli ile yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Evet sava\u015f hileden ibarettir ve k\u00fc\u00e7\u00fck hilelerle bir M\u00fcsl\u00fcman \u00f6l\u00fcmden kurtulacaksa ne g\u00fczeldi.<\/p>\n

Yan\u0131ma Periana\u2019y\u0131 da al\u0131p iyi Arap\u00e7a konu\u015fan\u00a0 bir Nak\u015f\u00ee \u015feyhi olarak kar\u015f\u0131 tarafa ge\u00e7tim. Yapacaklar\u0131mdan \u00f6ncelikle Allah\u2019\u0131n aff\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc en sevmedi\u011fim \u015feylerden birini; kendini oldu\u011fundan \u00fcst\u00fcn g\u00f6stermeyi deneyecektim. B\u00fcy\u00fck bir evliya, hatta Mehdi havas\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcp M\u0131s\u0131r ordusuna deste\u011fi en aza indirecektim; bu sayede b\u00fcy\u00fck bir taarruza engel olacak, binlerce M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fimin yok yere \u00f6lmesini \u00f6nleyecektim.<\/p>\n

\u0130lk gece d\u00fc\u015fman hatlar\u0131n\u0131n arkas\u0131na ge\u00e7mem i\u00e7in \u00a0\u00e7ok b\u00fcy\u00fck ihsana ihtiyac\u0131m oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hep ayn\u0131 ayeti i\u00e7imden tekrar ettim: \u201cOnlar\u0131n\u00a0 kalpleri vard\u0131r, fakat anlamazlar; g\u00f6zleri vard\u0131r, fakat g\u00f6rmezler; kulaklar\u0131 vard\u0131r, fakat i\u015fitmezler.\u201d Araf suresindeki bu ayete s\u0131\u011f\u0131n\u0131p d\u00fc\u015fman saflar\u0131na Antep\u2019in g\u00fcneyinden ilerledim. G\u00fcn \u0131\u015f\u0131rken kendimizi Suriye\u2019nin k\u0131r\u00e7\u0131k b\u00f6lgelerinde bulduk. Sabah namaz\u0131ndan sonra Periana\u2019ma sordum: \u201cAnac\u0131\u011f\u0131m, sen bir peri oldu\u011funa g\u00f6re insan yap\u0131m\u0131 bir silahla \u00f6lmen m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d Periana\u2019m ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc anlam\u0131\u015f olacak ki g\u00fcl\u00fcmsedi: \u201cHay\u0131r, \u00f6lmem.\u201ddedi. i\u015fte tam d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm gibi bir mizansen haz\u0131rlan\u0131yordu. Allah\u2019\u0131n izni ile art\u0131k her g\u00fcn onlarca M\u0131s\u0131r taraftar\u0131 Osmanl\u0131ya ko\u015facakt\u0131.<\/p>\n

O g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131nda ilk yerle\u015fim yerine girdim ve Kavalal\u0131 taraftar\u0131 olanlar\u0131n meclisine d\u00e2hil oldum. \u0130yi Arap\u00e7a bilmem burada i\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rd\u0131, \u015f\u00fcpheleri azaltt\u0131. Uygun bir zaman\u0131n\u0131 bekleyip toplulu\u011fa seslendim.<\/p>\n

\u201cEy Allah\u2019\u0131n kullar\u0131, beni tan\u0131yor musunuz?\u201d dedim. \u015ea\u015f\u0131r\u0131p kald\u0131lar. \u201cKimdir bir ki\u015finin \u00f6lmesini engelleyecek d\u00fcnyadaki tek g\u00fc\u00e7?\u201d dedim.\u00a0 \u201cTabii ki Allah.\u201d dediler. \u201cPeki yarat\u0131lm\u0131\u015flardan kim?\u201d diye sordum. \u201cTabii ki Mehdi.\u201d dediler. \u201cO zaman \u015fu kad\u0131n\u0131 getirin.\u201d deyip Periana\u2019m\u0131 i\u015faret ettim. \u201cBu kad\u0131n\u0131n \u00f6lmesine izin vermiyorum, ate\u015f edin kendisine.\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131m. Hepsi deh\u015fete kap\u0131ld\u0131lar. \u201cEmrediyorum biriniz ona t\u00fcfe\u011fi ile ate\u015f etsin; o, Allah\u2019\u0131n izni ile \u00f6lmeyecek!\u201ddiye tekrar ettim.<\/p>\n

\u0130\u00e7lerinden biri cesaretini toplay\u0131p silah\u0131n\u0131 Periana\u2019ma do\u011frulttu. Ben i\u015fi biraz daha abartmak ve etkimi art\u0131rmak i\u00e7in g\u00f6zlerimi kapay\u0131p bir \u015feyler m\u0131r\u0131ldand\u0131m. Periana\u2019m\u0131n bu durumda g\u00f6zelerinin beyaza d\u00f6nece\u011fini bildi\u011fim i\u00e7in \u201cEy kad\u0131n g\u00f6zlerini beyaza \u00e7evir!\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131m. Ayn\u0131 anda g\u00f6zlerim yumulu oldu\u011fu halde kalabal\u0131\u011f\u0131n hayret ifadelerinden durumu anlad\u0131m. G\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7madan, \u201c\u015eimdi ate\u015f et asker!\u201d dedim. Bir patlama sesi ile bulundu\u011fumuz kasaba ve gece titredi. Periana\u2019ma hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131 M\u0131s\u0131r askerlerini ve halk\u0131 adeta b\u00fcy\u00fcledi. \u0130\u015fte bekledi\u011fim f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015ftum. Herkes bana insan\u00fcst\u00fc bir varl\u0131k g\u00f6z\u00fc ile bakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

O g\u00fcnden itibaren her gitti\u011fim yerde karde\u015flik ve bu sava\u015f\u0131n anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan bahsettim; tabii ki benden \u00f6nce nam\u0131m\u0131m gitmi\u015f olmas\u0131 i\u015fimi olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Aylarca kasaba kasaba dola\u015f\u0131p y\u00fczlerce Kavalal\u0131 taraftar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 saf\u0131na g\u00f6nderdim. Mir Hamza\u2019mdan da g\u00fczel haberler geliyordu; art\u0131k Nizip ve \u00e7evresinde k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck zaferler al\u0131n\u0131yor, d\u00fc\u015fman yenilgi duygusu tad\u0131yordu. Bu duygu k\u0131sa s\u00fcrede b\u0131kk\u0131nl\u0131\u011fa d\u00f6necek ve Allah\u2019\u0131n izni ile b\u00fcy\u00fck can kay\u0131plar\u0131 olmadan bu i\u015f bitecekti.<\/p>\n

Bu arada Prusya subaylar\u0131 da Osmanl\u0131ya yard\u0131ma geldi. Bu haber beni tam kalbimden vurdu. Bir M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkesini ba\u015fka bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019dan korumaya H\u0131ristiyanlar geliyor. \u0130\u015fte bunu bir t\u00fcrl\u00fc akl\u0131m hafzalam almad\u0131.<\/p>\n

Haf\u0131z Ahmet Pa\u015fa, nisan ay\u0131nda gelen bu destekle belli mevzilerde ba\u015far\u0131lar kazand\u0131k\u00e7a daha b\u00fcy\u00fck isteklere ve hayallere yelken a\u00e7maya ba\u015flad\u0131. Bunu Mir Hamza\u2019mdan ald\u0131\u011f\u0131m istihbarattan \u00f6\u011freniyor ve i\u00e7imden dua ediyordum: \u0130n\u015fallah Pa\u015fa bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k yap\u0131p da bunca eme\u011fi bo\u015fa \u00e7\u0131karmaz; genel bir taarruza ge\u00e7mez, diye.<\/p>\n

Ancak Nizip \u00f6nlerinde al\u0131nan birka\u00e7 ba\u015far\u0131, Haf\u0131z Ahmet Pa\u015fay\u0131 tamamen h\u0131rsland\u0131rd\u0131. Her g\u00fcn onlarca askerini Osmanl\u0131 saflar\u0131na terk eden Kavalal\u0131\u2019n\u0131n ordusu da art\u0131k genel bir taarruzu bekler olmu\u015ftu; ancak silah y\u00f6n\u00fcnden \u00fcst\u00fcn olmalar\u0131 \u015fu an i\u00e7in i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Belki birka\u00e7 ay sonra durum tamamen de\u011fi\u015fecek ve k\u00fc\u00e7\u00fck zaferler M\u0131s\u0131r ordusunu geri d\u00f6nmeye zorlayacakt\u0131.<\/p>\n

O gece, Haf\u0131z Ahmet Pa\u015fan\u0131n genel taarruz karar\u0131n\u0131 ve benim yakalan\u0131p tevkif edilmem ile ilgili emri ayn\u0131 anda \u00f6\u011frendim. M\u0131s\u0131r ordusunun ba\u015f\u0131 olan Kavalal\u0131 \u0130brahim Pa\u015fa, benim faaliyetlerimin istihbarat\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve karargah\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmemi emretmi\u015fti. Emri getiren asker, bir Mehdi\u2019yi tutuklayacak olman\u0131n korkusu ile y\u00fcz\u00fcme bakt\u0131. Ancak art\u0131k g\u00f6revimin bitti\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in hi\u00e7 ses \u00e7\u0131kartmadan askerin yan\u0131 s\u0131ra, Periana\u2019mla birlikte y\u00fcr\u00fcd\u00fck. \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n karargah\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir \u00e7ad\u0131rda \u00fc\u00e7 d\u00f6rt g\u00fcn bekletildik. Hayat\u0131m\u0131n son bir muhasebesini yapmak i\u00e7in uygun bir s\u00fcre idi. D\u00fcnya i\u015flerinden ne kadar ka\u00e7arsan i\u015fte o, s\u0131rt\u0131na y\u00fcklendik\u00e7e y\u00fckleniyordu. Ancak Allah \u015fahit ki niyetim hep M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerin birbirini \u00f6ld\u00fcrmesini engellemekti. Biliyordum ki, Anadolu\u2019da g\u00fc\u00e7l\u00fc ve devlet, gelene\u011fi oturmu\u015f bir devlet olmazsa d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde M\u00fcsl\u00fcmanlar huzurlu olmazd\u0131; \u00f6zellikle de Azerbaycan\u2019\u0131mda. Kavalal\u0131\u2019n\u0131n hevesleri sadece bir nefis azg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 idi. Bir nesil bile s\u00fcrmeyecek bir huzurdu.<\/p>\n

Ayn\u0131 g\u00fcnlerde, \u00e7ad\u0131r\u0131mda, Haf\u0131z Ahmet Pa\u015fan\u0131n Antep yak\u0131nlar\u0131nda bozguna u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duydum. Bu da yetmedi, Padi\u015fah\u0131m\u0131z Mahmud-\u0131 San\u00ee de Hakk\u0131n rahmetine kavu\u015fmu\u015ftu. Onun yerine ge\u00e7en o\u011flu Abd\u00fclmecid Han ise bar\u0131\u015f aray\u0131\u015flar\u0131na giri\u015fmi\u015fti.\u00a0 B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u00e7ad\u0131r\u0131m\u0131n yan\u0131nda dedikodu yapan askerlerden \u00f6\u011freniyor ve kahroluyordum.<\/p>\n

Ayn\u0131 askerler bir g\u00fcn sonra \u00e7ad\u0131ra girip bizi ald\u0131lar ve Kavalal\u0131 \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n huzuruna \u00e7\u0131kard\u0131lar. \u0130brahim Pa\u015fa olduk\u00e7a k\u0131zg\u0131n bir ifade ile \u201cDemek Mehdilik iddia eden ve askerlerimi Osmanl\u0131ya g\u00f6nderen casus sensin!\u201d dedi.<\/p>\n

Amac\u0131m\u0131n ne oldu\u011funu s\u00f6yleyemeden karar\u0131n\u0131 verdi. \u201cBakal\u0131m yar\u0131n g\u00fcn do\u011farken yiyece\u011finiz kur\u015funlar da sizi \u00f6ld\u00fcrmeyecek mi?\u201ddedi.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcm, benim i\u00e7in korkun\u00e7 bir \u015fey de\u011fildi ki, \u00f6l\u00fcmle korkutulay\u0131m. Zaten her g\u00fcn rab\u0131ta-y\u0131 mevt ile kabrime hayalen girip \u00e7\u0131k\u0131yordum; ancak iki M\u00fcsl\u00fcman grubun birbirinden binlerce can almas\u0131 beni cehennem \u00e7ukurlar\u0131na yitiyordu. Periana ile birlikte karar\u0131 s\u00fckunetle dinleyip \u00e7ad\u0131r\u0131m\u0131za geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fck.<\/p>\n

O gece, parlak bir haziran mehtab\u0131nda Rabbime dua ettim. Belki ben, bu d\u00fcnyada son anlar\u0131m\u0131 ya\u015f\u0131yordum; ancak gelecek y\u00fczlerce nesil \u015feytan\u0131n \u015fu oyunlar\u0131 ile birbirini helak edecekti. Buna f\u0131rsat verme Allah\u2019\u0131m, diye a\u011flad\u0131m.<\/p>\n

Bir an Periana\u2019m\u0131n y\u00fcz\u00fcne bakt\u0131m;\u00a0 g\u00fcl\u00fcms\u00fcyordu. \u201cHay\u0131rd\u0131r?\u201d dedim. G\u00fcl\u00fcmsemeye devam etti. Birka\u00e7 dakika sonra da d\u0131\u015far\u0131da bir hareketlenme oldu. G\u00fcn\u00fcn do\u011fmas\u0131na daha vakit vard\u0131; lakin idam karar\u0131n\u0131n bu saatte uygulanmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Birka\u00e7 saniye sonra i\u00e7eriye ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 arkas\u0131na alm\u0131\u015f da\u011f gibi bir delikanl\u0131 girdi. \u201cSelam\u00fcn aleyk\u00fcm, \u015feyhim!\u201d deyiverdi. Sesinden tan\u0131d\u0131m; bu benim Hazret-i Ali\u2019m, Hamza Nigar\u00ee\u2019mdi. Elimi \u00f6p\u00fcp, \u201cSizden g\u00fcnlerce haber alamay\u0131nca emrinize muhalefet edip bu tarafa ge\u00e7tim, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n.\u201d dedi.<\/p>\n

Sar\u0131l\u0131p g\u00f6zlerinden \u00f6pt\u00fcm. Elindeki Z\u00fclfikar benzeri k\u0131l\u0131\u00e7la tam bir Hazret-i Ali \u015fecaati g\u00f6stererek bizi \u00e7ad\u0131rdan \u00e7\u0131kard\u0131. Yan\u0131nda getirdi\u011fi on kadar askerin de tertibat\u0131 ile o b\u00f6lgeyi terk ettik.<\/p>\n

Abd\u00fclmecid Han\u2019\u0131n anla\u015fmalar\u0131 ve Kavalal\u0131 \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n b\u0131kk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 sayesinde, M\u0131s\u0131r ordusu, ald\u0131\u011f\u0131 zafere ra\u011fmen Suriye i\u00e7lerine do\u011fru \u00e7ekilip gitti. Biz de Sivas\u2019a geri d\u00f6nmeye karar verdik.<\/p>\n

***<\/p>\n

 <\/p>\n

Tekrar Sivas\u2019a geldi\u011fimizde ayn\u0131 havay\u0131 teneff\u00fcs etmek beni \u00fczd\u00fc. \u0130nsanlar h\u00e2l\u00e2 \u00f6nceki hadiselerin dedikodusunu yap\u0131yor, benden uzakla\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Karar\u0131m\u0131 verdim; Medine\u2019me, Amasya\u2019ya d\u00f6n\u00fcyoruz, dedim.<\/p>\n

D\u00f6n\u00fc\u015f \u00f6ncesi Mir Hamza\u2019m biraz tedirgin g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, sanki i\u00e7inde bir s\u0131k\u0131t\u0131 vard\u0131 da bunu benimle payla\u015fam\u0131yordu. Yan\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p sordum; tam tahmin etti\u011fim gibi i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir teredd\u00fcd\u00fc vard\u0131. Azerbaycan\u2019\u0131n Karaba\u011f b\u00f6lgesinden gelen bu kara ya\u011f\u0131z ve \u015eamil\u2019imi and\u0131ran uzun boylu delikanl\u0131 korkuyordu. Fakat bu korku kendisi i\u00e7in de\u011fildi; daha \u00e7ok benim, Zahide\u2019min ve o\u011fullar\u0131m\u0131n bu yolculukta zarar g\u00f6rece\u011fimizdendi. \u201c\u015eeyhim, Karaba\u011f\u2019da art\u0131k Ermeniler o kadar \u00e7ok zulmediyor ve yol kesiyor ki, onlar\u0131n \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve azg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n o kadar ma\u011fduru olduk ki \u015fimdi ihtimaller bile can\u0131m\u0131 s\u0131k\u0131yor. Duydum ki burada da Sivas-Tokat aras\u0131nda Ermeni \u00e7etelerinden pek \u00e7ok ma\u011fduriyet olmu\u015f.\u201ddeyince durumu anlad\u0131m. Ger\u00e7ekten de Ruslar\u0131n \u015f\u0131martt\u0131\u011f\u0131 bu millet gafletin ve h\u0131yanetin en \u00fcst seviyelerini zorluyorlard\u0131. Annemin katili Sarkis\u2019i daha unutmam\u0131\u015ft\u0131m. Aslan par\u00e7as\u0131 Hamza\u2019ma tedirgin olmamas\u0131n\u0131, Allah\u2019\u0131n bizi koruyaca\u011f\u0131n\u0131;\u00a0 aksi olursa da kaderin cilvesi olaca\u011f\u0131n\u0131 ve zaten \u00f6l\u00fcm\u00fc bir bayram olarak kabul edece\u011fimi s\u00f6yledim. Boynunu b\u00fckt\u00fc ve ilk defa k\u00fc\u00e7\u00fck bir itiraz g\u00f6sterdi; o an sanki kar\u015f\u0131mda Halifem Yarag\u00ee\u2019yi g\u00f6rd\u00fcm. \u015eeyhim, dedi; siz veya ben veya di\u011fer m\u00fcritleriniz bu ak\u0131bete can atar; ancak, Periana, Zahide annem var, R\u00fc\u015ft\u00fc can var\u2026<\/p>\n

Hamza\u2019m\u0131n tedbirini hakl\u0131 buldum; mademki yan\u0131m\u0131zda emanetler var, o halde onlar i\u00e7in haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmal\u0131y\u0131z, dedim. Hamza\u2019m sevin\u00e7le dergahtan ayr\u0131ld\u0131. En iyi atlar\u0131n \u00e7ekti\u011fi en sa\u011flam ve rahat at arabas\u0131n\u0131 bulup getirdi. Arabaya uzun urganlar ve pala tipi aletler koydu. Bu kadar\u0131na gerek yoktu, desem de o bir defa izni alm\u0131\u015f olman\u0131n\u00a0 ciddiyeti ile her \u015feyi tek tek yerle\u015ftirdi.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn sabah namaz\u0131 ve zikrinden sonra yola \u00e7\u0131kt\u0131k. \u00c7ok g\u00fczel bir may\u0131s sabah\u0131yd\u0131. Ku\u015flar bize zikrin en g\u00fczel namelerini s\u00f6ylerken g\u00f6ky\u00fcz\u00fc mavili\u011fi ile cennetin sonsuz geni\u015fli\u011fini ruhumuza f\u0131s\u0131ld\u0131yordu. B\u00fclb\u00fcller niyazlar\u0131n\u0131n en g\u00fczelini g\u00fcllere arz ederken Seyit Nigar\u00ee\u2019me; sen ne duruyorsun, dedim, sen de \u015fak\u0131sana! Hamza Nigar\u00ee\u2019m de o emri bekliyormu\u015f gibi hemen dilinden inciler sa\u00e7maya ba\u015flad\u0131:<\/p>\n

B\u00fclb\u00fcl tek uyand\u0131m bir seher n\u00e2gah[3]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

G\u00f6rd\u00fcm u\u011fram\u0131\u015fam bir g\u00fcl-\u2018iz\u00e2ra<\/em><\/p>\n

Al\u0131\u015fd\u0131m dem-be-dem yak\u0131ld\u0131m eyvah <\/em><\/p>\n

Tutu\u015fdum bend bend n\u00e2r-\u0131 hez\u00e2ra[4]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Ey Seyyid Nig\u00e2r\u00ee ey \u2018\u00e2\u015f\u0131k-\u0131 z\u00e2r<\/em><\/p>\n

Ey es\u00eer-i sevd\u00e2 derde girift\u00e2r[5]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Bilmedin mi eyler seni t\u00e2r-m\u00e2r[6]<\/strong><\/a> <\/em><\/p>\n

Bes ni\u00e7\u00fcn u\u011frad\u0131n k\u00fby-\u0131 nig\u00e2ra[7]<\/strong><\/a>[xxvi]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Yolculu\u011fumuz \u00c7aml\u0131bel\u2019den a\u015fa\u011f\u0131ya sallan\u0131p Tokat\u2019a yakla\u015fana kadar hep b\u00f6yle \u015fiir ve zikirle ge\u00e7ti. Allah\u2019\u0131n bu d\u00fcnyay\u0131 ne kadar g\u00fczel yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu d\u00fcnyan\u0131n, f\u00e2nili\u011fine ra\u011fmen bu kadar g\u00fczel olmas\u0131n\u0131, bu durumda ebed\u00ee \u00e2lemin ne kadar g\u00fczel olabilece\u011fini s\u00f6yle\u015ftik. Bir ara arabadan inip yol kenar\u0131ndaki \u00e7i\u00e7ekleri seyrettik. Y\u00fcksek yerlerde daha h\u00e2l\u00e2 nevruz a\u00e7an b\u00f6lgeler g\u00f6rd\u00fck. Nevruzlar beni al\u0131p y\u0131llar \u00f6ncesinin K\u00fcrdemir\u2019ine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc; nevruz toplad\u0131\u011f\u0131m nevruz bayramlar\u0131na.<\/p>\n

Bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7imdeki izlerini takip edip bu s\u0131z\u0131n\u0131n nedenini tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m; mademki d\u00fcnyadan ge\u00e7mek as\u0131l hedefim, o halde ni\u00e7in K\u00fcrdemir hasreti i\u00e7imde yan\u0131yor? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 Mevl\u00e2n\u00e2 Celaleddin hazretlerinde buldum. Asl\u0131nda biz, ge\u00e7mi\u015fte bir yerleri; s\u0131lam\u0131z\u0131 \u00f6zledi\u011fimizde ana yurdumuzu hat\u0131rl\u0131yoruz. Yani, Mevl\u00e2n\u00e2 Celaleddin\u2019in ifadesi ile ruhlar \u00e2liminden bir kam\u0131\u015f misali kopar\u0131lan bir f\u00e2ni \u00a0insan, bu fena \u00e2lemine d\u00fc\u015f\u00fcyor ve hep o cennet g\u00f6l\u00fcn\u00fcn \u00f6zlemi ile bir ney misali inleyip duruyor. Belki, biz de K\u00fcrdemir\u2019i \u00f6zlerken asl\u0131nda ana yurdumuz, o ruhlar \u00e2lemimizi hat\u0131rl\u0131yor ve benzer \u00f6zlemle inleyip duruyoruz. Bu d\u00fcnyadaki s\u0131la hasreti asl\u0131nda \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyadaki cennetimize olan \u00f6zlemimizdir.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler i\u00e7inde Tokat\u2019a yakla\u015f\u0131rken bir el silah sesi ile irkildik. Periana\u2019m\u0131n g\u00f6zleri bir an siyah\u0131n\u0131 kaybetti. Hamza\u2019m\u0131n can\u0131n\u0131 s\u0131kan hadise ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti: Bir Ermeni e\u015fk\u0131ya \u00e7etesi uzaktan bize ate\u015f ediyor, ba\u011f\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n

Hamza\u2019m bu konularda tecr\u00fcbeli oldu\u011funu s\u00f6yledi ve kendisine izin vermemi istedi. Kendisine izin verdim; Hamza\u2019m birden de\u011fi\u015fti, Hazret-i Hamza\u2019n\u0131n ismini hak eden bir cesametle ve Hazret-i Ali\u2019nin korkusuzlu\u011funu g\u00f6steren bir \u015fecaatle aya\u011fa kalkt\u0131; atlar\u0131 d\u00f6rt nala s\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Atlar adeta bu i\u015fi bekler gibi bir anda miskinliklerini \u00fczerlerinden att\u0131; adeta bizi u\u00e7urmaya ba\u015flad\u0131lar. Arkam\u0131zdan bir el daha silah ate\u015flendi; bu ate\u015fte bir m\u00fcridim yaraland\u0131. Zahide\u2019m ve benim etraf\u0131ndaki \u00fc\u00e7 m\u00fcritten biri idi o. \u0130\u00e7imde \u00f6l\u00fcm korkusu gibi bir duygu yoktu; ancak Hamza\u2019m\u0131n dedi\u011fi gibi Zahide\u2019m ve di\u011ferleri vard\u0131.<\/p>\n

Atlar o kadar h\u0131zl\u0131 idi ki bir s\u00fcre sonra \u00e7etenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 takibi b\u0131rakmak zorunda kald\u0131. Ancak \u00f6zellikle bir tanesi \u0131srarla pe\u015fimizdeydi. Hamza\u2019m geri d\u00f6n\u00fcp durumu de\u011ferlendirdi: \u015eeyhim bu e\u015fk\u0131ya bizi b\u0131rakmayacak, ben bu tipleri \u00e7ok iyi bilirim, dedi ve iznimi hat\u0131rlat\u0131p yapacaklar\u0131na itiraz etmememi rica etti. Bir s\u00fcre sonra ayakta tuttu\u011fu at\u0131n terkilerini yan\u0131ndaki m\u00fcride b\u0131rakt\u0131 ve yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 kal\u0131n urgan ile beklemeye ba\u015flad\u0131. Siz Tokat\u2019a kadar hi\u00e7 durmay\u0131n, dedi. A\u011fa\u00e7l\u0131k bir yerden ge\u00e7erken arabay\u0131 durdurmadan \u201cYa Allah, Ya Muhammed, Y\u00e2 Ali!\u201ddiyerek kendini a\u015fa\u011f\u0131ya b\u0131rakt\u0131. Zannederim daha \u00f6nceden bu hareketleri yapm\u0131\u015f olmal\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015fmesi ile aya\u011fa kalkmas\u0131 bir oldu. Tam bir Azerbaycan, Kafkas yi\u011fidi oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyordu. \u0130ner inmez urgan\u0131 kar\u015f\u0131 a\u011faca ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm; ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rmedim.<\/p>\n

Tokat\u2019ta bir kumandana durumu anlat\u0131p onunla beraber bir hana ge\u00e7tik. Kumandan, bir b\u00f6l\u00fck askeri yol boyu tetkik i\u00e7in g\u00f6nderdi; ancak Mir Hamza\u2019m i\u00e7in pek umutlu c\u00fcmleler kurmad\u0131. Ermeni \u00e7etecilerin \u00e7ok ac\u0131mas\u0131z birer sava\u015f\u00e7\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip Hamza\u2019m\u0131 bir daha g\u00f6rememe ihtimalinden bahsetti. Aradan iki \u00fc\u00e7 saat ge\u00e7mi\u015fti ki kar\u015f\u0131dan Hamza\u2019m g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. E\u015fk\u0131yan\u0131n at\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcndeydi ve e\u015fk\u0131ya da urganla ba\u011fl\u0131 olarak arkas\u0131nda. Beni g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez at\u0131ndan indi ve y\u00fcr\u00fcyerek yan\u0131m\u0131za kadar geldi; elimi \u00f6p\u00fcp ge\u00e7mi\u015f olsun, dedi. Ona sar\u0131l\u0131p g\u00f6zlerinden \u00f6pt\u00fcm. Yan\u0131mdaki kumandan hayretler i\u00e7inde bu i\u015fi nas\u0131l ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. Hamza\u2019m, gayet sakin; bu tipler hedefe kilitlenince etraf\u0131 g\u00f6rmezler, dedi. \u0130\u015fte bu zaaf\u0131 kulland\u0131m ve onu, yolun a\u011fa\u00e7larla daralan k\u0131sm\u0131nda iki a\u011faca kal\u0131n urgan ba\u011flayarak bekledim, ge\u00e7erken ans\u0131z\u0131n urgan\u0131 e\u015fk\u0131yan\u0131n seviyesine kadar kald\u0131rd\u0131m, sonu\u00e7 yerde k\u0131vranan d\u00fc\u015fman, diye ekledi. Dikkat ettim i\u00e7inde bir g\u00f6revi ifa etmenin ferahl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131 ve y\u00fcz\u00fc mutluluktan parl\u0131yordu. \u0130\u015fte bir insan, bu kadar isminin hakk\u0131n\u0131 verirdi; \u00e7\u00f6l aslanlar\u0131n\u0131n avc\u0131s\u0131\u00a0 Hazret-i Hamza\u2019n\u0131n ada\u015f\u0131; Hayber kalesinin Haydar-\u0131 Kerr\u00e2r\u0131, Hazret-i Ali\u2019nin ruh ikizi.<\/p>\n

Talebeli\u011fimde geldi\u011fim ve medrese haricinde hi\u00e7bir yerini g\u00f6rmedi\u011fim Tokat\u2019\u0131n bir g\u00fcnl\u00fck misafiri olduk. \u015eehrin \u00e2limleri bizi a\u011f\u0131rlad\u0131; \u015fehrin g\u00fczelliklerini g\u00f6sterdi. Bu \u015fehrin bu kadar ye\u015fil ve m\u00fcmbit oldu\u011funu o zamanlar hi\u00e7 fark etmemi\u015ftim. Tokat\u2019\u0131n Zile kasabas\u0131na Azerbaycan\u2019dan gelen baz\u0131 karde\u015flerimin yerle\u015ftirilmesini devlet ricalinden rica etmi\u015ftim; onlar da kabul etmi\u015fti. Bu g\u00fczel \u015fehir onlara kucak a\u00e7m\u0131\u015f ve adeta ensar gibi ba\u011fr\u0131na basm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0 Ne devlet oldu\u011fun vuslat ne bilsin \u00e7ekmeyen firkat<\/em><\/p>\n

Sel\u00e2met nimetin derde girift\u00e2r olmayan bilmez[xxvii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[Ayr\u0131l\u0131k ac\u0131s\u0131 \u00e7ekmeyen kavu\u015fman\u0131n ne b\u00fcy\u00fck mutluluk oldu\u011funu ne bilsin? Ayn\u0131 \u015fekilde, kurtulu\u015f nimetini de derde d\u00fc\u015fmeyen bilmez.\u00a0 ]<\/p>\n

 <\/p>\n

Menim Amasiye\u2019deki H\u04d9yat Hekayem<\/p>\n

Amasya<\/p>\n

Har\u015fena Da\u011f\u0131<\/p>\n

Sene 1841 \u015eevval<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n
\u00a0 E<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

rtesi g\u00fcn sabah namaz\u0131 ile Amasya\u2019ya yolculu\u011fumuz ba\u015flad\u0131. \u015eehre yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hava kararmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131; her \u015fey oldu\u011fundan daha bir heybetli duruyordu, \u00f6zellikle da\u011flar. Ferhat Da\u011f\u0131n\u0131n eteklerinin alt\u0131nda, yol kenar\u0131nda yol boyu bizi takip eden Ferhat Su Kanal\u0131 dikkatimi \u00e7ekti. Azerbaycan\u2019\u0131n Erzen\u2019inin yerini alan bu \u015fehir, i\u015fte bu su kanalar\u0131 sebebiyle Ferhat ile \u015eirin\u2019i kendisine m\u00e2l etmekteydi. Mir Hamza\u2019ma bu a\u015fk\u0131n, okudu\u011fum t\u00fcm T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a divanlarda ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yleyip onun divan\u0131nda nas\u0131l ge\u00e7ece\u011fini sordum. Hamza\u2019m, sanki o Ermeni\u2019yi bir ceylan avlar gibi avlayan yi\u011fit de\u011fil de, gen\u00e7 bir k\u0131z gibi utan\u0131p k\u0131zard\u0131. Bir s\u00fcre susup Ferhat Su Kanal\u0131na bakarak \u015fu \u015fiirini m\u0131r\u0131ldand\u0131:<\/p>\n

Nice aglayam k\u0131lmayam fery\u00e2d <\/em><\/p>\n

Girift\u00e2r[8]<\/strong><\/a>am \u2018a\u015fk\u0131n b\u00ee-nev\u00e2[9]<\/strong><\/a>s\u0131yam <\/em><\/p>\n

Leyli\u2019nindir Mecn\u00fbn \u015e\u00eer\u00een\u2019in Ferh\u00e2d<\/em><\/p>\n

Ben de \u015fehnig\u00e2r\u0131n m\u00fcbtel\u00e2s\u0131yam\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Ey Seyyid Nig\u00e2r\u00ee ey \u2018a\u015fk\u0131 tugy\u00e2n[10]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

Ey \u2018\u00e2\u015f\u0131k-\u0131 \u015feyd\u00e2 ey k\u00e2r\u0131 efg\u00e3n[11]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

K\u00e2rv\u00e2n-\u0131 \u2018a\u015fka benem s\u00e2r-b\u00e2n[12]<\/strong><\/a> <\/em><\/p>\n

Ferh\u00e2d u Mecn\u00fbnun reh-n\u00fcm\u00e2s\u0131yam[13]<\/strong><\/a>[xxviii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Amasya\u2019y\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi sakin, huzurlu ve ilim dolu bulduk. Kay\u0131nbiraderim \u0130sa Ruhi dergah\u0131 ayakta tutmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f ve her g\u00fcn yolumuzu g\u00f6zlemi\u015fti. \u0130\u015fte o g\u00fcn gelmi\u015f ve art\u0131k kendimi ger\u00e7ekten g\u00fcvende hissetti\u011fim bu m\u00fcbarek beldeye tekrar kavu\u015fmu\u015f idim. Art\u0131k hayat\u0131m\u0131 tamamen insan yeti\u015ftirmeye ve iki cihan saadetinin yollar\u0131n\u0131 anlatmaya adam\u0131\u015ft\u0131m. \u015eeyhim Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in \u00f6lmeden \u00f6nce bir tabela halinde bana g\u00f6nderdi\u011fi o icazetnamesindeki hususlar\u0131 tekrar tekrar insanl\u0131\u011fa anlatmaya ba\u015flad\u0131m. O kadar m\u00fcmbit bir d\u00f6nem oldu ki Anadolu\u2019nun pek \u00e7ok yerinden ve Azerbaycan\u2019dan ak\u0131n ak\u0131n insanlar buraya ko\u015ftu. Allah dilerse b\u00f6yle oluyordu, dilemezse yaprak bile k\u0131p\u0131rdam\u0131yordu.<\/p>\n

Kendimi Kur\u2019an muallimlerine, f\u0131k\u0131h \u00e2limlerine ve sufilere h\u00fcrmet etmek \u00fczerine bir hademe ilan ettim. Kalp selameti, c\u00f6mertlik, g\u00fcler y\u00fczl\u00fcl\u00fck, eziyetten \u00e7ekinme, karde\u015flerinin kusurlar\u0131n\u0131 affetme konusunda daima istekli oldum. Kimsenin kalbini k\u0131rmamaya ve kimseye eziyet vermemeye u\u011fra\u015ft\u0131m. Kap\u0131m\u0131za gelen a\u00e7 kalmad\u0131, a\u00e7\u0131kta kalmad\u0131, k\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6z i\u015fitmedi. B\u00fcy\u00fcklere ve k\u00fc\u00e7\u00fcklere nasihat edip d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 ve tamah\u0131 terk ettim. Bir nefesimin iki \u015f\u00fckr\u00fc oldu\u011funu hi\u00e7 unutmad\u0131m; biri ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, di\u011feri verdi\u011fim i\u00e7in. \u0130htiyac\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda Allah\u2019a itimat ettim. Yan\u0131mdaki paray\u0131 pulu \u00fc\u00e7 g\u00fcnden fazla tutmad\u0131m; fakire fukaraya da\u011f\u0131tt\u0131m. \u015eu ya\u015f\u0131ma kadar da hi\u00e7 a\u00e7 ve a\u00e7\u0131kta kalmad\u0131m. Biliyorum ki sabahlar\u0131 a\u00e7 olarak yuvadan \u00e7\u0131kan ku\u015flar\u0131 tok olarak ak\u015famlatan ve bunu her ku\u015f i\u00e7in ve her g\u00fcn i\u00e7in yapan Rabbim beni de a\u00e7 ve a\u00e7\u0131kta b\u0131rakmazd\u0131.\u00a0 Do\u011fruluktan hi\u00e7 ayr\u0131lmad\u0131m, Allah\u2019a kavu\u015fmak konusunda s\u00fcrekli dua ettim ve hi\u00e7 kimseden kendimi \u00fcst\u00fcn g\u00f6rmedim. Aksine nefsimi herkesten a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Haset edenleri de Allah\u2019a havale ettim.<\/p>\n

\u0130\u015fte benim hayat\u0131m\u0131n ve her zorlu\u011fa ra\u011fmen duda\u011f\u0131m\u0131n kenar\u0131ndan hi\u00e7 ayr\u0131lmayan g\u00fcl\u00fcmsememin s\u0131rr\u0131 buydu.<\/p>\n

Allah-u Teala bug\u00fcnlerimin en g\u00fczel hediyelerimden birini daha Amasya\u2019ya d\u00f6n\u00fc\u015f hediyesi olarak lutfetti: \u015eerife\u2019m. D\u00fcnyadan ahrete giden yolda belki de en zor ve en tatl\u0131 d\u00f6neme\u00e7, insan\u0131n yavrusudur. Bana bu yolda iki o\u011flu ve bir k\u0131z evlad\u0131 hediye eden Rabbime sonsuz \u015f\u00fckrediyorum. Ayr\u0131ca beni baki alemde bekleyen g\u00f6z\u00fcm\u00fcn nuru ahret yurdumun mele\u011fi Abd\u00fclhamid\u2019im var.<\/p>\n

\u015eerife\u2019m her dem ak\u0131ll\u0131, uslu ve babas\u0131n\u0131 \u00f6rnek alan bir k\u0131z \u00e7ocu\u011fu oldu; onda benim pek \u00e7ok \u00f6zelli\u011fim \u00a0m\u00fcennes bir surette can buluyordu. Fazla g\u00fclmez, d\u00fcnyaya fazla heves etmez; Hazret-i Fat\u0131ma annemiz gibi fedakarl\u0131kta s\u0131n\u0131r tan\u0131maz. Onu b\u00fcy\u00fct\u00fcrken hep bir korku vard\u0131 i\u00e7imde, ya d\u00fcnya sevdas\u0131na kap\u0131l\u0131p giden gen\u00e7 k\u0131zlar \u00a0gibi d\u00fcnya mal\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcn olursa, diye. Allah\u2019a \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr ondaki hassasiyet hep ahret hayat\u0131na oldu; d\u00fcnya onun i\u00e7in, b\u00e2ki \u00e2leme erzak g\u00f6t\u00fcr\u00fclecek bir tarla idi.<\/p>\n

Tabii o da \u00e7ocukluklar yapmad\u0131 de\u011fil, hatta onun yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ocukluklar y\u0131llarca unutulmuyor da. Dergaha Kur\u2019an \u00f6\u011frenmeye gelen Amasya e\u015fraf\u0131ndan birisinin o\u011fluna \u00e7ok tombul oldu\u011fu i\u00e7in \u201cDolma Haf\u0131z\u201d deyiverdi. \u00c7ocukca\u011f\u0131z \u00f6nce utand\u0131, sonra bu ismi kabullenip adeta onurlu bir paye olarak ta\u015f\u0131d\u0131. Nedendir bilinmez, o isimle an\u0131lmay\u0131 tercih edip y\u0131llarca soyunun b\u00f6yle \u201cDolma Haf\u0131z\u201d olarak an\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

Bir g\u00fcn de yine onun, g\u00f6n\u00fcl ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131m \u015eerife\u2019min oldu\u011fu bir grup \u00e7ocu\u011fa, hava g\u00fczel diye dergah\u0131n bah\u00e7esinde ders veriyordum. Birden dal\u0131p hayalen Ba\u011fdat\u2019taki Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in yan\u0131na gittim. R\u00fcya ile uyan\u0131kl\u0131k aras\u0131nda \u015feyhimi ve talebelerini bir havuzun ba\u015f\u0131nda ders yapar buldum.\u00a0 Mevl\u00e2n\u00e2 hazretleri bana g\u00fcl\u00fcmseyip havuzdan ald\u0131\u011f\u0131 bir avu\u00e7 suyu serpti. G\u00fcl\u00fcmseyerek gayr-i ihtiyari kendimi kenara \u00e7ektim. O anda oturdu\u011fum sedirde yana s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark ettim; ancak garip bir durum vard\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fcz\u00fcnde ya\u011fmur damlas\u0131 gibi \u0131slakl\u0131k olu\u015fmu\u015ftu. \u00c7ocuklar, \u201cMevl\u00e2n\u00e2 Dede bulut yok; bu su damlalar\u0131 nereden geldi?\u201d diye sordular. Mecburen g\u00fcl\u00fcmseyerek, \u201cCennetten.\u201d dedim.<\/p>\n

\u015eerife\u2019m merakl\u0131 g\u00f6zlerle bana bak\u0131p bu s\u0131rr\u0131n asl\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek istedi; ancak ona da g\u00fcl\u00fcmsemekten fazlas\u0131n\u0131 vermedim. Ba\u015fka bir zaman bu halin s\u0131rr\u0131n\u0131 kula\u011f\u0131na f\u0131s\u0131ldad\u0131m.<\/p>\n

K\u0131z\u0131m bana o kadar benzedi ki ben \u00e7ar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda aya\u011fa kalk\u0131p sayg\u0131 g\u00f6steren esnaf, o\u011fullar\u0131ma de\u011fil, ancak ona ayn\u0131 sayg\u0131y\u0131 g\u00f6steriyordu. Herhalde onda bir ba\u015fka halet-i ruhiye oldu\u011funu onlar da hissediyor ve gayr-i ihtiyari b\u00f6yle yap\u0131yorlard\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck k\u0131zken de gen\u00e7 k\u0131z olup evlendi\u011finde de esnaf\u0131n bu adeti de\u011fi\u015fmedi nedense. \u015eerife\u2019mi evlendirene kadar dergah\u0131n ve g\u00f6nl\u00fcm\u00fcn g\u00fcl\u00fc olarak yeti\u015ftirdim. Damad\u0131ma da \u201cSen ona k\u00f6le ol, o da sana hizmetkar olsun!\u201d diye Hazret-i Peygamberimin vasiyeti ile teslim ettim.<\/p>\n

*<\/p>\n

Amasya\u2019da dergah\u0131n en a\u011f\u0131r i\u015ferini yine Mir Hamza\u2019ma verdim. Onun iyi pi\u015fmesini ve nefsine s\u00f6z ge\u00e7irebilir hale gelmesini istiyordum. Bir g\u00fcn dergaha yeni gelen ve her i\u015fe canla ba\u015fla ko\u015fan Sebat\u00ee adl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fcridimle ormandan odun getirmi\u015flerdi. \u00c7ok yorulup ac\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 biliyordum. Odunlar\u0131 yerle\u015ftirdikten sonra anneleri Zahide\u2019m ikisini yeme\u011fe \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u0130kisinin de sevin\u00e7ten g\u00f6zleri \u0131\u015f\u0131ldad\u0131; yeme\u011fin de yahni oldu\u011funu duyunca sevin\u00e7leri bir kat daha artt\u0131. Nefis terbiyesi i\u00e7in en uygun an geldi\u011fini fark edip itiraz ettim. Hamza\u2019n\u0131n ve Sebat\u00ee\u2019nin h\u00fccrelerinde yiyecekleri vard\u0131r, orada yesinler dedim. \u0130kisinin de hevesleri kursa\u011f\u0131nda kald\u0131. Biliyordum ki h\u00fccrelerinde kuru ekmekten ba\u015fka bir \u015feyleri yoktu. O g\u00fcnk\u00fc yahniyi fakirlere g\u00f6nderdim; ben de oru\u00e7 oldu\u011fum halde o yemekten yemedim, hurma ile iftar ettim.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn Hamza\u2019m\u0131n annesi Zahide\u2019me \u201cBen \u015feyh olunca m\u00fcritlerime hep yahni yedirtece\u011fim!\u201d dedi\u011fini duydum. \u0130\u00e7imden in\u015fallah, dedim; \u00e7\u00fcnk\u00fc sende o cevher var. Lakin \u00f6nce nefis terbiyesi.<\/p>\n

Hamza\u2019ma k\u0131zd\u0131\u011f\u0131m bir tek an\u0131m oldu. O da \u00e7ok yorgun oldu\u011fu bir anda s\u0131rt\u0131ndaki y\u00fck ile bir dervi\u015fe \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 ana denk geldi. Hamza\u2019m, y\u00fck\u00fcn verdi\u011fi yorgunluk ve sinir ile \u00f6n\u00fcnde dalg\u0131n dalg\u0131n giden K\u00fcrt gence \u00e7arpm\u0131\u015f ve, \u201d\u00d6n\u00fcne baksana kaba K\u00fcrt!\u201d demi\u015fti.<\/p>\n

Olay\u0131, onlar\u0131n beni g\u00f6remeyece\u011fi bir noktadan seyretti\u011fimi anlad\u0131klar\u0131nda ikisi de k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 oldu. \u00d6zellikle Hamza\u2019m utan\u00e7tan s\u0131rt\u0131ndaki odunlar\u0131 yere b\u0131rak\u0131verdi; \u00f6z\u00fcr diler g\u00f6zlerle bana bakt\u0131.<\/p>\n

Elimdeki zikir ta\u015f\u0131n\u0131 onlar\u0131n bulundu\u011fu taraftaki zikir odas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc merdivenine k\u0131zg\u0131nl\u0131kla f\u0131rlatt\u0131m. Ta\u015f adeta bir t\u00fcfenk mermisi gibi merdiven ta\u015f\u0131nda ba\u015f parma\u011f\u0131m girecek kadar bir delik a\u00e7t\u0131. Hamza\u2019ma, bu ta\u015f sana idi Hamza\u2019m, dedim. \u0130nsanlar\u0131n soyu sopu, milleti bu s\u0131fatlarla birlikte an\u0131lamaz; y\u00fccelik ancak takvadad\u0131r, dedim. Bu konuyu en az benim kadar iyi bilen ve yapt\u0131\u011f\u0131 hatan\u0131n alt\u0131nda ezilen Hamza\u2019m, delikanl\u0131n\u0131n eline sar\u0131l\u0131p af diledi. K\u00fcrt delikanl\u0131, elini \u00e7ekip onun boynuna sar\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Att\u0131\u011f\u0131m ta\u015f\u0131n deldi\u011fi merdiven basama\u011f\u0131, her g\u00f6rene bu hadiseyi hat\u0131rlatt\u0131 ve o delik durduk\u00e7a b\u00f6yle hadiseler bir daha hi\u00e7 ya\u015fanmad\u0131.<\/p>\n

Umar\u0131m o basamak sonsuza kadar orada durur ve her gelen ziyaret\u00e7ime ayn\u0131 dersi verir, diye i\u00e7imden ge\u00e7irdim.<\/p>\n

Hamza\u2019m\u0131 ertesi g\u00fcn \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p Ser\u00e7oban\u2019n\u0131n hik\u00e2yesini anlatt\u0131m:<\/p>\n

Amasya, evliya y\u00f6n\u00fcnden belki de d\u00fcnyan\u0131n en m\u00fcmbit yerlerinden birisidir, diye s\u00f6ze ba\u015flad\u0131m. Bir ders vermek niyetinde oldu\u011fumu anlay\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 e\u011fdi, dinledi.<\/p>\n

Ser\u00e7oban adl\u0131 bir evliya da, bu Amasya merkezine yak\u0131n bir tepenin \u00fczerinde koyunlarla dolu bir a\u011f\u0131l\u0131n sahibi imi\u015f. Bir g\u00fcn koyunun biri ak\u015fam oldu\u011fu halde a\u011f\u0131la gelmemi\u015f. Saatlerce arad\u0131\u011f\u0131 koyunu bir a\u011fac\u0131n dibinde otlarken bulmu\u015f; ancak koyun onu g\u00f6r\u00fcnce ba\u015flam\u0131\u015f ka\u00e7maya. A\u011f\u0131l\u0131n bulundu\u011fu tepeyi belki be\u015f alt\u0131 defa dolanm\u0131\u015flar; koyun bir t\u00fcrl\u00fc yakalanmam\u0131\u015f. Zavall\u0131 Ser\u00e7oban, ya\u015fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hayvanca\u011f\u0131za yalvarm\u0131\u015f; seni gece buralarda kurtlar yer, diye. Koyun bir s\u00fcre daha ka\u00e7m\u0131\u015f, sonunda muhterem taraf\u0131ndan yakalanm\u0131\u015f. Koyunu yakalayan Ser\u00e7oban hayvan\u0131n g\u00f6zlerinden \u00f6pm\u00fc\u015f, g\u00fczel yavrucak beni ne kadar yordun fark\u0131nda de\u011fil misin, deyip orada ruhunu teslim etmi\u015f.<\/p>\n

\u0130\u015fte Hamza\u2019m, sab\u0131r imtihan\u0131 budur; seni en \u00e7ok k\u0131zd\u0131ran ki\u015fiye dahi bu muhabbeti g\u00f6sterecek kadar geni\u015f y\u00fcrekli olmand\u0131r, dedim.<\/p>\n

O g\u00fcnden sonra Hamza\u2019m daha bir \u015fevk ile i\u015flerine as\u0131ld\u0131, zekas\u0131n\u0131 her derste ispatlad\u0131 ve ince bir ruha sahip oldu\u011funu her davran\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6sterdi. Art\u0131k odun ta\u015f\u0131ma i\u015fine daha erken gidiyor, daha \u00e7abuk d\u00f6n\u00fcyordu. Bir g\u00fcn onun de\u011fi\u015fik bir koku ile d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettim; bu menek\u015fe kokusu idi. Bir s\u00fcre bu durumu takip ettim, hep ayn\u0131 koku geliyordu ondan. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn masmavi, d\u00fcnyan\u0131n her bir \u00e7i\u00e7e\u011fi ve kelebe\u011fi ile insana, ben bo\u015fa yarat\u0131lmad\u0131m; benim gibi g\u00fczel bir \u00e2lemin var oldu\u011funun\u00a0 habercisiyim, dedi\u011fi bir g\u00fcnde yine Hamza\u2019m odundan d\u00f6nd\u00fc. Yan\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p kokusunu almak i\u00e7in sar\u0131ld\u0131m; ger\u00e7ekten harika bir menek\u015fe kokusu vard\u0131. Hamza\u2019m bu menek\u015fe kokusu nedir, dedim. Utanarak g\u00f6\u011fs\u00fcne soktu\u011fu menek\u015feleri g\u00f6sterdi. O anda akl\u0131ma Halid-i Ba\u011fdad\u00ee hazretleri geldi ve onun gibi duada bulundum: \u0130n\u015fallah her daim bu g\u00fczel koku seninle olur.[xxix]<\/a><\/p>\n

Rabbim duam\u0131 kabul etmi\u015f olacak ki Hamza\u2019m yaz k\u0131\u015f hangi mekana girse kendisi ile bu mis gibi menek\u015fe kokusu geziyordu. Bu da onun k\u00fc\u00e7\u00fck bir kerameti olarak kald\u0131.<\/p>\n

*<\/p>\n

Mir Hamza\u2019m Amasya\u2019y\u0131, dergah\u0131 art\u0131k kendi evi gibi g\u00f6r\u00fcyor; sanki hi\u00e7 ayr\u0131lmayacakm\u0131\u015f gibi sahipleniyordu. Benden alaca\u011f\u0131n\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetti\u011fim o g\u00fcn, Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretlerinin bana yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131m; \u015fimdi u\u00e7ma zaman\u0131 dedim. \u00d6nce Konya\u2019ya, oradan Mekke\u2019ye, oradan da \u0130stanbul\u2019a ge\u00e7mesini istedim. \u00dc\u00e7 merkezin de \u2013Mekke, Kafkasya, \u0130stanbul- insan\u0131 y\u00fccelten havas\u0131n\u0131 solumas\u0131n\u0131 istedim.<\/p>\n

Bu karar\u0131m\u0131 duyunca o g\u00fczel g\u00f6zleri birden bahar bulutlar\u0131 gibi doldu. Allah\u2019\u0131m, bu \u00e7ocuk nas\u0131l da bana benziyordu. Benim de i\u00e7imden ayn\u0131 ayr\u0131l\u0131k r\u00fczgarlar\u0131 esti ge\u00e7ti; ancak bu d\u00fcnyan\u0131n seyr-i s\u00fcluku buydu. Her insan kendini olgunla\u015ft\u0131racak bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kmal\u0131yd\u0131 ve maalesef bu yolculuk tek ba\u015f\u0131na oluyordu.<\/p>\n

Mir Hamza\u2019m bu uzun yolculu\u011fu yap\u0131p geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde onu Azerbaycan\u2019a g\u00f6ndermeyi istiyordum ve Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden \u015eamil\u2019im gibi m\u00fccahid olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Tabii bu \u00e7ok uzun bir s\u00fcre alacakt\u0131; hayat denilen saat acaba o g\u00fcne kadar \u00e7al\u0131\u015facak m\u0131yd\u0131, bilinmiyordu.<\/p>\n

Hamza\u2019m gidince kendimi bir s\u00fcre o\u011fullar\u0131m\u0131 yeti\u015ftirmeye vakfettim. Onlarda tasavvufa bir ilgi var m\u0131, diye denemeler yapt\u0131m; ancak iki o\u011flumun da devlet i\u015flerine daha fazla ilgili oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. \u00d6nce biraz \u00fcz\u00fcld\u00fcm; lakin insanlar kendi yolar\u0131n\u0131 kendileri \u00e7izerdi; onlar Kutadgu Bilig\u2019deki Aytoldu olmay\u0131 tercih ediyorlard\u0131. Benim onlar i\u00e7in bi\u00e7mi\u015f oldu\u011fum Odgurmu\u015f elbisesi onlar\u0131n ho\u015funa gitmiyordu. Anlad\u0131m ki y\u0131llar \u00f6nce Mekke \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm param\u0131 sadaka verdi\u011fim kad\u0131n\u0131n duas\u0131 tutmu\u015ftu. O\u011fullar\u0131m belki de bir g\u00fcn devlette y\u00fckselip Harameyn\u2019e vali olacakt\u0131. \u00d6zellikle Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m Sivas\u2019tan gelirken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hadiseden dolay\u0131 \u00e7ok m\u00fcteessirdi. S\u00fcrekli, bir devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki e\u015fk\u0131yay\u0131 nas\u0131l yok edemedi\u011fini sorup duruyordu, bana. O k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015f\u0131na ra\u011fmen bu i\u015fin bir ihmal y\u00fcz\u00fcnden oldu\u011funu fark ediyordu. Ger\u00e7ekten de insanlar son y\u0131llarda Samsun\u2019a giderken Ermeni ve Rum \u00e7etelerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan emin olam\u0131yordu. Anlad\u0131m ki o\u011fullar\u0131m benim gibi inzivada Hakk\u2019\u0131 aramak yerine, halk\u0131n i\u00e7inde Hakk\u2019\u0131 arayacaklard\u0131. \u0130\u015fleri \u00e7ok zor olacakt\u0131; fakat buna da ihtiya\u00e7 vard\u0131. Onlara s\u00fcrekli adaletten, hakkaniyetten ve insaniyetten bahsettim. Haks\u0131z olan baban\u0131z dahi olsa adaletten ayr\u0131lmay\u0131n, dedim.<\/p>\n

Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m benden ald\u0131\u011f\u0131 Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, f\u0131k\u0131h, kelam, hadis gibi ilimlerden sonra Amasya medreselerinde derslerine devam etti. Bir s\u00fcre sonra onu \u0130stanbul\u2019daki Bayezid Medresesindeki Vidinli Mustafa Efendiye g\u00f6nderdim. Ondan ald\u0131\u011f\u0131 dersler ve sonunda kazand\u0131\u011f\u0131 icazetname ile Amasya Evkaf M\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu. Onun da hayat\u0131nda ilk b\u00fcy\u00fck imtihan\u0131 bir kad\u0131n ile oldu.<\/p>\n

Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m, adaletten ayr\u0131lmamas\u0131n\u0131n cezas\u0131n\u0131 bir iftira ile \u00f6demek zorunda kald\u0131.<\/p>\n

Bir g\u00fcn meclis toplant\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131nda bir kad\u0131n toplant\u0131 salonuna girip ars\u0131z bir hareketle, d\u00fcn gece verdi\u011fin para kalp \u00e7\u0131kt\u0131, diyerek o\u011flumun y\u00fcz\u00fcne bir deste para f\u0131rlatm\u0131\u015f. Tabii ki bunun gayr\u0131 me\u015fru bir ili\u015fki dolay\u0131s\u0131yla oldu\u011fu imas\u0131 herkese malum olmu\u015f. O\u011flum, tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bir kad\u0131ndan bu iftiray\u0131 i\u015fitince ne diyece\u011fini \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f ve anlam\u0131\u015f ki, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerde a\u015f\u0131r\u0131 do\u011fru davranmas\u0131 birilerini rahats\u0131z etmi\u015f. \u00d6zellikle tahmin etti\u011fi ki\u015fiye bakm\u0131\u015f; adam arka s\u0131rada k\u0131s k\u0131s g\u00fcl\u00fcyormu\u015f.<\/p>\n

Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m bu olay \u00fczerine dergaha kapand\u0131 ve bir daha devlet i\u015fine d\u00f6nmeyece\u011fini s\u00f6yledi. Onunla daha \u00f6nce konu\u015ftu\u011fum gibi bir daha ve kesin kararl\u0131 olarak konu\u015ftum. O\u011flum, dedim; bu d\u00fcnyada bir grup insan Kutadgu Bilig\u2019deki Odgurm\u0131\u015f gibi bir yolu tercih eder, di\u011fer bir grup ise Aytold\u0131 gibi. Aytold\u0131 yolunu se\u00e7ti\u011fine g\u00f6re inzivaya \u00e7ekilme hakk\u0131 olan Odgurm\u0131\u015f\u2019\u0131n yerini alamazs\u0131n. Hat\u0131rla Yusuf Has Hacip ne dedirtmi\u015fti Odgurm\u0131\u015f\u2019a: \u201cPadi\u015fah\u0131m, siz halk i\u00e7inde Hakk\u2019\u0131 arayacaks\u0131n\u0131z, ben inzivada. Sizin i\u015finiz daha zor; ama kaderin bu cilvesine kar\u015f\u0131 konulamaz; aksi takdirde d\u00fcnya fesada u\u011frar.\u201d \u015eimdi ben de sana ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yl\u00fcyorum o\u011flum, dedim.<\/p>\n

Kad\u0131n, mal ve i\u00e7ki konusu insanl\u0131\u011f\u0131n en temel s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131d\u0131r. \u0130nsano\u011flu, \u015feytan\u0131n \u00fcf\u00fcrmesi ile, haks\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131 mal\u0131n\u0131 \u00f6b\u00fcr tarafa odunu olarak, i\u00e7kiyi gazya\u011f\u0131 olarak ve gayr\u0131 me\u015fru ili\u015fkide oldu\u011fu kad\u0131n\u0131 da kibriti olarak g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Yani Allah insanlar\u0131 yakmaz, insanlar yak\u0131t\u0131n\u0131 bu d\u00fcnyadan kendileri ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

Sen, dedim, e\u011fer kendine g\u00fcveniyorsan do\u011fru bildi\u011fin yoldan ayr\u0131lma; ya sefer ve ya\u00a0 sab\u0131r de.<\/p>\n

Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m \u201csefer\u201d dedi ve Amasya\u2019dan \u0130stanbul\u2019a hicret etti. Orada alt\u0131 ay i\u00e7inde meziyetleri ile g\u00f6ze \u00e7arpt\u0131 ve naz\u0131r yard\u0131mc\u0131\u011f\u0131na kadar y\u00fckseldi. Allah\u2019\u0131n izni ile \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Diyorum ya, belki de Mekke\u2019deki o dilenci kad\u0131n\u0131n duas\u0131 h\u00fcrmetine yavrum \u00e7ok y\u00fcksek makamlara gelecek.<\/p>\n

Hayat\u0131n garip cilvesi, kendisine iftira atan o ki\u015fi bir y\u0131l sonra \u00f6nemli bir sa\u011fl\u0131k meselesinden dolay\u0131 o\u011fluma muhta\u00e7 oldu. \u0130stanbul\u2019da onun i\u015flerini halleden Mehmed R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m, adam\u0131 utand\u0131rmamak i\u00e7in eski dosyalar\u0131 hi\u00e7 a\u00e7mam\u0131\u015f, Allah selametlik versin deyip u\u011furlam\u0131\u015f.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flum Ahmed Hulusi\u2019imde ise gen\u00e7lik devresinin hususiyetlerinden birka\u00e7 aceleci ve \u00e7ekemez tav\u0131r g\u00f6rd\u00fcm. A\u011fabeyini k\u0131skanan tav\u0131rlar\u0131 kalbimde bir s\u0131z\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131. Bunun bir Habil-Kabil d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden korktum. Her f\u0131rsatta iki karde\u015fi beraber taltif etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m halde bazen, en k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feyden \u015eeytan bir fitne sebebi \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n

Bir g\u00fcn Hulusi\u2019mi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p ona, s\u0131rt\u0131m\u0131z\u0131 dayad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Har\u015fena Kalesinin hik\u00e2yesini anlatt\u0131m. Bu yolla, belki i\u00e7inden ge\u00e7en yanl\u0131\u015f duygular\u0131n pek \u00e7ok insan\u0131n hel\u00e2kine sebep oldu\u011funu anlar diye umdum; umdu\u011fum gibi de oldu, \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr.<\/p>\n

\u015eaml\u0131lar Mahallesinde dergah\u0131n arkas\u0131n\u0131 dayad\u0131\u011f\u0131 da\u011f, Har\u015fena Da\u011f\u0131yd\u0131. Bu da\u011f\u0131n zirvesinde bir \u015fehir kuracak geni\u015flikte tabii korunakl\u0131 bir kale var. Bu kale, bir zamanlar Har\u015fena Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f \u015fehri olmu\u015f. \u015eehrin g\u00fcneye bakan taraf\u0131 adeta duvar gibi y\u00fczlerce metre y\u00fcksekli\u011finde bir u\u00e7urumdur.<\/p>\n

Ya\u015fl\u0131 Har\u015fena kral\u0131n\u0131n saray\u0131 ve odas\u0131 u\u00e7urumun hemen k\u0131y\u0131s\u0131nda e\u015fsiz bir manzaraya sahipmi\u015f. Kral\u0131n alt\u0131 o\u011flu varm\u0131\u015f. En b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc k\u0131rk be\u015f ya\u015flar\u0131nda, en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc be\u015f ya\u015f\u0131nda. B\u00fcy\u00fck o\u011ful ya\u015fl\u0131 babas\u0131ndan art\u0131k iktidar\u0131 almay\u0131 ve \u00fclkeyi kendi istedi\u011fi gibi y\u00f6netmeyi tasarlam\u0131\u015f; ancak halk\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilen ya\u015fl\u0131 kral\u0131 tahtan indirmek imkans\u0131zd\u0131r. O da bir ak\u015fam\u00fczeri babas\u0131n\u0131n odas\u0131na gider ve kalenin y\u00fczlerce metre y\u00fckseklikteki vadiye bakan yamac\u0131ndan, kral\u0131n en g\u00f6rkemli balkonundan Ye\u015fil\u0131rmak\u2019a do\u011fru kral babas\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p atar. Parampar\u00e7a olan ya\u015fl\u0131 kralla birlikte \u00fclkenin de g\u00fczel g\u00fcnler g\u00f6rme hayalleri parampar\u00e7a olur. H\u0131rs, ihtiras ve kin, \u015eeytan\u0131n verdi\u011fi sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla yine g\u00f6zya\u015f\u0131 ve kan ak\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yeni kral\u0131n bir k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc hemen bu z\u00e2lime biat eder; ancak di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc isyan edip kale-\u015fehri terk eder. En k\u00fc\u00e7\u00fck ise her \u015feyden habersiz ak\u0131betinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeden bekler. Yeni kral, zulm ile herkesi susturdu\u011fu gibi en k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fini de yok etmek ister; yaln\u0131z ummad\u0131\u011f\u0131 bir muhalefetle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Devletin ileri gelenleri, en k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fler asla \u00f6ld\u00fcr\u00fclemez, onlar devletin emniyeti i\u00e7in \u015fartt\u0131r, aksi takdirde \u00fclkeyi terk ederiz, derler. Bu riski g\u00f6ze alamayan z\u00e2lim kral, k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fin kale d\u0131\u015f\u0131nda bir yere hapsini ister.<\/p>\n

En k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f i\u00e7in Ziyaret kasabas\u0131 civar\u0131nda kayalardan oyulan bir ma\u011fara yap\u0131l\u0131r. Bu ma\u011farada\u00a0 \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlamas\u0131 ve \u00f6l\u00fcrse oraya bir lahit ile defni kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Kayadan oyma ma\u011fara yap\u0131l\u0131r; fakat o kadar parlak bir ta\u015fa rastlan\u0131r ki g\u00fcne\u015f kar\u015f\u0131dan vurunca ma\u011fara adete nurlar i\u00e7inde kal\u0131r, etraftakilerin bile ayna gibi g\u00f6z\u00fcn\u00fc al\u0131r. Har\u015fena halk\u0131 bunu bir i\u015faret olarak kabul eder ve bu \u00e7ocu\u011fun kalbinin temiz oldu\u011fu i\u00e7in ma\u011faras\u0131 da p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l parl\u0131yor, derler.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Aynal\u0131 Ma\u011fara<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Bu arada di\u011fer \u00fc\u00e7 karde\u015f, k\u00fc\u00e7\u00fck bir ordu ile kale-\u015fehri sar\u0131p z\u00e2lim a\u011fabeylerinden iktidar\u0131 almak isterler. \u0130\u015fler umduklar\u0131 gibi gitmez, b\u00fcy\u00fck bir bozgun ya\u015farlar. Z\u00e2lim kral karde\u015flerini \u00f6ld\u00fcrt\u00fcp ibret-i \u00e2lem<\/p>\n

Kralkaya Mezarlar\u0131<\/em><\/p>\n

i\u00e7in Har\u015fena Da\u011f\u0131n\u0131n Ye\u015fil\u0131rmak\u2019a bakan k\u0131sm\u0131na \u00fcst \u00fcste \u00fc\u00e7 kral kaya mezar\u0131 ma\u011faras\u0131 oydurtur. \u0130\u015fte benim d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131n ibretlik hali, diyerek onlar\u0131 oraya defnettirir. Bu geli\u015fme de halk\u0131 umutsuzlu\u011fa sevk eder, y\u0131llarca bu z\u00e2lim krala kar\u015f\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ararlar. Her g\u00fcn a\u011f\u0131rla\u015fan vergilerle, yap\u0131lan adaletsiz uygulamalarla bunalan halk\u0131n buldu\u011fu \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu y\u0131llar sonra kendi olu\u015fturduklar\u0131 bir efsane ile bulunur. \u0130nsanlar en k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fin, aynal\u0131 ma\u011faras\u0131ndaki par\u0131lt\u0131n\u0131n bir i\u015faret oldu\u011funa inan\u0131r ve bir g\u00fcn onun kurtar\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 yayarlar. Onun kalbi o kadar berrak ve temizdir ki, kald\u0131\u011f\u0131 ma\u011fara bile nurludur.<\/p>\n

Bunu duyan ve durumdan rahats\u0131z olan z\u00e2lim kral, kendisi i\u00e7in de kral kaya mezar\u0131 kaz\u0131lmas\u0131 istemi\u015f; ayr\u0131ca bu ma\u011fara, Har\u015fena Da\u011f\u0131n\u0131n Ye\u015fil\u0131rmak\u2019a en yukar\u0131dan bakan ve g\u00fcne\u015fi en g\u00fcneyden g\u00f6ren bir yerde olacakt\u0131r. B\u00f6ylece karde\u015finin ma\u011faras\u0131ndan daha parlak bir kral kaya mezar\u0131 ile kendi kalbinin de temiz oldu\u011funu ispatlayacakt\u0131r. \u00c7a\u011f\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 ma\u011fara ustalar\u0131na emrini bu y\u00f6nde vermi\u015f ve o ma\u011faradan daha parlak olmazsa \u00f6l\u00fcmlerden \u00f6l\u00fcm be\u011fenin, demi\u015f. Maalesef b\u00fct\u00fcn \u00e7abalara ra\u011fmen kral\u0131n kaya mezar\u0131 hi\u00e7 parlamam\u0131\u015f. Kendisine \u015farts\u0131z biat eden yaltak\u00e7\u0131s\u0131 da \u015fans\u0131n\u0131 denemi\u015f; o ma\u011faran\u0131n biraz alt\u0131na onun i\u00e7in de bir ma\u011fara yap\u0131lm\u0131\u015f. Ne m\u00fcmk\u00fcn! Onun da kalbindeki pastan dolay\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fin parlak aynal\u0131 ma\u011faras\u0131n\u0131n nuru elde edilememi\u015f. Olan zavall\u0131 ma\u011fara ustalar\u0131na olmu\u015f, kelleleri gitmi\u015f.<\/p>\n

Halka zulm\u00fcn en \u00fcst seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde Har\u015fena halk\u0131 art\u0131k on sekiz ya\u015f\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olan en k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi, o ma\u011faradan ka\u00e7\u0131rmaya ve a\u011fabeyinden krall\u0131\u011f\u0131 almas\u0131na yard\u0131m etmeye karar vermi\u015fler. Delikanl\u0131 her g\u00fcn Ye\u015fil\u0131rmak\u2019ta y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u00e7ok iyi bir y\u00fcz\u00fcc\u00fc imi\u015f; bundan yararlanan halk askerleri oyalay\u0131p prensin yukar\u0131 do\u011fru y\u00fczmesini sa\u011flam\u0131\u015flar. Prensin ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayan askerler, hemen z\u00e2lim krala haber vermi\u015fler. Kendisini saray\u0131n en emin yerine, yani babas\u0131n\u0131n eski odas\u0131na kilitleyen kral, derhal karde\u015finin bulunup \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini emretmi\u015f.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Bas\u0131k K\u00f6pr\u00fc denilen yerde bekleyen halk\u0131n \u00f6nde gelen ya\u015fl\u0131lar\u0131, ona kaleye \u00e7\u0131kan gizli bir ge\u00e7idi, Cilanbolu kuyusunu g\u00f6stermi\u015fler. Bu ge\u00e7it binlerce y\u0131l \u00f6nce kullan\u0131lan ve zor g\u00fcnlerde kale-\u015fehre su alma imkan\u0131 sa\u011flayan gizli bir ge\u00e7itmi\u015f; \u00fcstelik de do\u011fru kral\u0131n sakland\u0131\u011f\u0131 odaya \u00e7\u0131k\u0131yormu\u015f. Delikanl\u0131 ge\u00e7itten do\u011fruca a\u011fabeyinin yan\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Gizli bir d\u00f6\u015feme ta\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7arak i\u00e7eriye giren karde\u015fini kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6ren z\u00e2lim kral, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f. Kendini savunmak i\u00e7in k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f; ancak babas\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131ya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 pencereden at\u0131lmaktan kurtulamam\u0131\u015f.<\/p>\n

Yeni kral, saray\u0131n balkonundan neticeyi bekleyen halka g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f ve \u015f\u00f6yle demi\u015f: \u201cBu g\u00fcnden sonra kimseye zulmedilmeyecek, z\u00e2limler hak etti\u011fini buldu; ayr\u0131ca bug\u00fcnden sonra bu \u015fehir Har\u015fena ad\u0131yla de\u011fil, benim ad\u0131mla an\u0131lacak: Amaseia.\u201d<\/p>\n

O\u011flum Hulusi, hik\u00e2yeyi can kula\u011f\u0131 ile dinledi. G\u00f6zlerinde konuyu anlad\u0131\u011f\u0131na dair bir k\u0131v\u0131lc\u0131m g\u00f6rd\u00fcm; lakin kalbi mutmain oldu mu, oras\u0131n\u0131 tam hissedemedim. Y\u0131llar onun bu hik\u00e2yeden \u00e7ok iyi dersler \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi; a\u011fabeyi R\u00fc\u015ft\u00fc ile hi\u00e7bir zaman ters d\u00fc\u015fmedi, ona herhangi bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131kta bulunmad\u0131. \u0130nsanlar bazen ge\u00e7mi\u015fin efsaneleri ile daha kolay ikna edilebiliyor; bunu Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019den \u00f6\u011frendim.<\/p>\n

Kad\u0131n ve i\u00e7ki konusunda bir H\u0131ristiyan gencini de ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Bir g\u00fcn, dergah\u0131n kap\u0131s\u0131nda Ermeni olma ihtimali olan bir gen\u00e7 peyda oldu. Annemin katili Sarkis y\u00fcz\u00fcnden, biraz da Sivas d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc Ermeni \u00e7etecinin yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 so\u011fuk davranmak istesem de, onu huzura kabul ettim. Pek \u00e7ok konuda soru sordu, a\u00e7\u0131klama istedi. \u00d6zellikle i\u00e7ki konusunda tatmin olmad\u0131. Kur\u2019an\u2019da i\u00e7kinin haram olmas\u0131 bizi ba\u011flamaz deyip durdu. Mant\u0131kl\u0131 izahatlara da kapal\u0131yd\u0131; biz H\u0131ristiyanlar i\u00e7eriz deyip duruyordu. Ben de ona \u0130ncil\u2019den ayetlerle cevap vermeyi denedim, bildi\u011fim b\u00fct\u00fcn sarho\u015fluk ile ilgili b\u00f6l\u00fcmleri ona okudum:<\/p>\n

\u201cKendinize dikkat edin. Zevk u sefayla, sarho\u015flukla, ya\u015fam\u0131n kayg\u0131lar\u0131yla y\u00fcrekleriniz kat\u0131la\u015fmas\u0131n. Ve o g\u00fcn, size bir tuzak gibi ans\u0131z\u0131n gelmesin.\u201d<\/em><\/p>\n

\u201cGece ilerledi, g\u00fcn yakla\u015ft\u0131. Bu nedenle, karanl\u0131\u011f\u0131n i\u015flerini \u00fczerimizden atal\u0131m, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n silahlar\u0131n\u0131 ku\u015fanal\u0131m. G\u00fcne yara\u015f\u0131r bi\u00e7imde g\u00fcnlerimizi sayg\u0131de\u011fer tutumla ge\u00e7irelim; i\u00e7kili g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc e\u011flence alemleriyle, sarho\u015flukla, rasgele yatak arkada\u015fl\u0131klar\u0131yla, soysuzlukla, kavgac\u0131l\u0131kla, k\u0131skan\u00e7l\u0131kla de\u011fil. Tam tersine, Rab \u0130sa Mesih\u2019i ku\u015fan\u0131n ve bedenin gereksiz tutkular\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamay\u0131 b\u0131rak\u0131n.\u201d<\/em><\/p>\n

\u201cBedenin gereksiz isteklerine gelince bunlar belirgindir: Rasgele cinsel ili\u015fki, i\u011fren\u00e7lik, soysuzluk, yalanc\u0131 tanr\u0131lara tap\u0131c\u0131l\u0131k, b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck, d\u00fc\u015fmanl\u0131k, kavgac\u0131l\u0131k, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, \u00f6fke, s\u00fcrt\u00fc\u015fme, b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck, ikilik, \u00e7ekememezlik, sarho\u015fluk, i\u00e7kili-g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc e\u011flence \u00e2lemleri ve bunlara benzer i\u015fler. Daha \u00f6nce uyard\u0131\u011f\u0131m gibi sizleri yeniden uyar\u0131yorum: Bunlar\u0131 yapanlar Tanr\u0131 h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 miras almayacaklar.\u201d <\/em><\/p>\n

Sohbetin sonunda S\u00fcryani oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fim gen\u00e7, siz \u0130ncil\u2019i nereden biliyorsunuz, dedi. Bu konuda felsefe dersleri ald\u0131\u011f\u0131m Molla Muhammed hocam, t\u00fcm ilah\u00ee kitaplar\u0131 oku, demekle hakl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcl\u00fcmsedim, Allah\u2019tan gelen her s\u00f6ze kalbimiz ve kula\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131r, dedim.<\/p>\n

S\u00fcryan\u00ee oldu\u011fu i\u00e7in de ona \u00fcnl\u00fc aziz ve \u015fair Mor Efrem\u2019in \u015fiirinden delil getirdim:<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u201cSarho\u015fluktan dikkat et, o, duay\u0131 ve gece ibadeti engeller<\/em><\/p>\n

Se\u00e7kin d\u00fc\u015f\u00fcnceyi kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r, insan\u0131 Rab sevgisinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u201cKendini k\u00f6t\u00fc iradeli kad\u0131nlar\u0131n sohbetinden uzak tut,<\/em><\/p>\n

Sana leke gelmesin ve \u015feytan seni alay konusu yapmas\u0131n\u201d[xxx]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Delikanl\u0131 bu \u015fiiri de dinleyince hi\u00e7bir \u015fey demeden sustu; ancak son bir hamle ile konunun tamamen d\u0131\u015f\u0131nda bir soru ile zafer kazanmak istedi. Ni\u00e7in, Peygamber ve \u015feyhini hayal edip onlarla rab\u0131ta ediyorsun? Bu da Tanr\u0131ya kar\u015f\u0131 bir \u015firk de\u011fil mi? Ona tek bir c\u00fcmle s\u00f6yledim: Sen her g\u00fcn sevdi\u011fin d\u00fcnya g\u00fczelliklerini hayal edip onunla rab\u0131ta edince \u015firk olmuyor da, biz Resulullah\u2019\u0131 ve \u015feyhimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce mi \u015firke giriyoruz?<\/p>\n

Bir ders ald\u0131 m\u0131, almad\u0131 m\u0131 bilemem; ancak \u015eeytan insanlara bu konularda daha \u00e7ok \u015fa\u00e7ma sapan s\u00f6zler ve bahaneler \u00f6\u011fretecek gibi.<\/p>\n

*<\/p>\n

Amasya\u2019n\u0131n g\u00fczel g\u00fcnlerinden birinde g\u00fczel bir k\u00f6ye davet edildik; Geldigelan ovas\u0131ndaki bu karye epey uzakt\u0131, lakin oraya yerle\u015ftirdi\u011fim Kazak b\u00f6lgesinden gelen dostlar\u0131m, illa birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7irmek i\u00e7in, beni ve ailemi davet edip duruyorlard\u0131. Hi\u00e7 \u00e2detim olmad\u0131\u011f\u0131 halde bu \u0131srarl\u0131 daveti geri \u00e7eviremedim; vard\u0131r bunda da bir hay\u0131r, deyip yola koyulduk. Zahidemi, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131, Perianam\u0131 ve iki dervi\u015fimi al\u0131p yola revan olduk. \u00dc\u00e7, d\u00f6rt saatlik uzakl\u0131ktaki bu karye k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u015firin bir yerdi. En belirgin \u00f6zelli\u011fi k\u00f6y\u00fcn alt\u0131nda akan \u00e7e\u015fmesindeki suyun bollu\u011fu idi. \u00c7e\u015fmeden akan iki kolum kal\u0131ndaki suyu hayranl\u0131kla ve Rabbime \u015f\u00fckrederek uzun uzun seyrettim. Elimi y\u00fcz\u00fcm\u00fc bu g\u00fcr\u00fcl g\u00fcr\u00fcl akan \u00e7e\u015fmede y\u0131kay\u0131p, g\u00fczel bir abdest ald\u0131m. Rabbim dilerse b\u00f6yle umulmad\u0131k yerlerden umulmad\u0131k kaynaklar f\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yordu. Sonra atlar\u0131m\u0131z\u0131 k\u00f6ye yukar\u0131 s\u00fcrd\u00fck. Geldi\u011fimiz duyan k\u00f6yl\u00fcler, \u00e2deta Medine\u2019ye gelen \u201cashab\u201d gibi sevin\u00e7le \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar att\u0131lar, Azerbaycan \u201cmahn\u0131lar\u0131\u201d s\u00f6ylediler.<\/p>\n

Bu k\u00f6y\u00fcn yar\u0131s\u0131 Rumlardan; yar\u0131s\u0131 da benim Azerbaycan, Kazak\u2019tan \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m karde\u015flerimden olu\u015fuyordu. Asl\u0131nda bu k\u00f6ylere Azerbaycan\u2019dan T\u00fcrkleri yerle\u015ftirmenin bir amac\u0131 daha vard\u0131: B\u00f6lge Rum \u00e7etelerinden son derece muzdarip idi. \u0130nsanlar Amasya\u2019ya gelirken \u00f6ld\u00fcr\u00fclme veya \u00e7eteler taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131lma korkusu i\u00e7inde idi. Benim \u0131srar\u0131mla buraya yerle\u015ftikleri i\u00e7in \u201c\u015eirvanl\u0131\u201d denilen bu yi\u011fit insanlar sayesinde art\u0131k, Rum \u00e7eteleri istedikleri gibi at oynatamaz olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n

K\u00f6y\u00fcn alt\u0131ndaki bol sulu \u00e7e\u015fmeye gelince Periana\u2019n\u0131n y\u00fcz\u00fcnde de \u00e7ok belirgin bir g\u00fcl\u00fcmseme g\u00f6rd\u00fcm. Neden oldu\u011funu sormad\u0131m; ancak bu iyiye i\u015faretti. Y\u0131llar, beni ve Zahide\u2019mi ihtiyarlatt\u0131\u011f\u0131 halde onun ilk g\u00fcnk\u00fc ya\u015fl\u0131 halinde bir par\u00e7a bile de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131, belki biraz gen\u00e7le\u015fmi\u015fti bile.<\/p>\n

Misafir olaca\u011f\u0131m\u0131z eve gider gitmez Periana suvac\u0131y\u0131[14]<\/a> ve helkileri[15]<\/a> al\u0131p \u00e7e\u015fmeden su almaya gitmek istedi. Ev sahipleri ve benim, yorgunsun gitme, diye ricam\u0131za ra\u011fmen \u00e7e\u015fmeye gitmek i\u00e7in \u0131srar etti. Bir saat kadar sonra \u00e7e\u015fmeden bir kad\u0131n \u00e7\u0131kageldi; y\u00fcz\u00fc bembeyazd\u0131 ve sesi korkudan titriyordu. \u00c7e\u015fmede olanlar\u0131 a\u011flamakl\u0131 bir sesle anlatt\u0131. Periana\u2019m \u00e7e\u015fmeye inince d\u00f6n\u00fc\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn geldi\u011fini hissetmi\u015f, helkileri yala\u011f\u0131n \u00fczerine koyup oradaki bu zavall\u0131 kad\u0131na, \u201cEvlad\u0131m s\u0131rt\u0131mda bir ka\u015f\u0131nt\u0131 var, bir bakar m\u0131s\u0131n?\u201d demi\u015f. Kad\u0131nca\u011f\u0131z Periana\u2019m\u0131n s\u0131rt\u0131na benim bat\u0131rd\u0131\u011f\u0131m i\u011fneyi g\u00f6r\u00fcnce, \u201cAy nineci\u011fim, s\u0131rt\u0131nda bir i\u011fne sapl\u0131.\u201d demi\u015f. Periana\u2019m da onu \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131 istemi\u015f. \u0130\u011fne \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz peri k\u0131z\u0131 haline gelen alkar\u0131s\u0131, birden g\u00fczelle\u015fmi\u015f ve kad\u0131na d\u00f6n\u00fcp te\u015fekk\u00fcr etmi\u015f. Kaybolmadan \u00f6nce de \u015f\u00f6yle demi\u015f: \u201cBen, cezal\u0131 oldu\u011fumdan, bir insana hizmet i\u00e7in yakalanm\u0131\u015f bir peri k\u0131z\u0131y\u0131m; ancak beni yakalayan insan o kadar g\u00fczel biri idi ki, ben ona de\u011fil, adeta o bana annesiymi\u015fim gibi h\u00fcrmet ve hizmet etti. \u0130smail Efendiye iki cihanda da saadet diliyorum.\u201d<\/p>\n

Bunlar\u0131 s\u00f6yleyip Periana\u2019m kaybolunca kad\u0131n da, adeta korkudan k\u00fc\u00e7\u00fck dilini yutmu\u015f. Demek ki Periana\u2019m\u0131n bahsetti\u011fi o takdirin ger\u00e7ekle\u015fme yeri bu Tuzsuz karyesi imi\u015f; tevekkeli de\u011fil bol sulu \u00e7e\u015fmeyi g\u00f6r\u00fcnce y\u00fcz\u00fcnde geni\u015f bir g\u00fcl\u00fcmseme belirmi\u015fti. Hey gidi s\u0131rlar dolu d\u00fcnya, beni de yak\u0131n bir zamanda azad etmez misin, diye i\u00e7 ge\u00e7irdim.<\/p>\n

Birka\u00e7 g\u00fcn sonra karyeden ayr\u0131lma haz\u0131rl\u0131klar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, bir k\u00f6yl\u00fc gelip da\u011fda otlayan ine\u011finin kayboldu\u011funu s\u00f6yledi. Benden bir kurt ba\u011f\u0131 yapmam\u0131 rica etti. Kurt ba\u011f\u0131n\u0131 duymu\u015ftum; ancak hi\u00e7 bilmedi\u011fim bir husustu. \u0130nsanlar belli dualarla kay\u0131p hayvan\u0131 kurt yemesin diye bunu yap\u0131yordu. Adamca\u011f\u0131z\u0131n haline i\u00e7im ac\u0131d\u0131. Her ne kadar kendim i\u00e7in, d\u00fcnya mal\u0131 d\u00fcnyada kal\u0131r, deyip teselli verebilirdim; ancak adam i\u00e7in b\u00f6yle de\u011fildi i\u015fte.<\/p>\n

Akl\u0131ma Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in en darda kald\u0131\u011f\u0131nda okumaktan \u00e7ekinme dedi\u011fi dua geldi. O duay\u0131 okuyup Allah\u2019tan yard\u0131m diledim. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne bir \u015feyler geldi; ancak adamca\u011f\u0131za anlatamad\u0131m. Hemen bana bir ayna getirin dedim; gelen aynay\u0131 adama do\u011fru tutup, buray\u0131 tan\u0131yorsan hayvan\u0131n\u0131 bulursun, dedim. Adamca\u011f\u0131z sevin\u00e7le, \u201cBuras\u0131 k\u00f6y\u00fcn ard\u0131ndaki Killik mevkii!\u201d dedi ve ko\u015farak oraya gitti. D\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde inek yan\u0131ndayd\u0131. Bu hadiseden kimseye bahsetmemelerini \u00f6zellikle rica ettim; \u00e7\u00fcnk\u00fc bana g\u00f6re bir \u015feyhin en son yapmas\u0131 gereken \u015fey, keramet g\u00f6stermekti. Bundan daha utand\u0131r\u0131c\u0131 bir hal d\u00fc\u015f\u00fcnemiyordum.<\/p>\n

*<\/p>\n

Birka\u00e7 y\u0131l sonra Mir Hamza\u2019m; Hac\u0131, Haf\u0131z ve \u015eeyh namzeti olarak \u0130stanbul\u2019dan bize geldi. Art\u0131k y\u00fcz\u00fcndeki olgun ve peygamber\u00ee h\u00e2letten onun, t\u00fcm z\u00e2hir\u00ee ve bat\u0131n\u00ee ilimlere vak\u0131f ve hizmete haz\u0131r oldu\u011funu hissettim. Yan\u0131mda k\u0131sa bir s\u00fcre daha tutup onu, Erzurum \u00fczerinden Azerbaycan\u2019a, insanlar\u0131n ba\u011fr\u0131n\u0131n karard\u0131\u011f\u0131 Karaba\u011f\u2019a g\u00f6nderiyordum.<\/p>\n

Azerbaycan i\u00e7in bir \u00f6m\u00fcr ve bir\u00e7ok sevgili feda etmi\u015ftim; Hamza\u2019m sonuncusu oluyordu. O gece samimi bir sohbetle ge\u00e7mi\u015fi y\u00e2d ettik. Hamza\u2019m art\u0131k ger\u00e7ek bir Nak\u015f\u00ee \u015feyhi, Mevlev\u00ee t\u00e2limi alm\u0131\u015f bir g\u00f6n\u00fcl eri, Allah, Peygamber ve ehl-i beyt a\u015f\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyh idi. \u015eairli\u011fi de bir o kadar zirveleri zorluyordu. Mevl\u00e2n\u00e2 Halid hazretlerinin \u015fiirlerini hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onun Fuzul\u00ee-v\u00e2ri, Allah a\u015fk\u0131yla dolu \u015fiirlerine mest oluyordum. D\u00fcnyada Hakk\u0131 zikreden her \u015fey gibi, O\u2019nu zikredince, \u015fiir de g\u00fczelle\u015fiyordu. Birden akl\u0131ma Hazret-i Peygamberin Kaside-i B\u00fcrde adl\u0131 \u015fiiri i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131p h\u0131rkas\u0131n\u0131 Ka\u2019b adl\u0131 \u015faire hediye etmesi geldi. Hamza\u2019ma latife olsun diye sordum: \u201cKa\u2019b, Peygamberimize Kaside-i B\u00fcrde’yi yazd\u0131, ey Hamza\u2019m; sen bana ne yazd\u0131n?\u201d<\/p>\n

Sanki bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylememi bekliyormu\u015f gibi beni utan\u00e7tan k\u0131pk\u0131rm\u0131z\u0131 eden ve mutluluktan semaya kanatland\u0131ran \u015fu beyitleri pe\u015f pe\u015fe, inci taneleri gibi s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n

\u0627\u0633\u0645\u0627\u0639<\/strong>\u064a<\/strong>\u0644<\/strong>[16]<\/strong><\/a><\/p>\n

Vasf eyle dil\u00e2 heves sanad\u0131r<\/p>\n

Y\u00e2r\u00e2n i\u00e7re nefes sanad\u0131r<\/p>\n

Ey dilim vasf etmeye ba\u015fla ki dostlar i\u00e7re heves ve nefes sanad\u0131r.<\/em><\/p>\n

Elfinde hez\u00e2r istik\u00e3met<\/p>\n

S\u00eeninde muk\u00eem bin sel\u00e2met<\/p>\n

O \u015feyhimin \u201c\u0130smail\u201d isminin, elif\u2019inde pek \u00e7ok do\u011fruluk, sin\u2019inde kal\u0131c\u0131 binlerce selamet vard\u0131r.<\/em><\/p>\n

M\u00eeminde med\u00e2r-\u0131 mihr-i z\u00e2t\u00ee<\/p>\n

Elfinde if\u00e2za-i s\u0131f\u00e2t\u00ee<\/p>\n

Mim\u2019inde zat\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015finin merkezi, elifinde s\u0131fatlar\u0131n\u0131n feyzi vard\u0131r<\/em>.<\/p>\n

\u2018Ayn\u0131nda \u2018uy\u00fbn-\u0131 \u2018ayn-i \u2018\u00e2rif<\/p>\n

Y\u00e2n\u0131nda yen\u00e2bi\u2018-i ma\u2018\u00e2rif<\/p>\n

Onun \u2018ayn harfinde ariflerin g\u00f6z p\u0131narlar\u0131, ye\u2019sinde marifet\u00a0 p\u0131narlar\u0131 vard\u0131r.\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n

L\u00e2m\u0131nda \u015far\u00e2b-\u0131 la\u2018l-i \u015f\u00e2hid<\/p>\n

Perverde-i z\u00e2t-\u0131 p\u00e2k-i H\u00e2lid<\/p>\n

Onun lam\u2019\u0131nda \u015fehitlerin i\u00e7ti\u011fi \u015fahadet \u015farab\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131ll\u0131\u011f\u0131, o pak zat olan Halid-i Ba\u011fdad\u00ee\u2019nin yeti\u015ftirmi\u015fli\u011fi vard\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

D\u00eev\u00e2ne-i \u00fclfet-i Hud\u00e2d\u0131r<\/p>\n

Serge\u015fte-i mihr-i Mustaf\u00e2d\u0131r<\/p>\n

O, H\u00fcda\u2019n\u0131n delicesine a\u015f\u0131\u011f\u0131, dostu; Hazret-i Peygamberin g\u00fcne\u015finin vurgunu; pervanesidir.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Perv\u00e2ne-i pertev-i Muhammed<\/p>\n

S\u00fbz\u00e2ne-i \u015fem\u2018-i \u00c2l-i Ahmed<\/p>\n

O, Hazret-i Muhammed\u2019in nuruna at\u0131lan bir pervane; o, Al-i ab\u00e2n\u0131n mumuna kendini yakand\u0131r.\u00a0 <\/em><\/p>\n

S\u00e2k\u00ee-i m\u00fcd\u00e2m-\u0131 \u00e2n-\u0131 Leyl\u00e2<\/p>\n

Sermest-i \u015far\u00e2b-\u0131 mihr-i Mevl\u00e2<\/p>\n

O, Leyla ile ge\u00e7en an\u0131n sakisi; Mevla\u2019n\u0131n a\u015fk \u015farab\u0131n\u0131n sermestidir.<\/em><\/p>\n

Ser-halka-i f\u0131rka-i Bah\u00e2d\u0131r<\/p>\n

Meyh\u00e2ne-i feyz-i \u00e2\u015fin\u00e2d\u0131r<\/p>\n

O,Bahaddin Nak\u015fibend\u2019in yolunun ba\u015f halkas\u0131d\u0131r ve feyz meyhanesinin arifidir.<\/em><\/p>\n

G\u00fcft\u00e2r\u0131 ma\u2018\u00e2rif-i \u0130l\u00e2h\u00ee<\/p>\n

Reft\u00e2r\u0131 fen\u00e2 tar\u00eek g\u00e2h\u00ee<\/p>\n

O, Allah\u2019\u0131n verdi\u011fi marifet ilminin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ve dahi fanilik yolunun yolcusudur. <\/em><\/p>\n

Her fikri en\u00ees-i bin \u2018ib\u00e2ret<\/p>\n

Her harf-i kel\u00e2m\u0131 bin hid\u00e2yet<\/p>\n

Onun her fikri binlerce ibrettir; her kelam\u0131n\u0131n bir harfi bin hidayettir.<\/em><\/p>\n

Her bir nefesi Mes\u00eeh-\u00e2s\u00e2<\/p>\n

Her bir nazar\u0131 naz\u00eer-i k\u00eemy\u00e2<\/p>\n

Onun her bir nefesi Hazret-i \u0130sa gibi can ba\u011f\u0131\u015flar; her bir bak\u0131\u015f\u0131 alt\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren kimyad\u0131r.<\/em><\/p>\n

Enf\u00e2s-\u0131 nef\u00eesi r\u00fbh-\u0131 nefeh\u00e2t<\/p>\n

Elt\u00e2f-\u0131 kel\u00e2m\u0131 re\u015fk-i re\u015fah\u00e2t<\/p>\n

Onun can ba\u011f\u0131\u015flayan nefesi ruhlara esintidir;\u00a0 s\u00f6zlerinin lutf etti\u011fi ise insanlar\u0131 k\u0131skand\u0131ran s\u0131z\u0131nt\u0131lard\u0131r.<\/em><\/p>\n

Ser-t\u00e2-be-kadem kamu let\u00e2if<\/p>\n

Mahs\u00fbs-\u0131 mes\u00e2hif-i ma\u2018\u00e2rif<\/p>\n

O, ba\u015ftan aya\u011fa bir letafettir, marifeti Kur\u2019andan has\u0131l olmaktad\u0131r.<\/em><\/p>\n

Ebr\u00e2c-\u0131 mer\u00e2tib-i sa\u2018\u00e2det<\/p>\n

Mi\u2018r\u00e2c\u0131 \u2018ur\u00fbc\u0131 b\u00ee-nih\u00e2yet<\/p>\n

O, saadet mertebelerinin bur\u00e7lar\u0131ndad\u0131r ve onun yukar\u0131 do\u011fru mirac\u0131 nihayetsizdir.<\/em><\/p>\n

Ezk\u00e2r-\u0131 cem\u00eeli c\u00e2n-fez\u00e2d\u0131r<\/p>\n

Evs\u00e2f-\u0131 \u015fir\u00eeni dil-g\u00fc\u015f\u00e2d\u0131r<\/p>\n

Onun zikrinin g\u00fczelli\u011fi g\u00f6n\u00fcller a\u00e7\u0131c\u0131d\u0131r; vas\u0131flar\u0131n\u0131n tatl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalp ferahlat\u0131c\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Bir \u2018\u00e2l\u00ee-cen\u00e2b-\u0131 z\u00fc’l-cen\u00e2heyn<\/p>\n

Bir cevher-i m\u00fcltek\u00e3-y\u0131 bahreyn<\/p>\n

O, bir d\u00fcnya ve ahret c\u00f6mertidir,\u00a0 o, iki denizin kavu\u015ftu\u011fu \u00f6zd\u00fcr.<\/em><\/p>\n

Bir cevher l\u00eek d\u00fcrr-i \u2018irf\u00e2n<\/p>\n

Bir gevher l\u00eek cevher-i c\u00e2n<\/p>\n

O, bir cevherdir;\u00a0 fakat ayn\u0131 zamanda irfan incisidir. Bir gevherdir; ancak can\u0131n cevheridir. <\/em><\/p>\n

Cevl\u00e2n-geh-i lutf u mazhar-\u0131 Hak<\/p>\n

B\u00ee-kayd-\u0131 \u2018al\u00e2y\u0131k-\u0131 ene’l-Hak<\/p>\n

Onun gezdi\u011fi yer Allah\u0131n lutfuna mazhar olur; Hak yolunun kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z ba\u011fl\u0131s\u0131d\u0131r. <\/em><\/p>\n

Ger g\u00f6rse ruh\u0131n k\u0131lurd\u0131 \u00e2m\u00e2n<\/p>\n

Destinde \u2018as\u00e2 ka\u00e7ard\u0131 \u015feyt\u00e2n<\/p>\n

E\u011fer onun yana\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rseydi, eman isteyip elinde asas\u0131 ile ka\u00e7ard\u0131 \u015feytan.<\/em><\/p>\n

Serke\u015fler o serverin es\u00eeri<\/p>\n

\u00dcft\u00e2delerin o dest-g\u00eeri<\/p>\n

Asiler o ba\u015fbu\u011fun esirdir, d\u00fc\u015fk\u00fcnlerin ise odur yard\u0131mc\u0131s\u0131.<\/em><\/p>\n

Ash\u00e2b-\u0131 hul\u00fbs\u0131 H\u0131zr-\u00e2s\u00e2<\/p>\n

\u00c2b\u00e2b-\u0131 dili feri\u015fte-s\u00eem\u00e2<\/p>\n

Kurtulmu\u015flar ahalisine H\u0131z\u0131r gibidir; nur dolu g\u00f6n\u00fcll\u00fc, melek y\u00fczl\u00fcd\u00fcr.<\/em><\/p>\n

Erb\u00e2b-\u0131 s\u00fcl\u00fbki san melekdir<\/p>\n

Perverdesi h\u00fbr\u015f\u00eed-i felekdir<\/p>\n

Y\u00fckseldi\u011fi mertebede dostlar\u0131 sanki meleklerdir; onu yeti\u015ftiren sanki g\u00f6kteki g\u00fcne\u015ftir.<\/em><\/p>\n

Bir server-i n\u00e2dir-i zam\u00e2ne<\/p>\n

B\u00ee-t\u00e2-y\u0131 zam\u00e2n bir yeg\u00e2ne<\/p>\n

Zaman\u0131m\u0131z\u0131n nadir bir seyididir, zaman\u0131 a\u015fmada bir tanedir.<\/em><\/p>\n

Bir r\u00fctbededir ki \u015f\u00e2n-\u0131 \u2018\u00e2l\u00ee<\/p>\n

Fehminde \u2018ukl \u00fc zihn-i h\u00e2l\u00ee<\/p>\n

Bir derecededir ki \u015fan\u0131 y\u00fccedir; onu anlamada ak\u0131l ve zihin bo\u015f kalmaktad\u0131r. <\/em><\/p>\n

Evs\u00e2f\u0131 dil\u00e2 zeb\u00e2na s\u0131\u011fmaz<\/p>\n

Elburz-i ber\u00een deh\u00e2na s\u0131\u011fmaz<\/p>\n

Ey g\u00f6n\u00fcl, onu vas\u0131flar\u0131n\u0131 saymak dile s\u0131\u011fmaz; nitekim Kafkasya\u2019n\u0131n en y\u00fcce da\u011f\u0131 Elburz a\u011f\u0131za s\u0131\u011fmaz<\/em><\/p>\n

Evs\u00e2f\u0131na \u2018akl-\u0131 evvel irmez<\/p>\n

Ecr\u00e2m-\u0131 felek kemende girmez<\/p>\n

Vas\u0131flar\u0131na akl-\u0131 evvel ermez; \u00e7\u00fcnk\u00fc felekteki y\u0131ld\u0131zlar kemende girmez.<\/em><\/p>\n

Ve’l-h\u00e2s\u0131l\u0131 bende-i Hud\u00e2d\u0131r<\/p>\n

\u00c2l\u00fcfte-i \u00c2l-i Mustaf\u00e2d\u0131r<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak o, bir Huda kuludur, ba\u011fl\u0131s\u0131zd\u0131r; Hazret-i Peygamberin ailesinin bir kara sevdal\u0131s\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n

Ey h\u00e2me yeter tekell\u00fcm itme<\/p>\n

Evs\u00e2f\u0131 ile terenn\u00fcn itme<\/p>\n

Ey kalem yeter art\u0131k sus. (Bir ku\u015f gibi) onun vas\u0131flar\u0131 ile \u00f6t\u00fcp durma.<\/em><\/p>\n

Hayretle ki s\u00eene-\u00e7\u00e2k olursun<\/p>\n

Ba\u011fr\u0131n yar\u0131lur hel\u00e2k olursun<\/p>\n

(Ey kalem) \u00f6yle bir hayrete d\u00fc\u015fersin ki\u00a0 yakan\u0131 pa\u00e7an\u0131 y\u0131rtars\u0131n; sonunda ba\u011fr\u0131n yar\u0131l\u0131r da helak olursun.<\/em><\/p>\n

Ey dil kerem-i Hud\u00e2n\u0131 fikr it<\/p>\n

\u015e\u00fckr\u00fcn demidir nis\u00e2r-\u0131 \u015f\u00fckr it<\/p>\n

Ey g\u00f6n\u00fcl, H\u00fcda\u2019n\u0131n ikramlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn; art\u0131k \u015f\u00fck\u00fcr zaman\u0131d\u0131r, \u015f\u00fck\u00fcr incilerini da\u011f\u0131t.<\/em>[xxxi]<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eiir bitince, hi\u00e7 beklemedi\u011fim bu methiyeler kar\u015f\u0131s\u0131nda dilim tutuldu; bir s\u00fcre Hamza\u2019m\u0131n y\u00fcz\u00fcne bakakald\u0131m. \u0130\u00e7imde ho\u015f bir r\u00fczgar dola\u015ft\u0131. Allah\u2019\u0131m bu gurur mu, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Hay\u0131r, bu, gurur ve kibirden uzak, Allah\u2019\u0131n bir lutfu idi. Ahir \u00f6mr\u00fcmde, ey \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee, ne g\u00fczel dostlar verdim sana bak da g\u00f6r, diyen Allah\u2019\u0131n bir ikram\u0131 idi bu. Mir Hamza\u2019m \u0130lah\u00ee a\u015fkla mahv-\u0131 v\u00fccut bulmu\u015ftu ve onun m\u00fcr\u015fidi art\u0131k ben de\u011fildim, a\u015fkt\u0131.<\/p>\n

Hamza\u2019m\u0131n g\u00f6zlerinden \u00f6p\u00fcp, s\u0131rt\u0131mdaki \u015feyhlik h\u0131rkam\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p ona hediye ettim. Zannedersem Hazret-i Peygamber\u2019imin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 o Kaside-i B\u00fcrde an\u0131n\u0131 bire bir ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131m. Bu da bir takdir-i \u0130lah\u00ee idi ve ne g\u00fczel bir takdir-i \u0130lahi idi.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn, onu yolcu ederken, ona son kez sar\u0131ld\u0131m ve yine kula\u011f\u0131na \u015eeyhim Mevl\u00e2n\u00e2 Halid\u2019in s\u00f6zlerini f\u0131s\u0131ldad\u0131m: \u201cUnutma hi\u00e7bir peygamber yurdunda \u00f6lmedi.\u201d Onun da Karaba\u011f\u2019da i\u015fi \u00e7ok zor olacakt\u0131; ama bu m\u00fccadele, kafirin \u0130slam diyar\u0131n\u0131 terkine kadar s\u00fcrecekti.<\/p>\n

Alt\u0131 ay sonra Mir Hamza\u2019m\u0131n Erzurum\u2019dan yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektup, benim Azerbaycan ile ilgili inanc\u0131m\u0131 bir kez daha per\u00e7inledi. Orada yapt\u0131\u011f\u0131 bir sohbet s\u0131ras\u0131nda, Mir Hamza\u2019m yurdundaki Moskof zulm\u00fcnden bahseder. Alvarl\u0131 H\u00fcseyin adl\u0131 bir gen\u00e7 aya\u011fa kalkar ve \u201cDiyar-\u0131 \u0130slam\u2019dan kafir kovulana kadar bize e\u011flenmek haramd\u0131r.” diye k\u00fckrer. \u0130\u015fte bu, efe ruhlu insanlar Anadolu\u2019da olduk\u00e7a, ge\u00e7 olsa da Azerbaycan bir g\u00fcn mutlaka Rus zulm\u00fcnden kurtulacak ve h\u00fcrriyetine kavu\u015facakt\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp Rabbime hamd ettim.<\/p>\n

Amasya, ger\u00e7ekten iyi \u015feylerin ye\u015fermesi, ilmin yay\u0131lmas\u0131, kalbin mutmain olmas\u0131 ve d\u00fcnya ve ukba serveti kazanmak i\u00e7in m\u00fcmbit bir \u015fehir; \u00e7\u00fcnk\u00fc burada hissedilen g\u00fcven da\u011flardan geliyor. \u0130nsan da\u011flar ile olan dostlu\u011funu, da\u011flar\u0131n verdi\u011fi g\u00fcven duygusunu burada en yak\u0131ndan hissediyor. Da\u011flar\u0131n bir duvar gibi \u00e7evreledi\u011fi bu belde-i \u0130slam, adeta ana kuca\u011f\u0131 kadar s\u0131cak ve huzur dolu. Ben de bu huzuru tatmak i\u00e7in f\u0131rsat bulduk\u00e7a dergahtan sessizce ve kimseye g\u00f6r\u00fcnmeden \u00e7\u0131kar, akasya a\u011fa\u00e7lar\u0131 ile \u00e7evrili upuzun ini\u015ften sal\u0131n\u0131r, on dakika kadar indikten sonra kendimi B\u00fcy\u00fcka\u011fa Medresesinde bulurdum. Bu medresede y\u0131llarca Arap\u00e7a ve di\u011fer dersleri verdi\u011fim i\u00e7in herkes bana b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 g\u00f6sterirdi. Art\u0131k yaln\u0131zca dergah\u0131n i\u015fleri ile ilgilendi\u011fimden o i\u015flere vakit bulamaz oldum; arada s\u0131rada u\u011fray\u0131p \u00e7aylar\u0131n\u0131 i\u00e7mek, hal hat\u0131r sormak \u00e7ok ho\u015fuma gidiyordu. Oradan \u00e7\u0131k\u0131p K\u00fcn\u00e7 K\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00fczerinden kar\u015f\u0131ya, Bayezid Pa\u015fa Camii\u2019ne ula\u015f\u0131nca kendimi cennette hissediyordum. Buras\u0131 dut bah\u00e7eleri ile \u00e7evrelenmi\u015f, mimari ve tabiat\u0131n en g\u00fczelini mecz etmi\u015f bir cennet k\u00f6\u015fesi idi. \u015ead\u0131rvan\u0131ndan bir yudum su i\u00e7ip Bayezid Pa\u015fa\u2019n\u0131n ruhuna da bir Fatiha g\u00f6nderdikten sonra, \u00e7ar\u015f\u0131ya do\u011fru yollanmak adetim olmu\u015ftu. Pirin\u00e7\u00e7i Mahallesinde Selamet Hatun adl\u0131 bir evliya vard\u0131r, onun kabrini selamlamadan ge\u00e7mek olmaz der, \u015f\u00f6yle bir kap\u0131s\u0131ndan fatiha okurdum. Biraz daha y\u00fcr\u00fcy\u00fcp Mehmet Pa\u015fa Camii\u2019ne ula\u015f\u0131r, orada yatan Halvet\u00ee \u015feyhlerine merhaba derdim. Art\u0131k bu ka\u00e7amaklar\u0131 yapamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in anlatt\u0131klar\u0131m bir tarihi hadise gibi geliyor bana. Oradan da t\u00fcm \u00e7ar\u015f\u0131y\u0131 ge\u00e7ip do\u011fru Bayezid-i Sani Camii\u2019ne kendimi atard\u0131m.<\/p>\n

Bu cami bana hep \u0130stanbul\u2019u hat\u0131rlat\u0131rd\u0131; Selatin camilerinin en g\u00fczellerinden oldu\u011fu ve \u0130stanbul\u2019dakilerle bire bir ayn\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in. Onun bah\u00e7esinde kendimi Ey\u00fcp\u2019te, Fatih\u2019te, S\u00fcleymaniye\u2019de hissederdim. Bir de azametinden dolay\u0131 \u015eamah\u0131 Cuma Camii\u2019nde. Ah \u015eamah\u0131, Azerbaycan\u2019\u0131n ilim cenneti, ah Cuma Camii, Kafkaslar\u0131n Kabesi. Sizi ne kadar \u00f6zledim; sizi annem gibi \u00f6zledim\u2026<\/p>\n

Amasya halk\u0131n\u0131n \u0130maret ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu y\u00fcce selatin camiinde de vaaz verme \u015fans\u0131n\u0131 bulmu\u015ftum. Ancak bir vaaz\u0131mda cemaatten biri kalk\u0131p, \u201c\u0130smail Efendi, senin halifen Mir Hamza S\u00fcnn\u00eeli\u011fe iftira ediyor, \u015fiirleri ile bizi k\u0131r\u0131yor, sen ne dersin bu i\u015fe!\u201d deyince ne kadar \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc de hat\u0131rl\u0131yorum. O muhterem zata, Mir Hamza\u2019n\u0131n bana s\u00f6yledi\u011fi a\u00e7\u0131klamay\u0131 aynen aktard\u0131m. Dedim ki, \u201cSenin dedene birisi d\u00fc\u015fman olsa sen ona k\u0131zar m\u0131s\u0131n, tabii ki k\u0131zars\u0131n. O zaman seyit olan, yani Hazret-i H\u00fcseyin soyundan gelen bir ki\u015finin dedesine d\u00fc\u015fman olana d\u00fc\u015fman olmas\u0131 kadar tabii bir hal olur mu? Zalime zalim demek hakt\u0131r, ancak e\u011fer Mir Hamza\u2019m S\u00fcnn\u00eelerin tamam\u0131n\u0131 Yezid\u00ee gibi g\u00f6r\u00fcrse veya g\u00f6sterirse, o zaman hata yapar. Ben de onun b\u00f6yle bir fikri olmad\u0131\u011f\u0131na \u015fahitlik ederim, o, asla M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fleri aras\u0131nda mezhep ayr\u0131m\u0131 yapmaz.\u201d dedim. Onun bir beyti ile de mevzuu tatl\u0131ya ba\u011flad\u0131m.<\/p>\n

\u00a0Allah\u2019\u0131 Muhammed\u2019i \u00e2li seven dost\u00e2n\u0131z<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Ne S\u00fcnn\u00eeyiz ne \u015ei\u00ee bir halis M\u00fcsl\u00fcm\u00e2n\u0131z.<\/em><\/p>\n

Sizler gibi erb\u00e2b-\u0131 \u015fek\u00e3vetden \u0131ra\u011f\u0131z <\/em><\/p>\n

Ehl-i s\u00fcnnetiz <\/em>m\u00fc\u2019min-i Hak d\u00een-i cel\u00ee[17]<\/strong><\/a>yiz <\/em><\/p>\n

Bu beytin etkisi ile t\u00fcm cemaatin y\u00fcz\u00fcnde bir mutmain olma hali hissettim. \u0130\u00e7imden dua ettim: Allah\u2019\u0131m ne olur, biz Muhammed \u00fcmmetini mezhep mezhep b\u00f6l\u00fcp birbirine d\u00fc\u015fman etmek isteyen \u015feytana ve \u015feytanla\u015fm\u0131\u015f insanlara f\u0131rsat verme. Bu ne b\u00fcy\u00fck bir fitne ki, her yerde M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131 M\u00fcsl\u00fcman\u2019a k\u0131rd\u0131rmaya haz\u0131r ve naz\u0131r.<\/p>\n

\u0130maret\u2019in bah\u00e7e kap\u0131s\u0131ndan bu hat\u0131ralarla girerken asl\u0131nda atalar\u0131m\u0131z\u0131n bu ve benzeri benlik davalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettim. Ye\u015fil\u0131rmak kenar\u0131ndan \u0130marete girerken giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n ne kadar al\u00e7ak oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcp g\u00fcl\u00fcmsedim. \u0130\u015fte en temel husus buydu: nefsine boyun e\u011fdirmek. Benlik davas\u0131, \u015fuculuk buculuk davas\u0131\u00a0 hep nefsin boyun e\u011fmemesindendi. Osmanl\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 caminin bah\u00e7e giri\u015finde mesaj veriyordu: Nefisine ba\u015f e\u011fdir, yoksa halin peri\u015fan.<\/p>\n

Kap\u0131dan nefsime ba\u015f e\u011fdirip girince kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan \u015fad\u0131rvan ile i\u00e7im a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Ger\u00e7ekten de bir anda \u015fad\u0131rvandaki su bana \u015f\u00f6yle seslendi: \u201cMadem sen nefsine ba\u015f e\u011fdirmeyi ba\u015fard\u0131n, o halde buyur kevser havuzu senindir.\u201d Bu incelikleri ke\u015ffetmek adeta bir e\u011flenceydi benim i\u00e7in. \u015ead\u0131rvandan camiye do\u011fru birka\u00e7 ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131mda iki yandaki iki muazzam \u00e7\u0131nar\u0131 her g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde hep Ferhat ile \u015eirin\u2019i hat\u0131rlar\u0131m. Bu iki \u00e7\u0131nar sanki birbirine ellerini uzatm\u0131\u015f, kavu\u015fmay\u0131 bekleyen iki sevgili idi. Acaba buray\u0131 in\u015fa edenler bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek mi yapm\u0131\u015ft\u0131?<\/p>\n

Yine caminin sa\u011f yan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir sahn-\u0131 semen medresesi ilim i\u00e7in beklerken; sol tarafta yetimler a\u00e7 kalmas\u0131n diye bir a\u015fhane ko\u015fturup duruyordu. Cami ile medrese aras\u0131nda yerle\u015ftirilmi\u015f bir incelik daha dikkatimden hi\u00e7 ka\u00e7mazd\u0131: sadaka ta\u015f\u0131. Bu ta\u015f, hafif kuytu bir yerde ve bir adam boyunda idi. Zenginler sabah namaz\u0131na biraz ge\u00e7 gelir, kimse g\u00f6rmeden bu ta\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcndeki oyuk yere sadakas\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131r; fakirler de namazdan biraz erken \u00e7\u0131k\u0131p o ta\u015ftan ihtiyac\u0131 olan kadar\u0131n\u0131 al\u0131rd\u0131. Bu incelik ba\u015fka bir millette var m\u0131 diye \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n

Caminin i\u00e7inin yaz\u0131n serin, k\u0131\u015f\u0131n \u0131l\u0131k olmas\u0131n\u0131n bir H\u0131z\u0131r k\u0131ssas\u0131 ile a\u00e7\u0131klanmas\u0131 da bu halk\u0131n ne kadar saf ve temiz hislerle inand\u0131\u011f\u0131n\u0131n delilidir. Rivayet edilir ki, bu cami-i \u015ferif yap\u0131l\u0131rken H\u0131z\u0131r u\u011fram\u0131\u015f ve orada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iye sormu\u015f: \u201cBu mabedin nas\u0131l olmas\u0131n\u0131 isterdin?\u201d diye. O da, \u201cYaz\u0131n serin, k\u0131\u015f\u0131n soba yakmadan \u0131l\u0131k olsun.\u201d, deyivermi\u015f. H\u0131z\u0131r Aleyhisselam, dile\u011fin kabul oldu, deyip kaybolunca adamca\u011f\u0131z manev\u00ee bir hal oldu\u011funu anlam\u0131\u015f. Ger\u00e7ekten de bu camide k\u0131\u015f\u0131n soba yak\u0131lmaz; ancak hi\u00e7 \u00fc\u015f\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc de hat\u0131rlamam.<\/p>\n

Bir de bu camideki \u00e7ift vav yaz\u0131s\u0131na her gidi\u015fimde hayran hayran bakard\u0131m. O ne m\u00fcthi\u015f bir estetiktir, o ne muazzam bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. \u0130ki vav\u0131n birbirini kucaklad\u0131\u011f\u0131 bu yaz\u0131 ebcedle \u201cAllah\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bir kat daha de\u011fer kazan\u0131rd\u0131 benim g\u00f6z\u00fcmde.<\/p>\n

Allah, milletimize binlerce ince duygu ve milyonlarca saf ve temiz y\u00fcrek ihsan etmi\u015f; ancak korkuyorum ki\u00a0 bunca g\u00fczelli\u011fin i\u00e7inde yine de fitne bo\u015f durmayacak ve g\u00f6zlerimizi bu g\u00fczelliklere de\u011fil, k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck hatalara diktirecek. Duadan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in caminin kuytu bir yerine \u00e7ekilip uzun\u00a0 uzun dua eder: \u201cAllah\u2019\u0131m bu g\u00fczellikleri d\u00fcnya bah\u00e7esine ekenlere rahmet et!\u201d diye g\u00f6z ya\u015f\u0131 d\u00f6kerdim.<\/p>\n

*<\/p>\n

Mir Hamza\u2019m\u0131n ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan birka\u00e7 ay sonra hayat\u0131m boyunca en \u00e7ok korktu\u011fum ve gelirse diye tir tir titredi\u011fim d\u00f6nem geldi \u00e7att\u0131: yeni neslin Bat\u0131l\u0131 fikirlerle imtihan\u0131.<\/p>\n

On g\u00fcnd\u00fcr dergahta misafirimiz olan o\u011flum R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131 en b\u00fcy\u00fck g\u00f6n\u00fcl s\u00fcr\u00fbrum iken bir\u00a0 sabah namaz\u0131nda fark ettim ki torunum S\u00fcheyla namazlara i\u015ftirak etmiyor. Her sabah namaz sonras\u0131nda mescit d\u0131\u015f\u0131nda elimi \u00f6pmek ve tebrikle\u015fmek i\u00e7in bekleyen kalabal\u0131ktan sonra \u00e7ocuklar\u0131m ve torunlar\u0131m da yan\u0131ma gelir; onlar da elimi \u00f6per, hay\u0131r dualar\u0131m\u0131z\u0131 payla\u015f\u0131rd\u0131k. Bu durum dergah\u0131mda bir g\u00fcn bile aksamam\u0131\u015fken, d\u0131\u015far\u0131dan dahi mescidimize insanlar ko\u015farken torunumun gelmemesi, olacak \u015fey de\u011fildi bu. O s\u0131rada R\u00fc\u015ft\u00fc\u2019m \u0130stanbul\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in gelinime sordum, S\u00fcheyla\u2019m nerede, ni\u00e7in namazlara i\u015ftirak etmiyor, dedim. Gelinim, \u00f6nce s\u0131k\u0131l\u0131r gibi oldu, sonra S\u00fcheyla sabah namazlar\u0131na kalkmakta zorlan\u0131yor, dedi. Bu cevap kalbime bir ate\u015f gibi d\u00fc\u015ft\u00fc. Onu \u00f6\u011fleden sora g\u00f6rmek istedi\u011fimi s\u00f6yledim.<\/p>\n

\u00d6\u011fleden sonra S\u00fcheyla\u2019m odama geldi. Kendisiyle bir dede torun olarak uzun uzun hasbihal ettik. On be\u015fine dayanm\u0131\u015f olmas\u0131 hasebiyle art\u0131k farkl\u0131 bir d\u00fcnyaya sahipti; bunu gayet normal kar\u015f\u0131l\u0131yordum; ancak kafamda hep namaz konusu vard\u0131. Bir ara ni\u00e7in namazlara gelmedi\u011fini sordum; tam bekledi\u011fim ac\u0131 cevab\u0131 ald\u0131m. \u201cDedeci\u011fim.\u201d dedi; \u201c\u0130nsanlar\u0131n pek \u00e7ok de\u011fi\u015fik felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip oldu\u011funu veya olabilece\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn m\u00fc? Yani benim Beyo\u011flu\u2019nda \u00f6yle arkada\u015flar\u0131m var ki namaz niyaz gibi hususlardan haberleri bile yok. Ben, sabah namaz\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131nca su\u00e7lu gibi davran\u0131yorsunuz; oysa onlar b\u0131rak\u0131n namaz\u0131, haram k\u0131l\u0131nan i\u00e7kiyi bile kendilerine helal k\u0131lm\u0131\u015flar.\u201d Bu s\u00f6zler tam da bekledi\u011fim, ancak i\u00e7imi de ta derinden yakacak s\u00f6zlerdi.<\/p>\n

K\u0131rk y\u0131l \u00f6nce Molla Muhammed hocam, felsefe derslerinde bug\u00fcnleri haber vermi\u015fti. Bat\u0131\u2019da \u00f6yle bir fikir anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011fuyor ki, onun veba gibi yay\u0131lmas\u0131n\u0131 hi\u00e7bir Allah\u2019\u0131n kulu engelleyemez, diyordu. \u0130\u015fte o veba benim aileme de tasallut etmi\u015fti. Bu, \u00f6yle bir \u015feydi ki akl\u0131n ve maddenin \u00fcst\u00fcnde hi\u00e7bir \u015feyi kabul etmiyordu. Benim \u00f6mr\u00fcm boyunca nefsimden silmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m, akl\u00ee Firavunluk i\u015fte tam da buydu. \u0130nsanlar izm denilen pek \u00e7ok fikri hastal\u0131kla yaln\u0131zca kendini hakl\u0131 g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yor ve di\u011fer fikirlere ya\u015fama hakk\u0131 dahi vermiyordu. Molla Muhammed hocam maalesef hakl\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. Osmanl\u0131, Avrupa taraf\u0131ndan, belki de Azerbaycan da Ruslar taraf\u0131ndan zehirleniyordu. \u0130rfan kalelerimizin i\u00e7ine Bat\u0131 fikrinin vebas\u0131 yava\u015f yava\u015f s\u0131z\u0131yordu.<\/p>\n

S\u00fcheyla\u2019ya sordum, elinde sonsuzlu\u011fun anahtar\u0131 olsa onu birileri kald\u0131r\u0131p Ye\u015fil\u0131rmak\u2019a at\u0131yor diye sen de atar m\u0131s\u0131n? Yani d\u00fcnya hayat\u0131 denen bu, en fazla seksen santim uzunlu\u011fundaki anahtar\u0131, sonsuz hayat\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in bize vermi\u015flerken tutup onu \u0131rma\u011fa atabilir miyiz? \u015eimdi senin i\u00e7in bu d\u00fcnya adeta sonsuz bir \u00e2lem, buras\u0131 g\u00fczelliklerin ya\u015fanaca\u011f\u0131 tek yer. Peki bu kadar g\u00fczel olan bu d\u00fcnyan\u0131n sonunda hi\u00e7bir \u015fey olmamas\u0131na g\u00f6nl\u00fcn raz\u0131 m\u0131? \u0130nsan denilen bu m\u00fckemmel varl\u0131\u011f\u0131n yirmi y\u0131l sonra \u00f6l\u00fcp toprak olmas\u0131 veya di\u011fer deyi\u015fle yok olmas\u0131 sana hakkaniyetli geliyor mu? Yavrucu\u011fum Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de denildi\u011fi gibi Allah-u Teala bizi tekrar diriltecek, bunda hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok. O\u2019na bunu yapmak hi\u00e7 de zor de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u015feyi ilk defa yapmak zordur, ikinci sefer yapmak de\u011fil, dedim. Bu \u00e2lemi yaratan elbette bir d\u00fczen kurmu\u015f ve bu d\u00fczen i\u00e7inde yaln\u0131zca insana c\u00fczi irade kullanma hakk\u0131 vermi\u015f; ancak bu c\u00fczi irade iki kanala akar gider: biri nur, birisi kir. S\u00fcheyla\u2019m sen de se\u00e7imini yapacaks\u0131n ve bileceksin ki bir s\u0131n\u0131r\u0131n yoksa t\u00fcm s\u0131n\u0131rlar\u0131 y\u0131km\u0131\u015fs\u0131n demektir. Yani, o arkada\u015flar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015ft\u0131 diye sen de s\u0131n\u0131rlar\u0131 y\u0131kmak hakk\u0131na sahip olamazs\u0131n. Bir haram\u0131, az yapmakla \u00e7ok yapmak aras\u0131nda sadece s\u00fcre ile ilgili gecikme vard\u0131r. Bir insan i\u00e7kiye evet dedi\u011fi zaman, azdan \u00e7o\u011fa, \u00e7oktan daha etkili otlara do\u011fru akar gider. Namaz da \u00f6yledir. \u0130nsan, k\u0131lmasam ne olacak dedi\u011fi g\u00fcn, zekat\u0131 vermesem, hacca gitmesem, orucu tutmasam ne olacak demeye ba\u015flar.<\/p>\n

S\u00fcheyla\u2019m son bir \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015fla, kad\u0131nlar\u0131n durumuna bakm\u0131yor musun dede, dedi. Osmanl\u0131da kad\u0131n\u0131n durumu sence de ihmal edilmiyor mu? \u0130stanbul\u2019da art\u0131k pek \u00e7ok mekanda kad\u0131nlar daha rahat hareket edebiliyor; ancak Avrupa\u2019da \u00e7ok daha ileri bir h\u00fcrriyet var, dedi.<\/p>\n

Kad\u0131n meselesi ile ilgili herkese verdi\u011fim \u00f6rne\u011fi ona da anlatt\u0131m. S\u00fcheyla\u2019m, dedim, kad\u0131n\u0131n h\u00fcrriyeti kendi elindedir. Unutma ki, insanl\u0131k var oldu\u011fundan beri erkekleri daima kad\u0131nlar y\u00f6netmi\u015ftir. Ben de Zahide\u2019mden \u00e7ekinirim, bir yanl\u0131\u015fl\u0131k yapsam, bir \u015feyi yere d\u00f6ksem. Bir kad\u0131n kendi h\u00fcrriyetini ilmi ve irfan\u0131 ile geni\u015fletir; bu bin y\u0131l da ge\u00e7se b\u00f6yle olacak. Yani h\u00fcrriyeti erkekler gibi hareket edebilmekte arayanlar bunu kazan\u0131nca h\u00fcr ve mutlu olmayacaklard\u0131r. \u0130nsanda \u00fc\u00e7 yer doymak ister: mide, beyin ve kalp. Bunlar\u0131 doyuramayan insan ister kad\u0131n olsun ister erkek hep mutsuz olacakt\u0131r.<\/p>\n

Sana, dedim, Mihr\u00ee Hatun\u2019u anlatm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131m? Hay\u0131r, dedi S\u00fcheyla\u2019m. \u0130\u015fte sana ta II. Bayezid Han-\u0131 Veli devrinden h\u00fcr bir kad\u0131n \u00f6rne\u011fi.<\/p>\n

Mihr\u00ee Hatun, Pirler Mezarl\u0131\u011f\u0131 dedi\u011fimiz yerde medfun Pir \u0130lyas\u2019\u0131n torunudur. Biliyorsun o, Amasya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck evliyas\u0131 kabul edilir.\u00a0 \u0130nanmayacaks\u0131n ama, Pir \u0130lyas bizim Azerbaycan\u2019da e\u011fitim alm\u0131\u015f ve Halvetili\u011fi Anadolu\u2019ya yaymaya \u00e7abalam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta dur sana onun bir kerametinden de bahsedeyim, dedim. B\u00f6ylece ilgisinin daha da artmas\u0131n\u0131 umuyordum. \u0130\u00e7imdeki ate\u015fi s\u00f6nd\u00fcrmek ister gibi derin bir soluk ald\u0131m ve anlatmaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n

Pir \u0130lyas hazretleri \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman tene\u015firde y\u0131kan\u0131rken tahta tene\u015firin ayaklar\u0131ndan biri k\u0131r\u0131l\u0131r; ancak hazret d\u00fc\u015fmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir eli ile yan\u0131ndaki direkten tutmu\u015ftur. Bu durum herkesi hayretler i\u00e7inde b\u0131rak\u0131r. Ayn\u0131 kerameti onun m\u00fcridi Kurtbo\u011fan Baba da g\u00f6sterir: \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman onu g\u00f6md\u00fckleri mezar\u0131 bir kurt kazmaya ba\u015flar, hazret elini d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p kurdu bo\u011far. Bu hali g\u00f6renler de k\u00fc\u00e7\u00fck dillerini yutarlar.<\/p>\n

\u0130\u015fte b\u00f6yle menk\u0131bev\u00ee \u015fahsiyetlerin soyundan gelen Mihr\u00ee Hatun, beynini ve kalbini \u00f6yle g\u00fczel \u015feylerle doldurmu\u015ftur ki, sadece kendi devrinde de\u011fil, bug\u00fcn bile h\u00fcr kad\u0131n\u0131n simgesi olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. O, Arap\u00e7a, Far\u015f\u00e7a ve \u0130slam\u00ee ilimlerde kendini yeti\u015ftirmi\u015f h\u00fcr bir kad\u0131nd\u0131. Sana hayret edece\u011fin birka\u00e7 beytini okuyay\u0131m:<\/p>\n

\u0130\u015fid\u00fcp tan itmeye her b\u00ee-haber<\/em><\/p>\n

Mihr\u00eenin kalbine gelmeye keder<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\u00c7\u00fcnki n\u00e2k\u0131s \u2018akl olur dirler nis\u00e2<\/em><\/p>\n

Her s\u00f6z\u00fcn ma\u2018z\u00fbr tutmakdur rev\u00e2<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

L\u00eek Mihr\u00ee d\u00e2\u2018in\u00fcn zann\u0131 budur<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0 Bu s\u00f6zi der ol ki k\u00e2m\u00eel usludur<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

Bir m\u00fc\u2019ennes\u00a0 yegdurur kim ehl ola<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bin m\u00fczekkerden \u00a0ki ol na-ehl ola<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bir m\u00fcennes yeg ki zihni p\u00e2k ola<\/em><\/p>\n

Bin m\u00fczekkerden \u00a0ki b\u00ee-idr\u00e2k ola[xxxii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

\u015eimdi, b\u00f6yle s\u00f6zleri taa Bayezid-i Veli devrinde s\u00f6yleyen bir m\u00fcennesten, yani m\u00fcbarek bir kad\u0131ndan daha h\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceli biri olabilir mi, dedim. Yani S\u00fcheyla\u2019m insan ister m\u00fczekker olsun, yani erkek; ister kad\u0131n olsun kendi devrinde kendi h\u00fcrriyetini kendisi olu\u015fturur; hi\u00e7 kimse kalbini ve akl\u0131n\u0131 doyurmadan mutlu, huzurlu ve h\u00fcr olamaz. E\u011fer akl\u0131 \u00e7ok doyurur, a\u015fk\u0131 ihmal edersen akl\u0131n bir s\u00fcre sonra Firavunla\u015f\u0131r; sen Firavun\u2019un mutlu oldu\u011funu duydun mu hi\u00e7?<\/p>\n

S\u00fcheyla\u2019m\u0131 esir eden benlik duygusuna son darbeyi vurmak i\u00e7in Mihr\u00ee\u2019nin en sevdi\u011fim beytini s\u00f6zlerime ekledim:<\/p>\n

\u015e\u00f6yle te\u015fhis eyled\u00fcm Mihr\u00ee cih\u00e2nun lezzetin<\/em><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u0130lm ile savm\u00a0 u salat imi\u015f kalan\u0131 hi\u00e7 imi\u015f[xxxiii]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130\u015fte Mihri\u2019ye g\u00f6re hayat\u0131n \u015fifresi, dedim: ilim, namaz ve oru\u00e7.<\/p>\n

S\u00fcheyla sanki bu sohbeti bekliyormu\u015f gibi, mutmain bir g\u00fcl\u00fcmseme ile hakl\u0131s\u0131n dede, dedi.<\/p>\n

Ona kad\u0131nlarla ilgili bir s\u0131r daha verdim: Bir kad\u0131n neden evini g\u00fczel, temiz ve kocas\u0131na adeta cennetten bir k\u00f6\u015fe gibi g\u00f6stermek ister? Tabii ki Hazret-i Havva\u2019n\u0131n i\u00e7inde ukde kalan \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden dolay\u0131; yani Hazret-i Adem\u2019in cennetten kovulmas\u0131nda kendisinin pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Havva annemizin bir anlamda \u00f6z\u00fcr dileme \u015feklidir bu. O y\u00fczden evlerimizi kad\u0131nlar\u0131m\u0131z cennette \u00e7evirir, onlar olmasa bizim halimiz nice olurdu?<\/p>\n

G\u00fcl kokan Mevl\u00e2n\u00e2 dedem, deyip bana sar\u0131ld\u0131 S\u00fcheyla\u2019m; elimi \u00f6p\u00fcp \u00e7\u0131kt\u0131. Onun g\u00f6zlerinin i\u00e7indeki \u015f\u00fcphe bulutlar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek beni sevindirdi; ancak o sadece benim S\u00fcheyla\u2019m olarak kurtuldu, ya di\u011fer S\u00fcheyla\u2019lar, diye i\u00e7imden ge\u00e7irip kahroldum.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de \u00f6yle felsef\u00ee salg\u0131n hastal\u0131klar \u00fczerimize bulut bulut geliyor ki onlardan korunmay\u0131 sa\u011flayacak panzehir maalesef Osmanl\u0131 diyar\u0131nda mevcut de\u011fildi. Osmanl\u0131, yaln\u0131z tek do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnen benim, diyerek kendini aldatmaya devam ediyor ve bir g\u00fcn ya\u015fayaca\u011f\u0131 hezimeti g\u00f6remiyordu. Nitekim teknik konularda hezimet \u00fczerine hezimet ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir vak\u0131a idi. Her sava\u015ftan yenik \u00e7\u0131kmak bunun en bariz belirtisi de\u011fil miydi? Bu felsefeleri yok saymak yerine onlar\u0131n do\u011fru yanlar\u0131n\u0131 tespit edip halka anlatacak irfan sahibi insanlar gerekli, ancak maalesef ne Osmanl\u0131da ne de Azerbaycan\u2019da bu yol hen\u00fcz a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildi.<\/p>\n

Korkar\u0131m yar\u0131nlarda insanlar bu Bat\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce cereyanlar\u0131n\u0131n etkisi ile maddile\u015fecek ve camilerden evlerine \u00e7ekilecekler. Evlerde babas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda cemaat olanlar zamanla onu da terk edip namaz i\u015fini sadece anne baba ve ya\u015fl\u0131lara b\u0131rakacaklar. Allah korusun belki de bu salg\u0131n\u0131n etkisi ile M\u00fcsl\u00fcmanlar namaz niyaz i\u015finin sadece ya\u015fl\u0131lara mahsus oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp namaz k\u0131lan ya\u015fl\u0131lar\u0131 garip mahluklar olarak g\u00f6receklerdi.<\/p>\n

Bu korkun\u00e7 manzara g\u00f6zlerimin p\u0131narlar\u0131n\u0131 sonuna kadar a\u00e7t\u0131, saatlerce g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kt\u00fcm ve dua ettim: Allah\u2019\u0131m bizi d\u00fcnya nimetlerinden istedi\u011fin kadar uzak tut; ancak ne olur sonsuz hayat\u0131m\u0131z\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 daima a\u00e7\u0131k tut. \u0130nsanlar bilmiyorlar, adeta \u0130slam\u2019\u0131 geli\u015fmenin aya\u011f\u0131na bir ba\u011f gibi g\u00f6ren insanlar bilmiyorlar, diye yakard\u0131m. Belki Rus zulm\u00fc d\u00fcnyam\u0131z\u0131 karart\u0131r ve evimizi oca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yakabilir; ancak bu baki de\u011fildir. Her zul\u00fcm bir g\u00fcn bitmeye mahkumdur, hele ki onu savmaya \u00e7al\u0131\u015fan bunca m\u00fccahit varken. Ancak Rus fikriyat\u0131 bir neslin ruhuna girerse ve ruh \u00e2leminin evini oca\u011f\u0131n\u0131 yakar, iman\u0131n\u0131 yok ederse onun i\u00e7in sonsuz \u00e2lemde bir mahrumiyet vard\u0131r. Allah\u2019\u0131m d\u00fcnyadaki t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 bu zilletten koru, diye dua edip secdeye kapand\u0131m. Hayat\u0131mda hep m\u00fccadele etti\u011fim akl\u0131n ve nefsin, \u015feytan ile dostlu\u011fu i\u015fte neslime gelip musallat olmu\u015ftu. \u0130\u00e7imden, Hazret-i Ebu Bekir gibi yalvarmak geldi: \u201cAllah\u2019\u0131m beni \u00f6yle b\u00fcy\u00fct, \u00f6yle b\u00fcy\u00fct ve cehennemine at ki, oraya ba\u015fka M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fim giremesin!\u201d<\/p>\n

Hayat\u0131m\u0131n son demlerine geldi\u011fimi hissetti\u011fim g\u00fcnlerin birinde, beni \u00fc\u00e7 be\u015f y\u0131lda bir ziyaret eden K\u00fcrdemir\u2019deki karde\u015fimin yeniden gelece\u011fini; ama beni bu f\u00e2ni \u00e2lemde art\u0131k bulamayaca\u011f\u0131n\u0131 hissediyordum; \u00e7\u00fcnk\u00fc hem g\u00f6nl\u00fcm bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7menin hasreti ile yan\u0131yor, hem de Azerbaycan\u2019\u0131n durumu onun gelmesini \u015fimdilik imkans\u0131z k\u0131l\u0131yordu. \u0130\u00e7imdeki hisse uyarak yan\u0131mdaki m\u00fcritlerime ve halifem, kay\u0131nbiraderim \u0130sa\u2019ya bir vasiyette bulundum. S\u0131rt\u0131mdaki \u015feyhlik h\u0131rkam\u0131n gelecek olan karde\u015fime verilmesini ve ben gidemesem de h\u0131rkam\u0131n K\u00fcrdemir\u2019e kavu\u015fmas\u0131n\u0131 istedim. \u0130n\u015fallah, karde\u015fim gelir ve bu vasiyetimi yerine getirir. D\u00fcnya denilen \u015fu handan \u00e7\u0131karken tek vasiyetim budur, dedim. Belki h\u0131rkam, K\u00fcrdemir\u2019de kendi ellerimle dikti\u011fim dut a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fczerine arada bir serilir ve masmavi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru, d\u00fcnyan\u0131n sonsuza bakan \u00e2lemine g\u00fcl\u00fcmser; belki benim kokumu oralara yay\u0131p, \u00f6zlemle yanan y\u00fcre\u011fimin yan\u0131k g\u00fcl konusunu oradaki dostlar\u0131ma hissettirir. Belki Has Mehemmed\u2019im, Kumuki\u2019m, Yaragi\u2019m, \u015eamil\u2019im, akrabalar\u0131m beni rahmetle y\u00e2d ederler onu g\u00f6rd\u00fck\u00e7e. Bir tek onu miras b\u0131rakt\u0131m; di\u011fer t\u00fcm d\u00fcnya i\u015flerini d\u00fcnyaya b\u0131rakt\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Hicr\u00e2n odu yand\u0131rd\u0131 beni \u00e2h ki tebd\u00eel<\/em><\/p>\n

K\u0131l vuslata bu \u00e2te\u015f-i hicr\u00e2n\u0131m\u0131 y\u00e2 Rab[xxxiv]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

[ \u00c2h ki ayr\u0131l\u0131k ate\u015fi beni yakt\u0131 yand\u0131rd\u0131. Bu ayr\u0131l\u0131k ate\u015fimi\u00a0\u00a0 vuslata, kavu\u015fma mutlulu\u011funa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr Ya Rab]<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eaml\u0131lar Mahallesi \/Amasya<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee T\u00fcrbesi<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sene 1848 Recep <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\u00a0 S<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

evgili Dost,<\/p>\n

\u00d6m\u00fcr dedi\u011fin bir a\u011fa\u00e7 alt\u0131nda g\u00f6lgelenmek ve sonra \u00e7ekip gitmek gibi bir \u015fey. Art\u0131k yolun sonunda altm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nday\u0131m. Ya\u015fad\u0131klar\u0131m ve \u00f6\u011frendiklerim bir bir g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor ve bana, \u0130smail i\u015fte kader denilen muamma bu, dedirtiyor.<\/p>\n

Amasya\u2019n\u0131n y\u00fcce da\u011flarla \u00e7evrili, insana g\u00fcven telkin eden bu ana kuca\u011f\u0131na gelene kadar ne kadar h\u0131zl\u0131 bir serencam ya\u015fad\u0131m, ben de \u015fa\u015f\u0131yorum. \u0130nan\u0131yorum ki bu yollar\u0131 bana \u00e7i\u011fneten bir al\u0131n yaz\u0131s\u0131 vard\u0131, i\u015fte o beni a\u015f\u0131lmaz da\u011flardan a\u015f\u0131rd\u0131, ge\u00e7ilmez denizlerden ge\u00e7irdi, bilinmez \u00e2lemleri bana bildirdi. \u015eimdi bir \u00e7i\u00e7ek g\u00f6rsem uzun uzun bak\u0131yorum; Allah ayn\u0131 topraktan nas\u0131l bu kadar farkl\u0131 renkte ve kokuda g\u00fczellikler yarat\u0131yor, diye saatlerce tefekk\u00fcr ediyorum. Allah\u2019\u0131n her bir ismini d\u00fcnya \u00fczerinde g\u00f6rmenin mutlulu\u011funu hi\u00e7bir \u015feye de\u011fi\u015fmem.<\/p>\n

Sabah namazlar\u0131ndan sonra ku\u015flar\u0131n da\u011flara do\u011fru u\u00e7up \u201ca\u00e7\u0131z ya Rabbi\u201d diye seslenmeleri bana daima Allah\u2019\u0131n Rezzak[18]<\/a> ismini hat\u0131rlat\u0131yor; o ku\u015flar mutlu ve karn\u0131 tok olarak ak\u015famlar\u0131 d\u00f6nerken bana \u201cya Rezzak \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr\u201d diyorlarm\u0131\u015f gibi geliyor.<\/p>\n

Bir g\u00fcl\u00fcn, bir bebe\u011fin, bir kar\u0131ncan\u0131n ne kadar g\u00fczel ve eksiksiz tasvir edildi\u011fini, ne kadar g\u00fczel \u00e7izildi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, ya Musavvir[19]<\/a> demeden edemiyorum. Uzun uzun o g\u00fczellikleri seyretmek bana cennete bak\u0131yor hissi veriyor. Yalanc\u0131 ve ge\u00e7ici oldu\u011funu ad\u0131m\u0131z gibi bildi\u011fimiz bir d\u00fcnyaya bu kadar g\u00fczellikler bah\u015feden, ger\u00e7ek \u00e2lemde neler yaratm\u0131\u015ft\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum.<\/p>\n

Diyorum ki, \u015fu kadar g\u00fczellik i\u00e7inde basit, s\u00fcfl\u00ee, al\u00e7alt\u0131c\u0131 g\u00fcnahlara dalmak ne kadar ac\u0131 verici; sonsuz mutluluk yerine, anl\u0131k mutluluklara ko\u015fanlara hayk\u0131rmak istiyorum: Durun bu an\u0131n ertesi cehennem!<\/p>\n

Ba\u015f\u0131m\u0131 kald\u0131r\u0131p geceleri kar\u015f\u0131mda b\u00fcy\u00fcyen dolunay\u0131 seyrediyorum. T\u0131pk\u0131 Amasya\u2019ya ilk geldi\u011fimiz gece gibi. Bu muhte\u015fem manzara sanki kalbimi patlatacak bir feyz ile i\u00e7imi dolduruyor; bazen bu d\u00fcnyaya \u00e7ok mu ba\u011flan\u0131yorum, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Hay\u0131r, bu hep ayn\u0131 noktadan gelen bir sevgi; asl\u0131 muhte\u015fem olan bir d\u00fcnyan\u0131n aynadaki yalanc\u0131 yans\u0131mas\u0131na duyulan hayranl\u0131k.<\/p>\n

Ellerimi kald\u0131r\u0131p geceleri dua ediyorum: \u201cYa Rabbim, \u015fu m\u00fcbarek beldeyi, bana ana kuca\u011f\u0131 gibi huzur veren bu yurdu, daima M\u00fcsl\u00fcman diyar\u0131 eyle. Buraya d\u00fc\u015fman aya\u011f\u0131 sokma. \u0130n\u015fallah bir g\u00fcn bu beldeyi \u015eamah\u0131\u2019m, \u015eirvan\u2019\u0131m ile karde\u015f eyle. \u0130\u015fte o g\u00fcn bir daha T\u00fcrk\u2019\u00fcn beli b\u00fck\u00fclemez olsun, karde\u015f karde\u015fle sarma\u015f dola\u015f olsun. \u0130nan\u0131yorum ki, bir g\u00fcn bu dile\u011fim ger\u00e7ekle\u015fecek; inan\u0131yorum ki, bir g\u00fcn t\u00fcm T\u00fcrkler ayn\u0131 dinin, ayn\u0131 dilin, ayn\u0131 idealin bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda toplan\u0131p tarihte ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 muzafferiyetlere yenilerini ekleyecek. \u0130nan\u0131yorum ki, \u00celay-\u0131 Kelimetullah i\u00e7in, Nizam-\u0131 \u00c2lem i\u00e7in atan kalpler bir g\u00fcn bu Avrupa, Rus, \u00c7in zulm\u00fcn\u00fc kanlar\u0131nda eritecek ve bu kan rengi \u015fafaklardan p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l bir T\u00fcrk asr\u0131 do\u011facak. Allah, bu millete mutlaka bir kez daha \u0130slam\u2019\u0131 y\u00fcceltme imkan\u0131 verecektir, buna aynel-yakin inan\u0131yorum. Bu, Osmanl\u0131n\u0131n, Sel\u00e7uklunun, Karahanl\u0131n\u0131n elinden d\u00fc\u015fen bayra\u011f\u0131n yeniden y\u00fckselmesi kadar tabii bir haldir. \u0130\u015fte \u0130mam \u015eamil\u2019im Ruslara M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n ne m\u00fcthi\u015f bir imana sahip oldu\u011funu ispatl\u0131yor. Kumuk\u00ee\u2019m b\u00f6lgesinde kan\u0131n\u0131n son damlas\u0131na kadar sava\u015fmaya haz\u0131r; Yara\u011f\u00ee ise t\u00fcm s\u00fcrg\u00fcnlere kar\u015f\u0131n da\u011f gibi ayakta, o heybetli sakal\u0131 ile d\u00fc\u015fman\u0131n kalbine korku salmakta. Has Mehemmed\u2019im ka\u00e7 defa \u015fehadetlerden d\u00f6nd\u00fc, hepsinden haberim var. Hepimiz biliyoruz ve inan\u0131yoruz ki aln\u0131m\u0131za \u00f6l\u00fcm g\u00fcn\u00fcm\u00fcz yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; kimse bizi g\u00fcn\u00fcm\u00fczden \u00f6nce \u00f6ld\u00fcremez. O halde \u015fehit olmak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendiren bu karde\u015flerimin kar\u015f\u0131s\u0131nda hangi ordu durabilir. Bu iman olduk\u00e7a toprak i\u015fgal edilse bile ruhlar i\u015fgal edilemez.<\/p>\n

Biliyor ve inan\u0131yorum ki, bir g\u00fcn Azerbaycan\u2019\u0131m da, Anadolu\u2019m da rahat nefesler alacak; belki bug\u00fcn g\u00f6kler kapkara, ancak gecenin en karanl\u0131k an\u0131 sabah\u0131n yak\u0131n oldu\u011fu an de\u011fil midir?<\/p>\n

Hayat\u0131m\u0131n son demlerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hissetti\u011fim \u015fu g\u00fcnlerde t\u00fcm hocalar\u0131m, sevdiklerim g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor, yava\u015f yava\u015f\u2026<\/p>\n

E\u015fimin sessiz ve s\u00fcrekli deste\u011fi beni pek \u00e7ok d\u00fcnyev\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131dan kurtard\u0131. Onun varl\u0131\u011f\u0131 ve huzurlu bir liman misali sakinli\u011fi, benim en f\u0131rt\u0131nal\u0131 g\u00fcnlerimin s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 oldu. Ger\u00e7ekten de anlad\u0131m ve iman ettim ki, insan\u0131n e\u015fi ona bir yorgand\u0131r; helal dairesi de keyfe k\u00e2fidir. Belki de keyfin en helal ve tatl\u0131s\u0131d\u0131r. Ben Zahide\u2019mi d\u00fcnya nimeti olarak hi\u00e7 g\u00f6rmedim. O benim cennete giden yolda, s\u0131ratta elimden tutan\u0131md\u0131. Her M\u00fcsl\u00fcman bilir, biz asl\u0131nda ya\u015farken s\u0131rat\u0131 ge\u00e7iyoruz; i\u015fte bu ge\u00e7i\u015fte kalbimi, g\u00f6z\u00fcm\u00fc, g\u00f6nl\u00fcm\u00fc haramdan koruyan e\u015fim her an yan\u0131mdayd\u0131. \u0130n\u015fallah ahrette de hep yan\u0131mda olacak.<\/p>\n

Yavrular\u0131m benim i\u00e7in bir imtihan vesilesi olmad\u0131 \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr; oysa \u00e7o\u011fu peygamber ve evliya e\u015fi ve \u00e7ocuklar\u0131 ile imtihan edilir. Benim imtihan\u0131m yurdumla idi. Hayat\u0131m\u0131n hep kanayan yaras\u0131 Azerbaycan\u2019\u0131m, \u015eirvan\u2019\u0131m, \u015eamah\u0131\u2019m oldu; bir de Allah\u2019\u0131n kel\u00e2m\u0131n\u0131 yaymak.<\/p>\n

Rabbim bana k\u0131z da o\u011flan da verdi; her biri di\u011ferinden daha ak\u0131ll\u0131, uslu, m\u00fctedeyyin \u00fc\u00e7 evlat. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc and\u0131k\u00e7a Ye\u015fil\u0131rmak\u2019a bak\u0131p b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zlemle, bekle beni Abd\u00fclhamid\u2019im, diyorum. \u0130n\u015fallah o \u00e2lemde ilk sar\u0131laca\u011f\u0131m sen olacaks\u0131n.<\/p>\n

\u015eimdi ya\u015f\u0131m altm\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fc ge\u00e7ti. \u0130\u00e7imde bir korku ile ya\u015f\u0131yordum; ya Peygamberimin vefat etti\u011fi ya\u015ftan fazlas\u0131n\u0131 ya\u015farsam diye. O zaman ya, Ahmet Yesevi hazretleri gibi yer alt\u0131nda kendime bir h\u00fccre yapt\u0131racakt\u0131m ya da ba\u015fka bir \u00e7are arayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

Ama \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr bunlara gerek kalmad\u0131. Ge\u00e7en g\u00fcnlerde kendimi iyi hissetmedi\u011fim i\u00e7in bir hekim \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar. Hekim \u201ckolera\u201d oldu\u011fumu teess\u00fcrle bildirdi; oysa bu benim i\u00e7in m\u00fcjdelerin en g\u00fczeli idi. Mevl\u00e2n\u00e2 Celaleddin\u2019in dedi\u011fi gibi \u201cd\u00fc\u011f\u00fcn g\u00fcn\u00fcm\u201d yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Kolera gibi bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131k demese hekime sar\u0131l\u0131p \u00f6perek te\u015fekk\u00fcr edecektim. Hekim mutlu olmama bir anlam veremeden beni bir odaya al\u0131p yan\u0131ma kimselerin girmemesini emretti.<\/p>\n

Ey g\u00f6n\u00fcl g\u00f6z\u00fcm\u00fcn d\u00fcnyadan ukbaya d\u00f6nmesine vesile olan \u015feyhim, yolum, peygamber \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n aynas\u0131 olan nurum, \u015eems-i Tebriz\u2019im, \u00a0rehberim \u015eeyh Seyit Mevl\u00e2n\u00e2 Halid Z\u00fclcenaheyn hazretleri. \u0130\u015fte seninle ayn\u0131 \u00e2lemde olmak i\u00e7in y\u00fckselme vakti geldi. Senin dediklerini harfiyen yerine getiren bu m\u00fcridine elini uzat; dua et.<\/p>\n

Sen; Kur\u2019an \u00e2limlerine, fakihlere ve sufilere h\u00fcrmet etmemi emretmi\u015ftin, ettim.<\/p>\n

Sen; c\u00f6mertlik, g\u00fcler\u00a0 y\u00fczl\u00fcl\u00fck, eziyetten \u00e7ekinme, karde\u015flerinin kusurunu affetmeyi\u00a0 emretmi\u015ftin, ettim.<\/p>\n

Sen, b\u00fcy\u00fcklere ve k\u00fc\u00e7\u00fcklere nasihat etmemi d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 terk etmemi ve tamah\u0131 terk etmemi emretmi\u015ftin, ettim.<\/p>\n

Sen, ihtiyac\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 hususunda yaln\u0131z Allah\u2019a itimat etmemi emretmi\u015ftin, ettim.<\/p>\n

Sen, g\u00f6receksin Allah kendine g\u00fcvenenleri darda koymaz demi\u015ftin, g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n

Ve sen, kurtulu\u015fun ancak do\u011frulukta oldu\u011funu; bu y\u00fczde daima do\u011fru yolu takip etmemi emretmi\u015ftin, ettim.<\/p>\n

Sevgili \u015eeyhim, Allah\u2019a vas\u0131l olmay\u0131 umdu\u011fum \u015fu ya\u015f\u0131ma kadar kendimi kimseden \u00fcst\u00fcn g\u00f6rmedim ve aleyhimde d\u00fc\u015fmanl\u0131k yapanlar\u0131 hep Allah\u2019a havale ettim.<\/p>\n

\u0130cazetnamene harfiyen uydum, \u015fimdi ne olur sen de dualar\u0131nla bu aciz \u0130smail\u2019inin elinden tut.<\/p>\n

*<\/p>\n

\u015eimdi son g\u00fcnlerimi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fu d\u00fcnyada, odam\u0131n penceresinden, yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma, a\u015fa\u011f\u0131daki Ayvas\u0131l ba\u011flar\u0131n\u0131 seyrediyorum. Hayat\u0131m\u0131n bu kadar \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rlamama \u015fa\u015f\u0131yor ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n ge\u00e7mi\u015fi daha iyi hat\u0131rlad\u0131klar\u0131 ger\u00e7e\u011fine muttali oluyorum. Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na delilin nedir, diye \u0130mam-\u0131 \u015eaf\u00ee\u2019ye sorduklar\u0131nda o da benim gibi, dutlar diyar\u0131nda olsa gerek, \u201cDut yapra\u011f\u0131d\u0131r.\u201d Demi\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 yapraklar\u0131 koyun yer s\u00fct yapar, ar\u0131 yer bal yapar, geyik yer misk yapar, t\u0131rt\u0131l yer ipek yapar. Tad\u0131, rengi, kokusu ve maddesi bu kadar farkl\u0131 g\u00fczellikleri yaratmak ancak Allah\u2019a mahsustur. Dut a\u011fa\u00e7lar\u0131 ile dolu ova, sar\u0131n\u0131n t\u00fcm rengini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sererken, sonbahar birka\u00e7 damla g\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131 pencereme serpi\u015ftiriyor. Eveeet, benim i\u00e7in Azerbaycan\u2019a, \u015eirvan\u2019a, K\u00fcrdemir\u2019e, anneme, babama ve t\u00fcm Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcyen dostlar\u0131ma kavu\u015fma an\u0131m bu an.<\/p>\n

\u015eeyh Galib\u2019in H\u00fcsn \u00fc A\u015fk\u2019\u0131ndaki seyr-i s\u00fcluk\u0131 tamamlay\u0131p, Ho\u015fr\u00fcba\u2019dan da, Zat-\u0131 Suver kalesinden de ge\u00e7tim; art\u0131k terk-i terk zaman\u0131. D\u00fcnya denilen bu han\u0131n bir kap\u0131s\u0131ndan girdim; Allah\u2019\u0131n izni ile kirlenmeden ve kirletmeden \u00f6b\u00fcr kap\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yorum. Binlerce insana yard\u0131m etmek i\u00e7in bana f\u0131rsat veren Allah\u2019a sonsuz \u015f\u00fckrediyorum. Yurdumda k\u00fcffara kar\u015f\u0131 sava\u015fan \u015eamil[20]<\/a>\u2019ime, Hac\u0131 Murad\u2019\u0131ma, Mir Hamza\u2019ma dua ediyorum.<\/p>\n

\u015eahid ol ya Rab, ben senin emretti\u011fini emrettim, nehy etti\u011finden nehy ettim.<\/p>\n

\u015eahid ol ya Rab!<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Hac\u0131 Haf\u0131z \u015eeyh \u0130smail Sir\u00e2cedd\u00een-i \u015eirv\u00e2n\u00ee<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Son<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Yazar Hakk\u0131nda<\/p>\n

Azerbaycan g\u00f6\u00e7meni bir baba ve Selanik g\u00f6\u00e7meni bir anneden, her iki menzile bin iki y\u00fcz kilometre uzak olan Amasya\u2019da d\u00fcnyaya geldi. 1969 y\u0131l\u0131n\u0131n bir mart sabah\u0131nda g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bu \u00e2lemi, \u00f6zg\u00fcr bir \u00e7ocukluk d\u00f6neminde ke\u015ffetti. K\u0131rlarda s\u0131rt \u00fcst\u00fc yat\u0131p ye\u015fil otlar\u0131n kokusunu ci\u011ferlerinin son zerrelerine kadar \u00e7ekme f\u0131rsat\u0131n\u0131 nerdeyse her g\u00fcn yakalayabilmi\u015f \u015fansl\u0131 insanlardand\u0131. Belki Amasya yak\u0131n\u0131nda bir karyede do\u011fmu\u015f olmas\u0131 eksiklik gibi g\u00f6r\u00fclebilir; ancak insan denilen varl\u0131k yer ve zamandan s\u0131yr\u0131labilen, ona \u201cSen benim i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131n.\u201d diyebilen varl\u0131kt\u0131r. Hayat\u0131n\u0131n her d\u00f6neminde kendisi i\u00e7in yarat\u0131lan bu evreni anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; daha h\u00e2l\u00e2 da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eimdi bir \u00fcniversite hocas\u0131 ve kalbinin derinliklerindeki k\u0131rlarda, yemye\u015fil \u00e2lemlere uzan\u0131p oradan hissetti\u011fi kokular\u0131, romanlar\u0131 ile okurlar\u0131na anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. O kokular\u0131 alabilmek i\u00e7in bir \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee olmak gerekti\u011fini, bu roman\u0131 ile hissettirmek istiyor. Anlatabilirse ne mutlu ona, anlayabilirse ne mutlu okuyucuya.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Notlar:<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/a> Bu yaz\u0131 Latin alfabesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse \u201cg\u00fcl\u201d gibi okunur; eski yaz\u0131 ile ise \u201canne\u201d olarak okunur. Biraz zorlayarak eski yaz\u0131 ile okursak \u00a0Allah lafz\u0131 da \u00e7\u0131kar\u0131labilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

[2]<\/a> Ay do\u011fru \u00fczerimize ved\u00e2 tepelerinden, \u015f\u00fck\u00fcr gerekti bizlere Allah\u2019a davetinden.<\/em><\/p>\n

[3]<\/a> N\u00e2gah: ans\u0131z\u0131n<\/p>\n

[4]<\/a> N\u00e2r-\u0131 hezar: binlerce ate\u015f<\/p>\n

[5]<\/a> Giriftar: tutulmu\u015f<\/p>\n

[6]<\/a> T\u00e2r-m\u00e2r: darmada\u011f\u0131n\u0131k<\/p>\n

[7]<\/a> Kuy-\u0131 nig\u00e2r: sevgilinin semti<\/p>\n

[8]<\/a> tutulmu\u015f<\/p>\n

[9]<\/a> \u00e7aresiz<\/p>\n

[10]<\/a>\u00a0 ta\u015fk\u0131n<\/p>\n

[11]<\/a> feryat<\/p>\n

[12]<\/a> kervanc\u0131<\/p>\n

[13]<\/a> k\u0131lavuz<\/p>\n

[14]<\/a> Suvac\u0131: Su ta\u015f\u0131mada kullan\u0131lan a\u011fa\u00e7, iki yan\u0131na iki kova as\u0131l\u0131r.<\/p>\n

[15]<\/a> Helki: kova.<\/p>\n

[16]<\/a> \u201c\u0130smail\u201d isminin eski yaz\u0131 halidir. \u015eiirin ilk beyitlerinde bu ismin her harfi i\u00e7in dizeler yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna akrosti\u015f denilir. Elif, sin, mim, ay\u0131n, ye, lam.<\/p>\n

 <\/p>\n

[17]<\/a> Cel\u00ee: a\u00e7\u0131k<\/p>\n

[18]<\/a> Rezzak: r\u0131z\u0131kland\u0131ran, doyuran.<\/p>\n

[19]<\/a> En g\u00fczel tasvir eden.<\/p>\n

[20]<\/a> Tarih\u00ee kay\u0131tlara g\u00f6re \u015eeyh \u015eamil, \u0130smail \u015eirvan\u00ee\u2019nin m\u00fcrididir.<\/p>\n

[i]<\/a> On sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Irak ve \u015eam’da yeti\u015fmi\u015f b\u00fcy\u00fck vel\u00eelerden. \u0130nsanlara hak yolu g\u00f6stererek hak\u00eeki sa\u00e2dete, kurtulu\u015fa kavu\u015fturan ve Silsile-i aliyye ad\u0131 verilen \u00e2limler ve vel\u00eeler zincirinin yirmi dokuzuncusudur. Asr\u0131n\u0131n m\u00fcceddidi idi. Babas\u0131n\u0131n ismi Ahmed’dir. \u0130smi H\u00e2lid, lakab\u0131 Ziy\u00e2\u00fcdd\u00een’dir. Ba\u011fd\u00e2d\u00ee nisbesiyle me\u015fh\u00fbr olmu\u015ftur. Babas\u0131 Hazret-i Osman’\u0131n, annesi ise hazret-i Ali’nin soyundand\u0131r. Bu sebeple Osm\u00e2n\u00ee diye de an\u0131lmaktad\u0131r. Mevl\u00e2n\u00e2 H\u00e2lid-i Ba\u011fd\u00e2d\u00ee diye me\u015fh\u00fbr olmu\u015ftur. 1778 (H.1192) senesinde Ba\u011fd\u00e2t’\u0131n kuzeyindeki \u015eehrez\u00fbr kasabas\u0131nda do\u011fdu. 1826 (H.1242) senesinde \u015eam’da vef\u00e2t etti. Kabri \u015eam’\u0131n kuzeyinde, K\u00e2siy\u00fbn Da\u011f\u0131 ete\u011findeki kabristanda bulunan t\u00fcrbesindedir. Sevenleri taraf\u0131ndan ziy\u00e2ret edilmektedir.<\/p>\n

[ii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[iii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[iv]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[v]<\/a>[v] Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[vi]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[vii]<\/a>\u00a0 Bu iki kavram, Allah\u2019\u0131n\u00a0 kelam\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya yaymak ve d\u00fcnyaya adaletli bir d\u00fczen vermek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

[viii]<\/a>Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[ix]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[x]<\/a> Nab\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xi]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xii]<\/a> Bu dua ger\u00e7ek olmu\u015f ve \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019nin o\u011flu Mehmet R\u00fc\u015ft\u00fc Pa\u015fa, Harameyn valisi olmu\u015ftur.<\/p>\n

[xiii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xiv]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xv]<\/a> Hatme, cemaat ile toplu h\u00e2lde yap\u0131lan bir halka zikridir. Kur\u2019an ve s\u00fcnnette \u00f6v\u00fclen ve te\u015fvik edilen zikir \u00e7e\u015fitlerinden birisidir. Hatmeyi bug\u00fcnk\u00fc usul \u00fczere Abdulh\u00e2lik G\u00fccdevani Hz.leri tertip etmi\u015ftir. \u201cHatm-i H\u00e2ceg\u00e2n\u201d diye de an\u0131l\u0131r. H\u00e2ceg\u00e2n, ulu zatlar, efendiler, b\u00fcy\u00fck hocalar demektir. Hatm-i H\u00e2ceg\u00e2n b\u00fcy\u00fck velilerin tertip, talim ve tatbik etti\u011fi hatim demektir. Cemaatte Elemne\u015frahleke s\u00fbresini bilen imam dahil 11 ki\u015fi varsa b\u00fcy\u00fck hatme yap\u0131l\u0131r. 11 ki\u015fiden az olunca b\u00fcy\u00fck hatme yap\u0131lmaz. B\u00fcy\u00fck hatme \u015fu \u015fekilde yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n

Cemaat bir halka kurar. Hatmeyi yapt\u0131racak kimse arkas\u0131 k\u0131bleye gelecek \u015fekilde halkay\u0131 ortalayarak oturur. Ta\u015f da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 ise imam\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na oturur, sepetteki ta\u015flar\u0131 yere bo\u015falt\u0131r.<\/p>\n

Ta\u015f da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 \u00f6nce 100 ta\u015ftan 21 tanesini ay\u0131r\u0131p imama verir. Geri kalan 79 ta\u015f, da\u011f\u0131t\u0131lmak \u00fczere \u00f6n\u00fcnde yerde bekler. Ayr\u0131ca okunacak Fatih\u00e2lar i\u00e7in alt\u0131 b\u00fcy\u00fck ta\u015f ayr\u0131l\u0131r. Herkes adap \u00fczere oturur. G\u00f6zler kapan\u0131r; huzurlu, sessiz ve edepli bir \u015fekilde hatmenin ba\u015flamas\u0131 beklenir. G\u00f6zler hatme bitene kadar a\u00e7\u0131lmaz. Yirmi be\u015f estafurullah ile ba\u015flar. Herkesin ta\u015flar adedince Fatiha okumas\u0131 ile devam eder ve yirmi be\u015f estafurullah ile g\u00f6zler a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer cemaat yoksa tek ba\u015f\u0131na hatme yap\u0131labilir. Bu durumda s\u0131rt\u0131n k\u0131bleye gelecek \u015fekilde oturulmas\u0131 daha iyidir. Tek ba\u015f\u0131na hatmede de 100 adet ta\u015f kullan\u0131l\u0131r. Ta\u015f da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00fcz ta\u015f\u0131n tamam\u0131n\u0131 tek ki\u015fi al\u0131r. Ayr\u0131ca ba\u015fta ve sonda\u00a0 okunacak yedi adet Fatihalar\u0131n tamam\u0131 da tek ki\u015fi okuyacak \u015fekilde taksim edilir. Sonra g\u00f6zler yumulur.<\/p>\n

Tek ki\u015fi 25 defa esta\u011ffurullah \u00e7eker.<\/p>\n

Tek ki\u015fi Euz\u00fc-Besmele \u00e7ekip yedi Fatiha okur.<\/p>\n

Tek ki\u015fi elindeki ta\u015f adedi kadar (100 adet) salavat okur.<\/p>\n

Tek ki\u015fi\u00a0 elindeki ta\u015f adedi kadar (100 adet) \u00a0\u201cY\u00e2 B\u00e2k\u00ee entel B\u00e2k\u00ee\u201d\u00a0der. \u00a0Bu, be\u015f defa tekrar edilir. Toplam 500 (be\u015f y\u00fcz) defa okunmu\u015f olur.<\/p>\n

Tek ki\u015fi ikinci kez Euz\u00fc-Besmele ile yedi Fatiha okur.<\/p>\n

Tek ki\u015fi son olarak elindeki ta\u015f adedi kadar (100 adet) salavat okur. Elindeki ta\u015flar\u0131 \u00f6n\u00fcndeki ta\u015f sepetine koyar. \u00a0Tek ki\u015fi b\u00fcy\u00fck hatmede oldu\u011fu gibi hatme duas\u0131n\u0131 okur.\u00a0Pe\u015finden tavsiye edilen s\u00fbrelerden birisini okuyup 25 \u201cesta\u011ffurullah\u201d\u00a0\u00e7eker ve g\u00f6zlerini a\u00e7ar.<\/p>\n

 <\/p>\n

[xvi]<\/a> Bu icazetname halen \u0130smail \u015eirv\u00e2n\u00ee\u2019nin t\u00fcrbesinde as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n

[xvii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r. \u015eir-i Da\u011f\u0131stan: \u0130mam \u015eamil\u2019dir.<\/p>\n

[xviii]<\/a> \u015eair Ahmet Sel\u00e7uk \u0130lkan\u2019\u0131n \u015fiiri.<\/p>\n

[xix]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xx]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xxi]<\/a> Fuzul\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxiii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xxiv]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxv]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xxvi]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxvii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[xxviii]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxix]<\/a>\u00a0 Mir Hamza Nigar\u00ee bu menek\u015fe kokusu ile an\u0131lan bir evliya olarak tan\u0131nd\u0131. Nereye gitse, hangi ortamda bulunsa mutlaka menek\u015fe kokusu da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131na t\u00fcm akrabalar\u0131 \u015fahitlik etmektedir. Daha ilginci, Mir Hamza, s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fi Harput\u2019ta vefat etmeden \u00f6nce cenazesinin Amasya\u2019da medfun olan o\u011flu Siraceddin\u2019in yan\u0131na, buradaki tekkesine g\u00f6m\u00fclmesini ister. Devrin Harput valisi bunun imkans\u0131z oldu\u011funu; \u00e7\u00fcnk\u00fc Amasya-Harput aras\u0131n\u0131n en az sekiz g\u00fcn s\u00fcrece\u011fini ve bu arada cenazenin kokabilece\u011fini belirtir. Mir Hamza bu s\u00f6z \u00fczerine, \u201cE\u011fer seksen y\u0131ld\u0131r Allah diyen bu beden sekiz g\u00fcnde kokacaksa onu bir dereye at\u0131n, gitsin.\u201d der. Ger\u00e7ekten de cenaze sekiz g\u00fcnde, hem de eyl\u00fcl s\u0131ca\u011f\u0131nda Amasya\u2019ya gelir. Tabut a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etraf\u0131 mis gibi menek\u015fe kokular\u0131 kaplar. Bu hadise de halk aras\u0131nda olduk\u00e7a yayg\u0131n bir menk\u0131bedir.<\/p>\n

[xxx]<\/a> Mor Efrem\u2019e aittir.<\/p>\n

[xxxi]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee\u2019ye aittir.<\/p>\n

[xxxii]<\/a> Mihri Hatun\u2019a aittir. Bu beyitlerde \u015faire \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

Benden ve sanat\u0131mdan haberi olmayanlar i\u015fitip de beni utand\u0131rmas\u0131n ve de bu y\u00fczden ben Mihri\u2019nin kalbine keder gelmesin diye \u00e7abal\u0131yorum.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc toplumda, kad\u0131n k\u0131sa ak\u0131ll\u0131 olur diye bir \u00f6nyarg\u0131 vard\u0131r. Benim de bu y\u00fczden her s\u00f6z\u00fcm\u00fc eksiklikten uzak tutmama \u015fartt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Lakin asl\u0131nda Mihr\u00ee dostunuzun fikir \u015fudur ki bu s\u00f6zleri s\u00f6yl\u00fcyorsa o ve b\u00fct\u00fcn onun gibi kad\u0131nlar kamil ve ak\u0131ll\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Biliniz ki i\u015finin ehli olan bir kad\u0131n, i\u015f bilmez bin erkekten ye\u011fdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yine biliniz ki zihni a\u00e7\u0131k ve pak olan bir kad\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcncesiz binlece erkekten ye\u011fdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

[xxxiii]<\/a>\u00a0 Mihri Hatun\u2019un \u015fiiri:<\/p>\n

Mihri ben hayat\u0131n lezzetini \u015f\u00f6yle te\u015fhis ettim: ilim, namaz ve oru\u00e7 kalan\u0131 hi\u00e7 imi\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

[xxxiv]<\/a> Mir Hamza Nigar\u00ee divan\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kafkasya\u2019n\u0131n\u00a0 I\u015f\u0131\u011f\u0131 Sir\u00e2ceddin A\u015fk\u0131n Ate\u015fler \u00dclkesinden S\u00fcrg\u00fcn\u00fc     Kafkasya\u2019dan Anadolu\u2019ya Bir Y\u00fcrek Yang\u0131n\u0131 G\u00dcL KOKULU MEVL\u00c2N\u00c2 (\u015e\u0130RV\u00c2N\u00ce)             MET\u0130N HAKVERD\u0130O\u011eLU     Biyografik Roman   \u00a0 \u00a0               … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7,1,5,3],"tags":[],"class_list":["post-512","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ebced","category-karikatur","category-makalelerim","category-molekuler-edebiyat","category-siirlerim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=512"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":513,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/512\/revisions\/513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}