{"id":740,"date":"2021-01-03T14:23:10","date_gmt":"2021-01-03T14:23:10","guid":{"rendered":"http:\/\/molekuleredebiyat.com\/?p=740"},"modified":"2021-01-03T14:46:31","modified_gmt":"2021-01-03T14:46:31","slug":"huseyin-husameddin-yasarin-amasya-tarihinde-elvan-celebi-ve-soyu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/?p=740","title":{"rendered":"H\u00dcSEY\u0130N H\u00dcSAMEDD\u0130N YASAR\u2019IN AMASYA TAR\u0130H\u0130\u2019NDE ELVAN \u00c7ELEB\u0130 VE SOYU"},"content":{"rendered":"<p>259<br \/>\nULUSLARARASI HORASAN\u2019DAN ANADOLU\u2019YA \u0130RFAN GELENE\u011e\u0130: ELVAN \u00c7ELEB\u0130 SEMPOZYUMU \/ 02-04 EK\u0130M 2020<\/p>\n<p>http:\/\/www.elvancelebi2020.hitit.edu.tr\/NewsDetail\/10\/12\/2020\/bildiri-ozet-kitabi-ve-bildiri-tam-metin-kitabi-yayimlanmistir<\/p>\n<p>H\u00dcSEY\u0130N H\u00dcSAMEDD\u0130N YASAR\u2019IN AMASYA TAR\u0130H\u0130\u2019NDE<br \/>\nELVAN \u00c7ELEB\u0130 VE SOYU<\/p>\n<p>Do\u00e7. Dr. Metin HAKVERD\u0130O\u011eLU<br \/>\nAmasya \u00dcniversitesi<br \/>\nFen &#8211; Edebiyat Fak\u00fcltesi<\/p>\n<p>\u00d6ZET<br \/>\nT\u00fcrk edebiyat\u0131 hem tarih hem de tasavvufla i\u00e7 i\u00e7e bir edebiyat h\u00fcviyeti g\u00f6sterir. \u00d6zellikle eski T\u00fcrk<br \/>\nedebiyat\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in iyi bir tarih\u00e7i olmak da \u015fartt\u0131r. \u015eairlerin hayat hik\u00e2yesi kadar tarih\u00ee olaylar\u0131n \u015fair<br \/>\n\u00fczerindeki etkisi de bilinmelidir. Bu ba\u011flamda ister \u015fairin hayat\u0131 ile ilgili tarih\u00ee bilgileri tespit amac\u0131yla olsun ister<br \/>\ndevrin olaylar\u0131n\u0131n \u015fair \u00fczerindeki etkisi i\u00e7in olsun, tarih\u00ee geli\u015fmeleri bilmek gerekir. \u0130\u015fte Elvan \u00c7elebi hakk\u0131nda da<br \/>\nbu yol izlenmeli ve devrinde ger\u00e7ekle\u015fen olaylar tarihin tozlu sayfalar\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada,<br \/>\nElvan \u00c7elebi ve onun soyu ile ilgili yaz\u0131lanlara bir de H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar\u2019\u0131n Amasya Tarihi\u2019nden bak\u0131ld\u0131.<br \/>\nAmasya Tarihi\u2019nde Elvan \u00c7elebi ve soyu hakk\u0131nda olduk\u00e7a \u00e7ok malzeme vard\u0131r. Bu malzeme zaman zaman<br \/>\nkullan\u0131larak \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck dedesi Baba \u0130lyas hakk\u0131nda yaz\u0131lar yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, bu \u00e7al\u0131\u015fma ile Elvan \u00c7elebi\u2019nin<br \/>\natas\u0131 Baba \u0130lyas\u2019tan ba\u015flan\u0131larak pek \u00e7ok akrabas\u0131n\u0131n biyografileri pe\u015f pe\u015fe sunuldu. Bu sayede, sadece bir noktaya<br \/>\nbakmak yerine, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde Elvan \u00c7elebi soyunun hangi g\u00f6r\u00fc\u015flere evrildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmayla<br \/>\ng\u00f6r\u00fcld\u00fc ki Baba \u0130lyas da d\u00e2hil pek \u00e7ok \u015fahsiyet hakk\u0131nda taban tabana z\u0131t fikirler yay\u0131lm\u0131\u015f ve bu fikirler \u00f6zellikle<br \/>\nsosyal medyada \u00f6nemli bir yer i\u015fgal etmi\u015ftir. Yine g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki herkes kendi me\u015frebine g\u00f6re bu \u015fahsiyetleri<br \/>\n\u015fekillendirmektedir. Biz, H\u00fcsameddin H\u00fcseyin\u2019in ayn\u0131 hataya d\u00fc\u015f\u00fcp d\u00fc\u015fmedi\u011finden \u00e7ok, biyografisini verdi\u011fi<br \/>\nsoyun nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 objektif olarak g\u00f6stermeye gayret ettik. Elvan \u00c7elebi\u2019nin Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiyesi\u2019nde, \u00c2\u015f\u0131k<br \/>\nPa\u015fa\u2019n\u0131n Garipn\u00e2me\u2019sinde verilen bilgiler yan\u0131nda, H\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in Amasya Tarihi\u2019nde verdi\u011fi bilgileri<br \/>\nharmanlay\u0131p baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin en az\u0131ndan abart\u0131l\u0131 oldu\u011funu ispatlam\u0131\u015f olduk. Amasya Tarihi\u2019ndeki orijinal metinleri<br \/>\nkulland\u0131k ve bu biyografilerin bir miktar sadele\u015ftirmesini ger\u00e7ekle\u015ftirdik. B\u00f6ylece bol \u015fair ve devlet adam\u0131<br \/>\nyeti\u015ftiren ve \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6nlere \u00e7ekilen bir soyun biyografisini Amasya Tarihi\u2019nden ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<br \/>\nAnahtar Kelimeler: Elvan \u00c7elebi, Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiye, H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar, Amasya Tarihi, Baba<br \/>\n\u0130lyas, Baba \u0130shak.<br \/>\nIN H\u00dcSEY\u0130N H\u00dcSAMEDD\u0130N YASAR \u201cHISTORY OF AMASYA\u201d<br \/>\nELVAN \u00c7ELEB\u0130 AND THEIR RELATIONS<br \/>\nAssoc. Prof. Metin HAKVERD\u0130O\u011eLU<br \/>\nAmasya University<br \/>\nFaculty of Arts and Sciences<br \/>\nABSTRACT<br \/>\nTurkish literature shows a literary identity intertwined with both history and Sufism. It is essential to know<br \/>\na good history especially for studying Turkish literature. The impact of historical events on the poet should be<br \/>\nknown as well as the life story of the poets. In this context, it is necessary to know the historical developments,<br \/>\nwhether for the purpose of determining the historical information about the life of the poet or for the effect of the<br \/>\n260<\/p>\n<p>events of the period on the poet. This should be followed about Elvan \u00c7elebi and the events that took place during<br \/>\nthis period should be revealed from the dusty pages of history. It is necessary to look at the writings about Elvan<br \/>\n\u00c7elebi and her ancestry from H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar\u2019s \u201cHistory of Amasya\u201d. In \u201cHistory of Amasya\u201d there is<br \/>\na lot of material about Elvan \u00c7elebi and his descendants. From time to time, this material was written about Baba<br \/>\n\u0130lyas. However, with this study, we have presented the biographies of many relatives one after the other, starting<br \/>\nfrom Elvan \u00c7elebi\u203as ancestor Baba \u0130lyas. In this way, instead of just looking at one point, we tried to see which<br \/>\nviews of the relatives of Elvan \u00c7elebi evolved in the process. In our study we found that there were diametrically<br \/>\nopposed ideas about many personalities, including Baba \u0130lyas, and these ideas occupied an important place,<br \/>\nespecially in social media. Again, it is seen that everyone shapes these personalities according to their own view<br \/>\nof life. Rather than whether H\u00fcsameddin H\u00fcseyin made the same mistake, we tried to show how the lineage he<br \/>\ndescribed in his biography behaved. Elvan \u00c7elebi\u2019nin \u201cMenak\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiye\u201d s, Asik Pasha\u2019s \u201cGarip-name\u201d in<br \/>\naddition to the information given, H\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in \u201cHistory of Amasya\u201d by blending the information, we<br \/>\nhave proved that some of the views, at least exaggerated. We used some of the texts in the \u201cHistory of Amasya\u201d<br \/>\ncut from the original text and performed some simplification of these biographies. We tried to make a biography<br \/>\nof an ancestry who raised plenty of poets and statesmen.<br \/>\nKey Words: Elvan \u00c7elebi, Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiye, H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar, History of Amasya, Baba \u0130lyas,<br \/>\nBaba \u0130shak.<br \/>\nA. G\u0130R\u0130\u015e<br \/>\nElvan \u00c7elebi, Amasya ile \u00c7orum aras\u0131nda Mecit\u00f6z\u00fc karayolunu kullananlar\u0131n s\u00fcrekli \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti\u011fi<br \/>\nk\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y\u00fcn ad\u0131d\u0131r. Pek \u00e7ok insan bu k\u00f6y\u00fcn ad\u0131n\u0131n burada yatmakta olan b\u00fcy\u00fck bir \u00e2lim ve \u015fairden geldi\u011fini<br \/>\nbilmez. Oysa Elvan \u00c7elebi\u2019nin (\u00f6l. 1358) bu b\u00f6lgede ne kadar etkili oldu\u011fu, b\u00f6lgede kullan\u0131lan erkek isimlerinde<br \/>\ndahi g\u00f6r\u00fclebilir. \u0130nsanlar belki neden oldu\u011funu unutmu\u015f olsalar da daha h\u00e2l\u00e2 bu y\u00f6rede erkek \u00e7ocuklar\u0131na s\u0131k s\u0131k<br \/>\n\u201cElvan\u201d veya \u201c\u00c7elebi\u201d isimlerini koymaktad\u0131rlar.<br \/>\nAyn\u0131 \u015fekilde Elvan \u00c7elebi\u2019nin Amasya\u2019da \u0130lyas K\u00f6y\u00fc\u2019nde yatmakta olan b\u00fcy\u00fck dedesi de bu \u00e7evrede<br \/>\nayn\u0131 etkiyi yapmaktad\u0131r. Bu y\u00f6renin insanlar\u0131n\u0131n \u201cSar\u0131l\u0131k Evliyas\u0131\u201d ad\u0131yla me\u015fhur etti\u011fi, ancak hayat hik\u00e2yesini<br \/>\nunuttu\u011fu Baba \u0130lyas, gizli bir sevgi yuma\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7inde, bilinmeden sevilmektedir. Alev\u00ee vatanda\u015flar\u0131n Alev\u00ee diye,<br \/>\nS\u00fcnn\u00ee vatanda\u015flar\u0131n S\u00fcnn\u00ee diye sevdi\u011fi bu \u015fahsiyetler acaba ger\u00e7ekte kimlerdir? Hayat hik\u00e2yeleri nedir? D\u00fcnya<br \/>\ng\u00f6r\u00fc\u015fleri ve devirlerinde toplum \u00fczerindeki etkileri nas\u0131ld\u0131? Neden etkileri gizli gizli s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc halde ger\u00e7ek<br \/>\nhik\u00e2yeleri unutuldu? Onlar ve soylar\u0131 hakk\u0131nda kim hakl\u0131, kim haks\u0131z, kim do\u011fru s\u00f6yl\u00fcyor, kim yanl\u0131\u015f? Tarikatlar\u0131<br \/>\nVefa\u00ee mi, C\u00fcneyd\u00ee mi, Baba\u00ee mi, Bekta\u015f\u00ee mi, Halvet\u00ee mi? Ama\u00e7lar\u0131 saltanata kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p kom\u00fcnizm-vari bir sistem<br \/>\ngetirmek miydi, bir K\u0131z\u0131lba\u015f-T\u00fcrk ayaklanmas\u0131 m\u0131 arzulad\u0131lar, Ortodoks \u0130slam\u2019a kar\u015f\u0131 Hetorodoks bir anlay\u0131\u015f<br \/>\nm\u0131 yerle\u015ftirmek istediler? Baba\u00ee ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015f akt\u00f6r\u00fc m\u00fc yoksa ma\u011fduru mu oldular? Baba \u0130lyas ile Baba<br \/>\n\u0130shak ayn\u0131 \u015fahsiyet midir? Bir fitne ate\u015fiyle Baba \u0130lyas\u2019\u0131 zindana atanlar acaba bilmeden b\u00fcy\u00fck bir fitneci olan<br \/>\n\u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee\u2019ye, memleketi yak\u0131p y\u0131kma ve Trabzon Rumlar\u0131na zemin haz\u0131rlama f\u0131rsat\u0131 m\u0131 verdiler?<br \/>\n\u0130\u015fte t\u00fcm bu sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 H\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in Amasya Tarihi\u2019nden, soyun biyografilerini pe\u015f pe\u015fe<br \/>\nokuyarak cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Genel ve b\u00fcy\u00fck resme bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ger\u00e7e\u011fin daha iyi g\u00f6r\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<br \/>\nAmasya Tarihi \u2018ay\u0131n harfinin ba\u015flar\u0131nda bitti\u011fi i\u00e7in Elvan \u00c7elebi biyografisi eksiktir1 ancak soyu hakk\u0131nda verilen<br \/>\nbilgiler onun hayat hik\u00e2yesini de belirginle\u015ftirmektedir.<br \/>\n1 M. Fatih K\u00d6KSAL, \u201cH\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in Amasya Tarihi\u2019nin Kay\u0131p Ciltleri\u201d, Amasya \u00c2limleri Sempozyumu, 2017, Amasya, C. 2, s. 176-185. Bu<br \/>\nbildiride Prof. Dr. M. Fatih K\u00f6ksal, Amasya Tarihi\u2019nin ay\u0131n harfine kadar yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, devam\u0131n\u0131n oldu\u011funu ve bu eserin muhtemelen yazar\u0131n hayat\u0131 vefa<br \/>\netmedi\u011fi i\u00e7in yar\u0131m kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. K\u00f6ksal\u2019\u0131n buldu\u011fu ve eserin ye harfine kadar olan karalama defterlerinde de Elvan \u00c7elebi maddesi yoktur.<br \/>\n261<\/p>\n<p>Elvan \u00c7elebi hem mutasavv\u0131f hem de \u015fair olarak me\u015fhur olmu\u015ftur.<br \/>\nAd\u0131 hakk\u0131nda,<br \/>\n\u201c\u015eairin as\u0131l ad\u0131 da Elv\u00e2n\u2019d\u0131r. Eski eserlerin \u00e7o\u011funda Ulv\u00e2n olarak ge\u00e7mekle birlikte \u00c7orum\u2019da<br \/>\nyerle\u015fti\u011fi k\u00f6ye bizzat yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrbenin Arap\u00e7a kitabesinden kendisinin de Elv\u00e2n ad\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131<br \/>\nanla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim hem Men\u00e2k\u0131bu\u2019l-Kudsiyye\u2019de hem C\u00e2mi\u2019u\u2019n-Nez\u00e2\u2019ir\u2019deki \u015fiirlerde de<br \/>\nmahlas\u0131 Elv\u00e2n \u015feklindedir. Babas\u0131, \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa ad\u0131yla me\u015fhur Gar\u00eeb-n\u00e2me m\u00fcellifi \u00c2\u015f\u0131k Al\u00ee Pa\u015fa,<br \/>\nannesi H\u00e2c\u0131 Hatun\u2019dur. Dedesi Karamano\u011fullar\u0131 Beyli\u011fi\u2019nin kurucular\u0131ndan Muhlis Pa\u015fa, b\u00fcy\u00fck<br \/>\ndedesi, tarihe Baba\u00ee \u0130syan\u0131 olarak ge\u00e7en 1240\u2019taki sosyal hareketin \u00f6nc\u00fcs\u00fc Baba \u0130ly\u00e2s-\u0131 Horas\u00e2n\u00ee\u2019dir.<br \/>\nBabas\u0131 \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n K\u0131r\u015fehir\u2019de b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek Elv\u00e2n \u00c7elebi\u2019nin muhtemelen K\u0131r\u015fehir\u2019de<br \/>\ndo\u011fdu\u011fu belirtilmi\u015ftir.\u201d2<br \/>\nEseri hakk\u0131nda,<br \/>\n\u201cElv\u00e2n \u00c7elebi\u2019nin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan tek eseri mesnev\u00ee tarz\u0131nda aruz vezninin fe\u2019il\u00e2t\u00fcn mef\u00e2\u2019il\u00fcn<br \/>\nfe\u2019il\u00fcn kal\u0131b\u0131yla kaleme ald\u0131\u011f\u0131 2081 beyitlik Men\u00e2k\u0131bu\u2019l-Kudsiyye\u2019sidir. Dede Gark\u0131n ve Baba<br \/>\n\u0130ly\u00e2s\u2019\u0131n menk\u0131belerinin, bunlar\u0131n halifeleri vas\u0131tas\u0131yla Anadolu\u2019nun ir\u015fad\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu tasavvuf\u00ee<br \/>\nnitelikli metin, Baba\u00eelik ile 13. y\u00fczy\u0131l Anadolu T\u00fcrk tarihi i\u00e7in \u00f6nemli ve \u00e7ok de\u011ferli bir kaynakt\u0131r.<br \/>\nNecati Elgin taraf\u0131ndan 1957 y\u0131l\u0131nda Karaman\u2019da bulunan yeg\u00e2ne n\u00fcshas\u0131 Konya Mevl\u00e2n\u00e2 M\u00fczesi<br \/>\nK\u00fct\u00fcphanesi 4937 numarada kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Men\u00e2k\u0131bu\u2019l-Kudsiyye, doktora tezi olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nEr\u00fcnsal ve Ocak\u2019\u0131n eser \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d 3<br \/>\nBir \u015fiiri,<br \/>\n\u201c Gazel<br \/>\nBu c\u00fcmle nesneye \u0131\u015fkdur bah\u00e2ne<br \/>\nBah\u00e2ne \u0131\u015fk u hem \u0131\u015fkdur bah\u00e2 ne<br \/>\nBu \u0131\u015fk i\u00e7inde bird\u00fcr c\u00e2m u s\u00e2k\u00ee<br \/>\nBu \u0131\u015fk i\u00e7inde bird\u00fcr d\u00e2m u d\u00e2ne<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur k\u00e2yil-i lafz-\u0131 ene\u2019l-Hak<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur k\u00e2yil-i Mans\u00fbr yana<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur k\u00e2\u015fif-i esr\u00e2r-\u0131 g\u00f6n\u00fcl<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur a\u00e7\u0131lur ma\u2019n\u00e2 bu c\u00e2na<br \/>\nBu \u0131\u015fk \u00e2yinleri bu \u0131\u015fk i\u00e7inde<br \/>\nG\u00f6rin\u00fcr z\u00e2t-\u0131 ma\u2019\u015f\u00fbka ay\u00e2ne<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur \u00e2\u015f\u0131k u ma\u2019\u015f\u00fbka olan<br \/>\nSal\u00e2dur \u00e2\u015f\u0131k u ma\u2019\u015f\u00fbk olana<br \/>\nBu \u0131\u015fkdur ol ecel gencin k\u0131lan f\u00e2\u015f<br \/>\nBu \u0131\u015fk old\u0131 ni\u015f\u00e2n ol b\u00ee-ni\u015f\u00e2na<br \/>\nNice k\u0131lsun bu bir s\u00f6z \u0131\u015fk\u0131 ma\u2018l\u00fbm<br \/>\nKi \u015ferhi s\u0131gmad\u0131 bin d\u00e2sit\u00e2na<br \/>\nG\u00f6n\u00fclden ferd \u00fc candan m\u00fcfred olg\u0131l<br \/>\nYak\u00eene kalma dolanma g\u00fcm\u00e2na<br \/>\n2 M. Fatih K\u00f6ksal. Elvan \u00c7elebi. 12 2019. http:\/\/www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com\/index.php?sayfa=detay&amp;detay=828 (eri\u015fildi: 12 2019).<br \/>\n3 K\u00f6ksal, a.g.e<br \/>\n262<\/p>\n<p>Hele Elv\u00e2n fid\u00e2 k\u0131l d\u00een \u00fc deyni<br \/>\nBu \u0131\u015fk i\u00e7inde kalma h\u00e2n\u00fcm\u00e2na<br \/>\nDilersen kim sana senden tecell\u00ee<br \/>\nZuh\u00fbra gele kala c\u00e2vid\u00e2na<br \/>\nBu \u0131\u015fkun bin s\u0131f\u00e2t\u0131ndan birisi<br \/>\nBey\u00e2na gelmedi s\u0131gmaz lis\u00e2na\u201d4 (K\u00f6ksal 2005)<br \/>\nDi\u011fer \u015eiiri<br \/>\n\u201cG\u00f6r ne fazl etti yine ol K\u00e2r\u0131saz<br \/>\nKim cihandan gitti k\u0131\u015f \u00fc geldi yaz<br \/>\nT\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc renkler ile yer y\u00fcz\u00fcn<br \/>\nHub m\u00fczeyyen k\u0131ld\u0131 ho\u015f ol b\u00ee-niyaz<br \/>\nEy zemane arifi a\u00e7gil g\u00f6z\u00fcn<br \/>\nAnla bu hikmetleri g\u00f6nl\u00fcne yaz<br \/>\nTalib isen matlubunu k\u0131l talep<br \/>\n\u00c2\u015f\u0131k isen ma\u015fuk ile eyle baz<br \/>\nYine b\u00fclb\u00fcl \u015fad\u0131g\u00e2m \u00fc k\u00e2muran<br \/>\nY\u00e2ni kim g\u00fcl yine geldi serfiraz<br \/>\nB\u00fclb\u00fcle \u00e7\u00fcn arz k\u0131ld\u0131 g\u00fcl y\u00fcz\u00fcn<br \/>\nSuz \u00fc ah \u00fc nali\u015f ile s\u00fczd\u00fc saz<br \/>\nN\u2019eylesin bi\u00e7are b\u00fclb\u00fcl \u00e7\u00fcn ki g\u00fcl<br \/>\nDilr\u00fcba amma de\u011fildir dil-n\u00fcvaz<br \/>\nDost donun donand\u0131 d\u00fcnya d\u00fcpd\u00fcz\u00fcn<br \/>\n\u00c7i tih \u00fc k\u00fchsar \u00fc \u00e7i \u015fiyb \u00fc firaz<br \/>\n\u00dc\u015f bu kudret \u00fc\u015f bu ibret \u00fc\u015f bu hal<br \/>\nYer y\u00fcz\u00fcne bu kerem bu izz \u00fc naz<br \/>\nKamusu ol b\u00ee-niyaz\u0131n fazl\u0131d\u0131r<br \/>\nNe k\u0131la her zerre bin t\u00fcrl\u00fc niyaz<br \/>\nHer yarat\u0131lm\u0131\u015f k\u0131lar cinsin telep<br \/>\nNitekim \u015fahini \u015fahin kaz\u0131 kaz<br \/>\nDost ete\u011fin pek tut Elvan sen dahi<br \/>\nVar bu a\u015fk mahmurlugun dost ile yaz<br \/>\nGer dilersen ak\u0131bet mahmud ola<br \/>\n\u015eunu k\u0131l kim Mahmuda k\u0131ld\u0131 Ayaz\u201d5 (Kocat\u00fcrk 1968)<br \/>\n4 M. Fatih K\u00f6ksal. \u00abElvan \u00c7elebi\u2019nin \u015eiirleri ve \u015eairli\u011fi.\u00bb Klasik T\u00fcrk \u015eiiri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, 2005: 489.<br \/>\n5 Vasfi Mahir Kocat\u00fcrk. T\u00fcrk Edebiyat\u0131nda Dini ve Tasavvufi \u015eiirler. Ankara: Edebiyat yay\u0131nevi, 1968.<br \/>\n263<\/p>\n<p>Kocat\u00fcrk ve K\u00f6ksal\u2019\u0131n nakletti\u011fi bu \u015fiirler Elvan \u00c7elebi\u2019nin gazeller de bulunan bir divana da sahip<br \/>\nolabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak b\u00f6yle bir eser hen\u00fcz bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nElvan \u00c7elebi, hem soyu hem de \u015fairli\u011fi y\u00f6n\u00fcnden daha derin ara\u015ft\u0131rmalara konu olabilecek bir \u015fahsiyettir.<br \/>\nDaha derin ara\u015ft\u0131rmalar ile hakk\u0131nda yeni ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bilgilere ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131 muhakkakt\u0131r.<br \/>\nAmasya Tarihi\u2019nde onun soyu hakk\u0131ndaki bilgileri s\u0131ralay\u0131nca g\u00f6r\u00fclmektedir ki etkisi y\u00fcz y\u0131llar s\u00fcrm\u00fc\u015f<br \/>\nbir mutasavv\u0131f, \u015fair, aksiyon insan\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<br \/>\nA\u015fa\u011f\u0131da, bu amaca matuf olarak Amasya Tarihi\u2019nin orijinal metninden konuyla alakal\u0131 k\u0131sa k\u0131sa kesitler<br \/>\nald\u0131k ve ilgili \u015fahsiyetle alakal\u0131 t\u00fcm metni sadele\u015ftirerek verdik.<br \/>\nB. AMASYA TAR\u0130H\u0130\u2019NDE ELVAN \u00c7ELEB\u0130\u2019N\u0130N SOYU<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 415-419<br \/>\nBABA \u0130LYAS HORASAN\u00ce (E\u015e-\u015eEYH \u015e\u00dcCAEDD\u0130N) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nHorasan ey\u00e2letinin merkezi olan Merv \u015fehri hav\u00e2lisinde bulunan M\u00e2h\u00e2n k\u00f6y\u00fc ah\u00e2lisinden Ali bin Ahmed\u2019in<br \/>\no\u011fludur. \u0130lk olarak Harezm ilinde \u015eeyh Eb\u00fb Ali Ba\u011fd\u00e2d\u00ee halifelerinden ve Burhan K\u00e2s\u00e2n\u00ee \u00f6\u011frencilerinden T\u00e2ceddin<br \/>\nEbu\u2019l-Vefa Mahm\u00fbd Harezm\u00ee hizmetinde tasavvuf ve \u015feriat ilminde ilerleyip onun yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve g\u00f6zde \u00f6\u011frencisi oldu.<br \/>\nCengiz Han\u2019\u0131n Horasan\u2019a do\u011fru ordusuyla y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman \u015feyhin maiyetinde Ba\u011fdat\u2019a gelip<br \/>\noraya bir m\u00fcddet yerle\u015fti. Daha sonra \u015feyhiyle birlikte kalk\u0131p Anadolu\u2019ya geldi. \u015eeyhi, Amasya ilini vatan tutarak<br \/>\nMes\u00fbdiye Tekkesi \u015feyhi oldu.<br \/>\n625\u2019te (1227) T\u00e2ceddin Ebu\u2019l-Vef\u00e2, Sivasl\u0131lar\u0131n daveti \u00fczerine Sivas\u2019a gitti; onun yerine Mes\u00fbdiye<br \/>\nHank\u00e2h\u0131 \u015feyhi oldu. Gerek ilim ve fazileti gerek z\u00fchd ve takvas\u0131 ulem\u00e2n\u0131n ve halk\u0131n sevgisini ve h\u00fcsn-i kabul\u00fcn\u00fc<br \/>\nkendisinde toplad\u0131\u011f\u0131ndan fevkal\u00e2de me\u015fhur oldu.<br \/>\nMes\u00fbdiye Tekkesi fevkal\u00e2de imar edilerek vakfiyeleri yaz\u0131ld\u0131 ve cami yenilendi. A\u015fevi herkese a\u00e7\u0131k ve<br \/>\nzengin oldu\u011fundan gerek garipler gerek fakirler bu im\u00e2reth\u00e2neden nev\u00e2le sahibi olup ulem\u00e2 ve halk Baba \u0130lyas\u2019\u0131n<br \/>\nm\u00fcr\u00eedi oldu. N\u00fcf\u00fbzu \u00e7ok fazla artt\u0131.<br \/>\n264<\/p>\n<p>Baba \u0130lyas\u2019\u0131n bu kadar n\u00fcf\u00fbz sahibi oldu\u011funu g\u00f6ren Baba \u0130shak Kefers\u00fbd\u00ee, bundan fevkal\u00e2de istifade<br \/>\ntemin edece\u011fini kestirip Mesudiye Tekkesine yerle\u015fti. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n has m\u00fcridi olup yedi y\u0131l kadar hizmetinde can<br \/>\nba\u015f ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\n\u00d6teden beri ileri gelen \u015feyhler, \u00e2l-i ab\u00e2 sevgisini anlatm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in Baba \u0130shak, i\u015fte bu Alev\u00eelik<br \/>\nmuhabbetinden istifade ederek Baba \u0130lyas\u2019\u0131n en ileri derecede itimad\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131. Zaten k\u00f6yl\u00fclere kendisini<br \/>\nevliya tan\u0131tm\u0131\u015f olmas\u0131 hasebiyle Baba \u0130lyas\u2019\u0131n bu itimad\u0131ndan istifade etti.<br \/>\nBaba \u0130lyas mezhep olarak Hanef\u00ee, itikat olarak Matur\u00fbd\u00ee, me\u015freben ve tarikaten C\u00fcneyd\u00ee\u2019ydi. Baba<br \/>\n\u0130shak\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte tuttu\u011fu yol bu olmakla beraber i\u00e7inden hul\u00fbl-i ittihada d\u00e2hil ve ona itibar eden bir dinsizdi.<br \/>\nHer halinde takiyye yaparak mezhebini yaymaktayd\u0131.<br \/>\nNihayet 626\u2019da (1228) e\u015fk\u0131yal\u0131k yoluna sapt\u0131 ve isyank\u00e2r olarak \u00e2lemi \u0131slah etmeye memur oldu\u011funu<br \/>\nortaya koyup 637\u2019de (1239) Amasya\u2019y\u0131 istila etti ve Allah\u2019\u0131n Resul\u00fc oldu\u011funu ilan etti\u011finde Baba \u0130lyas, Amasya<br \/>\ncivar\u0131nda \u00c7at mevkiinde bulunan \u00e7iftli\u011fine \u00e7ekildi.<br \/>\n\u0130ki y\u0131l i\u00e7inde Baba \u0130shak\u2019\u0131n etraf\u0131ndaki adamlar\u0131 peri\u015fan olup kendisi de k\u00f6pekler gibi as\u0131ld\u0131ktan sonra<br \/>\nMesudiye Tekkesi tahrip edilmi\u015fti. 644\u2019te (1246) Tatar beylerinin yard\u0131m\u0131 ile tekke imar edilip ikinci defa \u015feyh<br \/>\nolarak geldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o\u011flu \u015eemseddin Mahmud \u00c7elebi, Tatar beylerini elde etmi\u015fti.<br \/>\nOn \u00fc\u00e7 y\u0131l kadar da bu defa \u015feyhlik yapt\u0131ktan sonra 657\u2019de (1259) vefat etti. Mezar\u0131 Amasya civar\u0131nda<br \/>\nbug\u00fcn \u0130lyas K\u00f6y\u00fc demekle me\u015fhur \u00e7iftli\u011findedir. \u201cSar\u0131l\u0131k Evliyas\u0131\u201d demekle me\u015fhur olan ki\u015fidir. Her y\u0131l buras\u0131<br \/>\nH\u0131z\u0131r-\u0130lyas (H\u0131d\u0131rellez) g\u00fcn\u00fc halk taraf\u0131ndan ziyaret edilir.<br \/>\n\u00c7ocuklar\u0131 \u015eemseddin Mahmud, Fahreddin Ali, Ziyaeddin Mesud, Muslihiddin Musa \u00c7elebilerdir. Bunlar<br \/>\n\u0130lhanl\u0131 saltanat\u0131 sayesinde, vezir ve \u00e2mirlerden olmu\u015flard\u0131. Halifeleri de \u015funlard\u0131r: Behlil Baba, \u0130bik Baba, Lokman<br \/>\nBaba, Tursun Baba, D\u00fcndar Baba, Osman Baba.<br \/>\nBaba\u00ee tarikat\u0131n\u0131n reisi Baba \u0130lyas\u2019t\u0131r; onu yayanlar da halifeleridir. Lokman Baba\u2019n\u0131n halifesi Hac\u0131 Bekta\u015f<br \/>\nBaba\u2019d\u0131r. Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Vel\u00ee demekle me\u015fhur olmu\u015ftur. Osman Baba\u2019n\u0131n halifesi S\u00fcleyman Baba\u2019d\u0131r. Se\u00e7kin<br \/>\nevlad\u0131 \u015fubelere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her biri bu tarihte yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nBu biyografide ilgin\u00e7 olan k\u0131s\u0131m, tarihi bilgilere g\u00f6re Baba \u0130lyas, isyan s\u0131ras\u0131nda Amasya Kalesinde<br \/>\nas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; ancak H\u00fcseyin H\u00fcsameddin, onun bu isyanda \u00c7at (\u0130lyas) K\u00f6y\u2019deki \u00e7iftli\u011fine \u00e7ekildi\u011fini ve daha<br \/>\nsonra on \u00fc\u00e7 y\u0131l daha \u015feyhlik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazar. Bu durumda en k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flunun M\u0131s\u0131r\u2019a ka\u00e7mas\u0131\/ ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131<br \/>\na\u00e7\u0131klanamamaktad\u0131r.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 54-61<br \/>\n265<\/p>\n<p>\u0130SHAK BABA (KEFERS\u00dbD\u00ce) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda ya\u015fayan Rumlardan birinin o\u011fludur. Ad\u0131 \u0130sak olup M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra<br \/>\n\u0130shak denmi\u015ftir. En ge\u00e7erli rivayete g\u00f6re Bizans imparatorlu\u011funa kadar y\u00fckselmi\u015f olan Amasyal\u0131 Kommenos<br \/>\nh\u00e2nedan\u0131ndan birinin \u0130sak adl\u0131 o\u011fludur.<br \/>\n\u0130bn-i \u015eiar el-Musall\u00ee Tabakat\u0131nda \u0130shak bin Abdullah er-Rum\u00ee diye takdim edilen \u0130shak Baba, Rum<br \/>\nmuhtedilerinden bir adam olup \u00f6nceki halinde Rum \u00e7etelerinden birinin reisiydi. T\u00fcrklerin aleyhinde hayli zul\u00fcmler<br \/>\nyapm\u0131\u015f, bu y\u00fczden T\u00fcrklerin d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc 600 (1203) y\u0131l\u0131nda Sel\u00e7uk \u015fehzadelerinin ve<br \/>\ndolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk beylerinin kavgalar\u0131ndan istifade iste\u011fi ile Trabzon kral\u0131 Aleksi Komnenos ve biraderi David,<br \/>\nAmasya vilayetini i\u015fgale \u00e7al\u0131\u015farak vilayet d\u00e2hilindeki Rumlar\u0131 ayakland\u0131rm\u0131\u015flar, kendisi Samsun ve biraderi de<br \/>\nSinop taraflar\u0131ndan Amasya \u00fczerine y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdi.<br \/>\nBu esnada Amasya valisi Sencer \u015eah\u2019t\u0131. Sencer \u015eah, i\u00e7ten Rum \u00e7eteleri ile ve d\u0131\u015ftan Kommenoslarla<br \/>\nmuharebe ederek 605\u2019te (1204) \u015fehit olup vefat etti. Yerine o\u011flu S\u00fcleyman \u015eah ge\u00e7irildiyse de \u00e7ok gen\u00e7 oldu\u011fundan<br \/>\nkumanday\u0131 beylerbeyi Emir Bedreddin Ebubekir Bey eline alarak bunlarla harbe devam etti.<br \/>\nKonya h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Sultan \u0130zzeddin Keykavus Sel\u00e7uk\u00ee, b\u00fcy\u00fck bir kuvvetle imdada gelip Ebubekir Bey\u2019in<br \/>\nkuvvetleri ile birle\u015fti. Birlikte hareket ederek Rum \u00e7etelerini ve Trabzon Kommenoslar\u0131n\u0131 peri\u015fan edip Samsun ve<br \/>\nSinop\u2019u tamamen fethetti. Buralar\u0131n idaresini de Simre-i Amasya valisi, ad\u0131 ge\u00e7en emire verdi.<br \/>\n610\u2019da (1209) ortaya konan bu muvaffakiyet \u00fczerine Rum \u00e7eteleri da\u011f\u0131l\u0131p birer tarafa savu\u015ftuklar\u0131 esnada<br \/>\nhayat hikayesini yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130sak da ka\u00e7\u0131p Urfa taraf\u0131nda Kefers\u00fbd nahiyesine iltic\u00e2 etti. Orada kendisini M\u00fcsl\u00fcman<br \/>\ng\u00f6sterip ad\u0131n\u0131 \u0130shak yapt\u0131. Bu suretle yakas\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn pen\u00e7esinden kurtard\u0131. Kendisine \u0130shak-\u0131 Kefers\u00fbd\u00ee dendi.<br \/>\nBuradan \u015eiraz\u2019a gidip \u015ei\u00e2 \u00e2limlerinden Muhyiddin Muhammed bin Ali et-Temim\u00ee\u2019den Arap\u00e7ay\u0131, \u015ei\u00e2<br \/>\nus\u00fbl\u00fcn\u00fc ve baz\u0131 ileri gelenlerden sihir ve t\u0131ls\u0131mlar\u0131 \u00f6\u011frendi. Seyahat yolu ile \u0130ran\u2019\u0131 gezip B\u00e2tin\u00eelerden de B\u00e2t\u0131n\u00ee<br \/>\nf\u0131rkas\u0131n\u0131n us\u00fbl\u00fcn\u00fc ald\u0131. D\u00f6n\u00fcp Sivas\u2019a geldi. \u00dcstad\u0131n\u0131 orada kad\u0131 olarak buldu.<br \/>\nBuradan da Amasya k\u00f6ylerine gelip on y\u0131l kadar halka \u00fccretsiz \u00e7obanl\u0131k ederek riyakarca hareket ve<br \/>\nibadeti ile halka fevkal\u00e2de tesir etti. Kendisini evliya gibi tan\u0131tt\u0131. \u201c\u0130shak Baba\u201d demekle me\u015fhur olup \u015f\u00f6hreti<br \/>\nAmasya havalisini tuttu.<br \/>\n\u0130shak Kefers\u00fbd\u00ee H\u0131ristiyanl\u0131kla muvaffak olamad\u0131\u011f\u0131 maksad\u0131na, Amasya\u2019da bir Rum krall\u0131\u011f\u0131 te\u015fkiline<br \/>\n\u0130slam fikri kisvesi ile muvaffak olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu u\u011furda her t\u00fcrl\u00fc yalan ve riyay\u0131, sahtek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yor,<br \/>\nbunlarla ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yordu.<br \/>\nBu esnada Amasya\u2019da Baba \u0130lyas Horasan\u00ee demekle me\u015fhur ve C\u00fcneyd\u00ee tarikat \u015feyhi vard\u0131. Amasya<br \/>\n\u00e2limlerinin itimad\u0131n\u0131 ve halk\u0131n itikad\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130shak Baba, gayet zeki ve hilebaz bir adamd\u0131. Halk\u0131n ve<br \/>\nemirler ile \u00e2limlerin Baba \u0130lyas\u2019a h\u00fcrmetlerini g\u00f6rd\u00fck\u00e7e bundan istifade etmek i\u00e7in Amasya\u2019ya geldi. Baba \u0130lyas\u2019a<br \/>\nba\u011flan\u0131p has m\u00fcritlerinden oldu.<br \/>\n\u015eiraz\u2019da \u00f6\u011frendi\u011fi sihir ve t\u0131ls\u0131mlar\u0131 sayesinde g\u00f6sterdi\u011fi baz\u0131 haller ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc fiiller kerametinden<br \/>\nsay\u0131l\u0131p Baba \u0130lyas\u2019\u0131 bile etkiledi. Birtak\u0131m z\u00fchd ve riyas\u0131; halk\u0131, s\u0131radan insanlar\u0131 aldatt\u0131. N\u00fcfuz ve \u015f\u00f6hreti \u00e7ok<br \/>\nfazla artt\u0131. Emirleri ve \u00e2limleri tela\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<br \/>\nBu esnada Amasya valisi Emir H\u00fcsameddin Berke Han, kad\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131 Bedreddin Ebu\u2019l-Mek\u00e2rim<br \/>\n\u0130brahim el-Kem\u00e2r\u00ee, Kad\u0131 naibi Re\u015fid\u00fcddin Ebu\u2019l-Fez\u00e2il Mehmed bin Ahmed bin Ebi er-Re\u015f\u00eed el-Hemed\u00e2n\u00ee, fetva<br \/>\nmakam\u0131nda Fahreddin Ebu\u2019l-Mehmed bin Mahmud er-R\u00e2z\u00ee H\u00fcs\u00e2meddin Yusuf bin Abdurrahman et-Tebriz\u00ee,<br \/>\nTakiyy\u00fcddin Osman bin Ali el-Amas\u00ee idi.<br \/>\n266<\/p>\n<p>\u0130shak Baba, bunlardan pek ziyade \u00fcrk\u00fcyor, bunlar\u0131 kendi maksad\u0131na engel g\u00f6r\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Emir<br \/>\nH\u00fcsameddin Berke Han, Amasya ve \u00e7evresinde yerle\u015fmi\u015f olan Kay\u0131 Hanl\u0131 kabilesinin ve Harezm\u00eelerin reisi idi.<br \/>\nBunlar hem \u00e7ok hem de yavuz adamlard\u0131.<br \/>\n634 (1237) senesi \u015fevval ay\u0131nda Sultan Alaaddin Keykubat Sel\u00e7uk\u00ee vefat edip G\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev<br \/>\nKonya sultan\u0131 ve lalas\u0131 olan Emir Saadeddin K\u00f6pek de vezir-i azam olmu\u015ftu. Bunu f\u0131rsat bilen \u0130shak Baba,<br \/>\nkendisinin taraftar\u0131 olan halk\u0131, vali Berke Han ile Kay\u0131lu T\u00fcrklerinden a\u011f\u0131r \u015fikayetlere te\u015fvik etti.<br \/>\nG\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev, halk\u0131n ac\u0131 \u015fik\u00e2yetleri \u00fczerine Emir Berke Han\u2019\u0131 g\u00f6revden ald\u0131 ve b\u00fct\u00fcn Kay\u0131hanl\u0131<br \/>\nve Harizmli T\u00fcrkleri Amasya vilayetinden \u00e7\u0131karma emri verdi. 636\u2019da (1239) Amasya valili\u011fine Z\u00e2hireddin<br \/>\nHur\u015fid Bey, bir grup kuvvet ile tayin edildi.<br \/>\n\u0130shak Baba, tam hareket edecek zaman\u0131 bulmu\u015ftu. Bir taraftan Trabzon kral\u0131 Yani Kommenos ile<br \/>\nhaberle\u015ferek ondan gerekti\u011finde kuvvet almay\u0131 garantilemi\u015f, di\u011fer taraftan Rumlar g\u00fcya M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa ge\u00e7erek<br \/>\nkendisine t\u00e2bi olmu\u015f, ehl-i \u0130slam\u2019\u0131n s\u0131radan insanlar\u0131 ise kendisini evliya zannedip adeta tapar hale gelmi\u015fti.<br \/>\n637 (1240) senesi ilk g\u00fcnlerinde Kay\u0131 T\u00fcrkleri ile Amasya valisi Hur\u015fid Bey\u2019in kuvvetleri aras\u0131nda \u00e7\u0131kan<br \/>\nmuharebe s\u0131ras\u0131nda \u0130shak Baba kendisine ba\u011flanan Baba\u00eelerin, Rumlar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip tarihimizin ikinci cildinde<br \/>\nayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere isyan ederek Sadreddin \u0130shak lakab\u0131n\u0131 ald\u0131.<br \/>\nBu suretle hem Kay\u0131 T\u00fcrklerinin Amasya\u2019dan ihrac\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131 hem de Amasya\u2019da kendisine muhalefet<br \/>\neden \u00e2limler ve emirleri peri\u015fan ederek kendisine m\u00fcminlerin emiri dedirdi. Bu esnada kad\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131 \u0130brahim<br \/>\nel-Kem\u00e2r\u00ee ile birka\u00e7 bey \u015fehit oldu. \u00c2limlerden H\u00fcsameddin Yusuf et-Tebriz\u00ee Konya\u2019ya ve Takiyy\u00fcddin Osman<br \/>\nel-Amas\u00ee \u015eam\u2019a ka\u00e7t\u0131.<br \/>\n\u0130shak Baba, B\u00e2t\u0131n\u00eeye f\u0131rkas\u0131n\u0131n itikad\u0131ndan olan ruhun bir ba\u015fkas\u0131na ge\u00e7mesi inanc\u0131na g\u00f6re Muhammed<br \/>\nve Ali\u2019nin ruhlar\u0131n\u0131n kendisinde birle\u015fti\u011fini iddia ederek peygamberli\u011fini ilan edip s\u0131radan halk\u0131 kand\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn<br \/>\nRumlar\u0131 kendine uydurdu. Trabzon kral\u0131 Yani Komnenos\u2019tan b\u00fcy\u00fck kuvvetler alaca\u011f\u0131n\u0131 umuyordu.<br \/>\nAncak yalanc\u0131 peygamberlik ilan\u0131, kendisine aldanan T\u00fcrklerden pek \u00e7oklar\u0131n\u0131 kendisinden ay\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc<br \/>\nBaba \u0130lyas Horasan\u00ee, \u0130shak Baba\u2019y\u0131 dinsiz ilan edip lanetleyerek Amasya\u2019dan \u00c7atb\u00fck\u00fc (Hac\u0131 \u0130lyas) demekle<br \/>\nme\u015fhur \u00e7iftli\u011fine \u00e7ekilip gizlenmi\u015fti.<br \/>\nBu heng\u00e2meyi haber alan G\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev, derhal Hac\u0131 M\u00fcbareziddin Arma\u011fan \u015eah Bey\u2019i Amasya<br \/>\nvalisi olarak ilan ederek bir b\u00f6l\u00fck kuvvetle Amasya\u2019ya g\u00f6nderdi. Amasya emirleri ve \u00e2limleri de birle\u015fip yalanc\u0131<br \/>\npeygamberin aleyhinde hareket etti. Samsun ve Karadeniz sahili kumandan\u0131 Alaaddin Ali \u015eir Bey de Yani<br \/>\nKomnenos\u2019un yard\u0131m kuvvetlerine meydan vermedi.<br \/>\n\u0130shak Baba, her taraftan kendisini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran kuvvetlere kar\u015f\u0131 koyacak bir halde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. Bununla<br \/>\nberaber son \u00e2na kadar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 638 (1241) senesi ortalar\u0131nda Hac\u0131 Arma\u011fan \u015eah, galip olarak Amasya\u2019ya girip<br \/>\nkendisini tutarak ast\u0131. Baba\u00eeleri peri\u015fan edip Amasya\u2019y\u0131 Rumlar\u0131n \u015ferrinden kurtard\u0131.<br \/>\n\u015eayan-\u0131 dikkattir ki Baba\u00eeler, par\u00e7a par\u00e7a edilen \u0130shak Baba\u2019n\u0131n cesedini toplay\u0131p kendisine yer alt\u0131nda bir<br \/>\nt\u00fcrbe yapm\u0131\u015flar ve kemiklerini de bu t\u00fcrbede bir tahta \u00fczerine sermi\u015fler. Kendisini as\u0131p par\u00e7alayan Hac\u0131 Arma\u011fan<br \/>\n\u015eah\u2019\u0131 da evini bas\u0131p \u015fehit etmi\u015fler. Bug\u00fcn Amasya\u2019da \u201cAmbarl\u0131 Evliya\u201d denilen t\u00fcrbe bunun olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nBu biyografide tarihi ara\u015ft\u0131rmalara ters baz\u0131 iddialarda bulunulmaktad\u0131r: Baba \u0130lyas\u2019\u0131n Baba\u00ee tarikat\u0131n\u0131<br \/>\nele ge\u00e7irmi\u015f bir ki\u015finin Rumlar ad\u0131na bir ayaklanma ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Bu konuda ortak bir ifade<br \/>\ndikkat \u00e7ekicidir. Elvan \u00c7elebi\u2019nin eseri de d\u00e2hil t\u00fcm kaynaklarda Baba \u0130lyas\u2019\u0131n Baba \u0130shak\u2019a \u201cAmasya\u2019ya gelme!\u201d<br \/>\n267<\/p>\n<p>dedi\u011fi fakat \u0130shak\u2019\u0131n bunu dinlemedi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Her ne kadar H\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in tarihi ger\u00e7eklik ve<br \/>\nkan\u0131t sunma konusunda eksikleri olsa da bu biyografi dikkatle incelenmelidir. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n soyunun a\u015fa\u011f\u0131da<br \/>\ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi yine sevilmesi ve devlette yer bulmas\u0131, onu bu ayaklanman\u0131n ma\u011fduru g\u00f6sterebilmektedir.<br \/>\nAmasya Tarihi 1. Cilt, s. 181-183<br \/>\nBABA \u0130SHAK\u2019IN T\u00dcRBES\u0130 (ANBARLI EVL\u0130YA) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya\u2019da \u015eeyh K\u0131r\u0131k Mahallesi\u2019nde yerle\u015fmi\u015f olan bir evin d\u00e2hilindedir. T\u00fcrbe denilen yer; kap\u0131dan<br \/>\ngirildi\u011finde \u00fczeri d\u00fcz olup ambar \u015feklinde bir \u00e7ukur i\u00e7indedir. Bu t\u00fcrbe tamamen yerin alt\u0131nda kaybolmu\u015f gibi bir<br \/>\nhalde olup \u00e7ukurun i\u00e7ine inmedik\u00e7e orada t\u00fcrbe oldu\u011fu asla bilinemez. \u00c7ukura, ufak bir a\u011fa\u00e7 merdivenle inilir.<br \/>\nT\u00fcrbenin kap\u0131s\u0131 ufak olup e\u011filmedik\u00e7e girilemez, girildi\u011fi zaman kap\u0131s\u0131 Bekta\u015fi t\u00e2kisi \u015feklinde olup d\u00f6rt k\u00f6\u015feli<br \/>\nufak ve ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f bir oda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<br \/>\nOdan\u0131n ortas\u0131nda \u00fczeri eski bir \u00f6rt\u00fc ile \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f gayet eski bir tahta uzat\u0131lm\u0131\u015f olup bu tahtan\u0131n \u00fczerinde<br \/>\npar\u00e7a par\u00e7a insan kemikleri serilmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu kemiklerin i\u00e7inde par\u00e7alanm\u0131\u015f bir kemi\u011fe rastlanmaz. Kol,<br \/>\nbacak ve bilek kemikleri keskin bir \u00e2letle kesilmi\u015f gibi bir durum g\u00f6stermektedir. Evin sahibi bile bu kemiklerin<br \/>\nkim oldu\u011funu yani t\u00fcrbede yatan\u0131n kim oldu\u011funu asla bilemiyor.<br \/>\nT\u00fcrbenin \u015fu gizli kalm\u0131\u015f h\u00e2li ve kemiklerin \u015fu k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f h\u00e2li 637\u2019de (1240) Amasya\u2019da peygamberlik davas\u0131<br \/>\ng\u00fcden me\u015fhur yalanc\u0131 peygamber Baba \u0130shak Kefers\u00fbd\u00ee T\u00fcrbesi oldu\u011funu ilham etmekte, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<br \/>\n\u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi Baba \u0130shak Kefers\u00fbd\u00ee peygamberlik davas\u0131na giri\u015ferek Amasya, Tokat<br \/>\nve Sivas sancaklar\u0131n\u0131 istila etti\u011fi zaman M\u00fcbariziddin Arma\u011fan \u015eah gelmi\u015f ve Amasya\u2019y\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015ft\u0131. Ad\u0131 ge\u00e7en<br \/>\nemir, \u0130shak\u2019\u0131 yakalay\u0131p ba\u011flat\u0131p asarak idam edip le\u015fini \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcnceye kadar dara\u011fac\u0131nda g\u00fcne\u015fin kar\u015f\u0131s\u0131nda<br \/>\n268<\/p>\n<p>durdurmu\u015f ve daha sonra indirip par\u00e7alatm\u0131\u015f ve baban\u0131n adamlar\u0131 da kemikleri gece toplay\u0131p saklam\u0131\u015f olduklar\u0131<br \/>\ntarihlerde yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\nH\u00e2dise ile t\u00fcrbenin o h\u00e2li ve durumu, orada yatan insan\u0131n kemikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bu t\u00fcrbe, baban\u0131n adamlar\u0131<br \/>\ntaraf\u0131ndan kasten yer alt\u0131na bina ve baban\u0131n kemiklerini ziyaret i\u00e7in buraya defin ve halktan gizlemek fikrine sahip<br \/>\nolduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek elde de\u011fildir. \u00d6nceden yery\u00fcz\u00fcne yap\u0131l\u0131p sonradan Amasya\u2019n\u0131n y\u00fczeyi doldu\u011fu i\u00e7in yer<br \/>\nalt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 iddia edilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc o civarda bulunup 622\u2019de (1225) bina edilen Halfet Gazi T\u00fcrbesi ve 677\u2019de<br \/>\n(1280) bina edilen Torumtay T\u00fcrbesi gayet y\u00fcksek olarak duruyor. Bunlar\u0131n \u00fcst taraf\u0131nda 540 (1145) dolaylar\u0131nda bina<br \/>\nedildi\u011fi zannedilen Hakk\u00e2h-\u0131 Mes\u00fbd\u00ee harap oldu\u011fu halde temel duvar\u0131 h\u00e2l\u00e2 yer \u00fczerindedir.<br \/>\n\u015eimdiye kadar \u015fehrin ileri gelenleri ve halk\u0131n\u0131n o t\u00fcrbeyi ziyaret etmesi ve \u00fczerinde kubbe bulunmas\u0131;<br \/>\ni\u00e7inde bulunan kimsenin veli, salih biri oldu\u011funa delalet etti\u011fi ve me\u015fhur yalanc\u0131 peygamber olmad\u0131\u011f\u0131 da iddia<br \/>\nedilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcrbenin yer alt\u0131nda gayet gizli bir surette yap\u0131lmas\u0131nda bir mecburiyet olmad\u0131\u011f\u0131 gibi her kubbe<br \/>\nsahibi de vel\u00ee olamaz. Zengin olanlar da nam\u0131n\u0131 d\u00fcnyada kal\u0131c\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in bu \u015feklide mezar yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Daha<br \/>\nsonra bu \u015fekilde olan ki\u015filerin as\u0131l amac\u0131 unutuldu\u011fundan t\u00fcrbe gibi ziyaretg\u00e2h haline gelebilmektedir.<br \/>\nBaba \u0130shak hakk\u0131ndaki bu bilgi, t\u00fcrbesinin yeri hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f, iyi ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z<br \/>\nara\u015ft\u0131rmalarda b\u00f6yle bir t\u00fcrbeye rastlayamad\u0131k. Ancak yazar\u0131n, Kefers\u00fbd\u00ee\u2019nin Amasya\u2019da as\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 desteklemek<br \/>\ni\u00e7in bu bilgiyi vermi\u015f olmas\u0131 muhtemeldir.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s.379-382<br \/>\n\u0130B\u0130K BABA (E\u015e-\u015eEYH \u0130ZZEDD\u0130N EBU\u2019L-ME\u2018\u00c2L\u00ce) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. Baba \u0130lyas Horasan\u00ee hizmetinde tahsil ve irfan sahibi olarak ilerleyip \u015feyhinin halifelerinden<br \/>\noldu. 657 (1258) y\u0131l\u0131nda \u015feyhinin vefat\u0131 \u00fczerine ye\u011feni Behl\u00fcl Baba, Mes\u00fbdiye Hank\u00e2h\u0131 \u015feyhi olmu\u015ftu. Sonras\u0131nda<br \/>\nTatar beylerinin g\u00f6z\u00fcne girip Behl\u00fcl Baba\u2019y\u0131 Su\u015fehri\u2019ne g\u00f6ndertip Mes\u00fbdiye Tekkesi \u015feyhi oldu.<br \/>\nGayet a\u00e7\u0131kg\u00f6z ve \u015f\u00f6hret h\u0131rs\u0131 oldu\u011fundan beldenin Sel\u00e7uklu soyundan hakimi olan Muiniddin S\u00fcleyman<br \/>\nPerv\u00e2ne Bey\u2019e kar\u015f\u0131 gelen bir yol tuttu. Tatar beylerini elde ederek halk \u00fczerinde n\u00fcfuz sahibi olmaya ba\u015flad\u0131.<br \/>\nPerv\u00e2ne Bey buna kar\u015f\u0131 Mevl\u00e2n\u00e2 Cel\u00e2leddin R\u00fbm\u00ee halifelerinden \u015eeyh Veliy\u00fcddin Ahmed Dede\u2019yi Amasya\u2019da<br \/>\nyapt\u0131\u011f\u0131 mevlev\u00eeh\u00e2ne \u015feyhi olarak \u00e7\u0131kard\u0131.<br \/>\n\u0130bik Baba, \u0130shak Baba\u2019n\u0131n tav\u0131rlar\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131r bir tav\u0131r ve yol tutup z\u00e2hiren itikatl\u0131 ve inanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc<br \/>\nhalde dost sohbetleri esnas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan \u00e2limlerin te\u015febb\u00fcs\u00fc ile Amasya ba\u015f<br \/>\nkad\u0131s\u0131 Sadreddin Mehmed bin H\u0131z\u0131r et-Tiflis\u00ee tahkikata ba\u015flad\u0131.<br \/>\n269<\/p>\n<p>670\u2019te (1271) bunu haber alan \u0130bik Baba, M\u0131s\u0131r\u2019a gitti. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte firar etti. Ger\u00e7ekte ise Perv\u00e2ne<br \/>\nBey\u2019le M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda cereyan eden gizli haberle\u015fmeyi tahkik etmeye memur olarak gitti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu gizli<br \/>\nhaberle\u015fme Mo\u011fol h\u00fck\u00fcmetini ku\u015fkuland\u0131r\u0131yordu.<br \/>\n673\u2019te (1274) M\u0131s\u0131r\u2019da baz\u0131 s\u00f6zleri ve akaidi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Melik Z\u00e2hir Baybars<br \/>\nel-Bundukdar\u00ee taraf\u0131ndan hapsedilerek \u00e2limlerin \u00f6n\u00fcnde sorguya \u00e7ekildi. Verdi\u011fi cevaplardan yanl\u0131\u015f akidesi<br \/>\nanla\u015f\u0131larak d\u00f6v\u00fcl\u00fcp hapsedildi.<br \/>\nDaha sonra Mo\u011fol h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Abaka Han\u2019\u0131n \u015fefaati ve iltimas\u0131yla serbest b\u0131rak\u0131l\u0131nca M\u0131s\u0131r\u2019dan kalk\u0131p<br \/>\nTebriz\u2019e gitti. Yedi\u011fi daya\u011f\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak ve Perv\u00e2ne Bey\u2019den intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in Abaka Han\u2019\u0131 M\u0131s\u0131r<br \/>\nfethine te\u015fvik ve Perv\u00e2ne Bey\u2019in aleyhine tahrik etmeye ba\u015flad\u0131.<br \/>\n675\u2019te (1276) Abaka Han ile M\u0131s\u0131r h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Baybars Bey aras\u0131nda \u00e7\u0131kan muharebede Abaka Han\u2019\u0131n<br \/>\naskeri ma\u011flup ve Mo\u011fol beyleri katledildi\u011finde Perv\u00e2ne Bey\u2019in h\u0131yanetinden bahsederek b\u00ee\u00e7areyi 676\u2019da (1277)<br \/>\nidam ettirip Amasya\u2019ya d\u00f6nd\u00fc. M\u00fcteakiben ikinci defa Mes\u00fbdiye Tekkesi \u015feyhi oldu.<br \/>\nOn iki y\u0131l kadar devam eden bu \u015feyhlik zaman\u0131nda hayli Mo\u011fol beylerini ve Tatarlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman ederek<br \/>\nkendisine m\u00fcrit etti. Bu y\u00fczden m\u00fcritleri ve n\u00fcfuzu fevkal\u00e2de art\u0131p Baba\u00eeye tarikat\u0131 reva\u00e7 buldu. 688 (1289)<br \/>\nsenesi ortalar\u0131nda vefat edip tekkenin bah\u00e7esinde defnedildi.<br \/>\n\u0130bik Baba, \u00e2lim, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a lisanlar\u0131nda konu\u015fan, hitab\u0131 gayet kuvvetli, son derece i\u00e7e i\u015fleyen<br \/>\ns\u00f6zlere sahip, edip, vakur, s\u00f6zl\u00fc tart\u0131\u015fmalara kadir; uzun boylu, biraz etine dolgun, uzun sakall\u0131, gayet yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131,<br \/>\nsevecen, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en, hay\u0131r ve \u015ferre yarar bir kimse idi.<br \/>\nMo\u011fol ve Tatarlar\u0131n \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131 kabul\u00fcnde himmetleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Abaka Han kendisine Amasya civar\u0131nda<br \/>\nb\u00fcy\u00fck bir \u00e7iftlik verdi. Bu \u00e7iftlik bug\u00fcn \u201c\u0130bik K\u00f6y\u00fc\u201d demekle me\u015fhur olup evlad\u0131n\u0131n elinde bir as\u0131rdan fazla kald\u0131.<br \/>\n\u0130bik Baba, Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli akran\u0131nda bir zat olup halifelerinden Ahmed Baba, Ali Baba, Burak Baba,<br \/>\nSaltuk Baba pek me\u015fhur idiler. Bunun hakk\u0131nda \u00e2limler ve asr\u0131n \u015feyhleri ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bir k\u0131sm\u0131 do\u011fru yoldan<br \/>\nsapm\u0131\u015f, di\u011fer k\u0131sm\u0131 y\u00fcce makamlara ermi\u015f demektedir.<br \/>\nBaba \u0130lyas\u2019tan sonra onun postuna oturan halifelerinden birisi olan \u0130bik Baba, tarikat\u0131n ayaklanma<br \/>\nsonunda da devam eden etkisini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7 bir simad\u0131r.<br \/>\nAmasya Tarihi 11. Cilt, s.247-248<br \/>\n270<\/p>\n<p>SALTIK BABA (\u015eEYH BEDREDD\u0130N) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda \u0130lyas K\u00f6y\u00fc\u2019nde metfun olan Baba\u00eeye tarikat\u0131 p\u00eeri Baba \u0130lyas Horasan\u00ee halifelerinden<br \/>\nolup Amasya\u2019da K\u00fcbce\u011fiz Mahallesi\u2019nde Mes\u00fbdiye Hank\u00e2h\u0131\u2019nda yerle\u015fmi\u015fti. \u015eeyhin o\u011flu \u015eemseddin Mahmud<br \/>\nTu\u011fray\u00ee, Sultan \u0130zzeddin Keykavus Sel\u00e7uk\u00ee veziri olunca bu da \u015feyhi olmu\u015ftu.<br \/>\nPe\u015finden Sultan \u0130zzeddin Keykavus ile Tatarlar aras\u0131nda \u00e7\u0131kan muharebede \u015fehzadesi katledilip Keykavus<br \/>\nda ma\u011flup oldu\u011fu zaman Keykavusla beraber \u0130stanbul ve K\u0131r\u0131m\u2019a gitti. Daha sonra Keykavus\u2019un K\u0131r\u0131m\u2019da vefat\u0131<br \/>\n\u00fczerine Dobruca\u2019da birle\u015ftirilen emri alt\u0131ndaki T\u00fcrklerle beraber Dobruca\u2019da kald\u0131. 673 (1274) y\u0131l\u0131ndan sonra<br \/>\nvefat etti. H\u00fcsn-i hal erbab\u0131ndand\u0131.<br \/>\nTarihi kaynaklara g\u00f6re 1297\u2019de Dobruca\u2019da \u00f6len Sar\u0131 Salt\u0131k naml\u0131 ki\u015finin b\u00f6yle bir biyografisinin<br \/>\nyaz\u0131lmas\u0131 H\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in ilgin\u00e7 y\u00f6nlerinden biridir. Alev\u00ee- Bekta\u015f\u00ee \u015feyhi olarak bilinen Saltuk Baba\u2019y\u0131<br \/>\nBaba\u00ee tarikat\u0131 lideri Baba \u0130lyas\u2019\u0131n halifesi olarak kaydetmektedir.<br \/>\nAmasya Tarihi 11. Cilt, s.389-390<br \/>\n\u00c2\u015eIK AL\u0130 PA\u015eA (MEVL\u00c2N\u00c2 ALAEDD\u0130N) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civ\u00e2r\u0131nda \u0130lyas K\u00f6y\u00fc\u2019nde mezar\u0131 bulunan Baba \u0130lyas Horasan\u00ee-z\u00e2de Muhlisiddin Musa Pa\u015fa\u2019n\u0131n<br \/>\no\u011fludur. 670\u2019te (1271) Amasya\u2019da do\u011fdu. Asr\u0131ndaki \u00e2limlerden ve \u00f6zellikle Baba\u00eeye tarikat\u0131n\u0131n p\u00eeri olan<br \/>\n\u015eemseddin Ahmed Baba\u2019dan edep, tarikat ve \u015feriat ilmini \u00f6\u011frenerek 708\u2019de (1307) \u015feyhinin vefat\u0131 ile Amasya<br \/>\nMes\u00fbdiye z\u00e2viyesi \u015feyhi oldu.<br \/>\n711\u2019de (1310) tamamlad\u0131\u011f\u0131 Maarifet-n\u00e2mesinin sonunda Ali \u00c2\u015f\u0131k Baba imzas\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Amasya\u2019da on<br \/>\nbe\u015f y\u0131l kadar zikir ve ibadet, eser yazmak ve hizmet ile me\u015fgul olarak tan\u0131n\u0131r oldu.<br \/>\n723\u2019te (1322) Sivas valisi olan Emir \u00c7oban-z\u00e2de Timurta\u015f Bey\u2019in daveti \u00fczerine gidip bahsi ge\u00e7en valinin<br \/>\ndan\u0131\u015fman\u0131 oldu. 727\u2019de (1326) Sultan Ebu Said Bahad\u0131r Han\u2019\u0131n korkusundan dolay\u0131 Timurta\u015f Beyle beraber<br \/>\nM\u0131s\u0131r\u2019a gitti.<br \/>\nOrada Timurta\u015f\u2019\u0131n katli \u00fczerine bu da di\u011fer arkada\u015flar\u0131 ile beraber \u0130skenderiye Kalesinde hapsedildi.<br \/>\n732\u2019de (1331) Melik N\u00e2s\u0131r Muhammed\u2019in aff\u0131na mazhar oldu\u011fundan arkada\u015flar\u0131 ile birlikte geri d\u00f6nd\u00fc. Fakat<br \/>\n271<\/p>\n<p>yolda hasta olup K\u0131r\u015fehir\u2019e ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda tedavi edilmek \u00fczere orada kald\u0131\u011f\u0131 esnada 733 (1332) recep ay\u0131nda vefat<br \/>\netti.<br \/>\nF\u00e2z\u0131l, gayet edip, hitabeti g\u00fc\u00e7l\u00fc, \u015feriate vak\u0131f oldu\u011funa Maarifet-n\u00e2mesi \u015f\u00e2hittir. \u015e\u00e2ir olup \u015fiirlerden olu\u015fan<br \/>\ndivan\u0131 vard\u0131r. Sonradan K\u0131r\u015fehir\u2019de \u00fczerine muazzam bir t\u00fcrbe yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Naz\u0131m halinde h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n hallerini<br \/>\nanlatan Etv\u00e2r-\u0131 M\u00fcl\u00fbk\u2019\u0131 da terc\u00fcme etmi\u015ftir. Ermi\u015f kabul edilenlerin en b\u00fcy\u00fcklerinden bir p\u00eer-i muhteremdir.<br \/>\nO\u011flu Elvan \u00c7elebi de \u015feyhlerin b\u00fcy\u00fcklerinden olup tercemesi a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r. Babas\u0131 Muhlis Pa\u015fa 703\u2019te<br \/>\n(1302) M\u0131s\u0131r\u2019a gidip Kus \u015fehrinde ik\u00e2met ve 709\u2019da (1308) \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun da tercemesi a\u015fa\u011f\u0131da yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\nEvlad\u0131ndan \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de, me\u015fhur tarih\u00e7i \u015eeyh Ahmed \u00c7elebi \u0130stanbul\u2019da vefat edip ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 semte \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa<br \/>\nMahallesi dendi.<br \/>\nDi\u011fer evlad\u0131 S\u00fcleyman \u00c7elebi\u2019dir. Sultan Orhan devlet adamlar\u0131ndan Mevlid sahibi S\u00fcleyman \u00c7elebi her<br \/>\nhalde bunun o\u011fludur. Mevlidin dili tamam\u0131yla ve \u00fcslubu \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n dil ve \u00fcslubuna pek benzer. \u0130vaz Pa\u015faz\u00e2de,<br \/>\nS\u00fcleyman \u00c7elebi\u2019den evvel bu mevlid vard\u0131.<br \/>\nBaba \u0130lyas\u2019\u0131n edebiyat ile ilgisi en \u00fcst seviyede olan torunu \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019d\u0131r. H\u00fcseyin H\u00fcsameddin de bunun<br \/>\nalt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir. \u0130lgin\u00e7 olan Mevlid \u015fairi S\u00fcleyman \u00c7elebi\u2019yi onun soyundan g\u00f6stermesidir. Bu soyun \u015fiir ve nesirle<br \/>\nkendini g\u00f6stermesi ve menk\u0131bevi bir hayat i\u00e7inde an\u0131lmalar\u0131 bu \u015fahsiyetle zirveye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nAmasya Tarihi 6. Cilt, s.85-86<br \/>\n\u0130BRAH\u0130M \u00c7ELEB\u0130 (NEF\u0130S-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa neslinden olup Amasya\u2019da Mahmud \u00c7elebi Z\u00e2viyesi \u015eeyhi olan T\u00e2ceddin Mehmed<br \/>\n\u00c7elebi bin Nefiseddin \u0130brahim \u00c7elebi bin Kemaleddin Ahmed \u00c7elebi bin Mesud \u00c7elebi bin Abdurrahman \u00c7elebi<br \/>\nbin Elvan \u00c7elebi bin \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa bin Muhlis Pa\u015fa bin Baba \u0130lyas Horasan\u00ee \u00e7ocu\u011fudur.<br \/>\nAmasya valisi \u015eehzade Sultan Mustafa\u2019n\u0131n divan k\u00e2tibi olan Hamdullah Hamdi \u00c7elebi karde\u015fi olup<br \/>\nAmasya\u2019da ilim tahsil ederek m\u00fcderris, kad\u0131, vilayet defterdar\u0131 oldu. Daha sonra \u0130stanbul\u2019a gidip Anadolu<br \/>\ndefterdar\u0131 olarak devlet adamlar\u0131 s\u0131ras\u0131na girdi. Azledildikten sonra 959 (1551) senesi ramazan\u0131nda Bostanc\u0131ba\u015f\u0131<br \/>\nMahallesinde bina etti\u011fi mektebin masraflar\u0131na emlak\u0131n\u0131 vakfedip sonra vefat etti. Di\u011fer biraderleri Muhibb\u00ee<br \/>\nMehmed, Hac\u0131 Nefis \u00c7elebi\u2019lerdir.<br \/>\nBu \u015fahsiyetlerin devlet makamlar\u0131nda y\u00fcksek yerler i\u015fgal etmesi, Baba \u0130lyas\u2019\u0131n soyuna kar\u015f\u0131 devlet<br \/>\ntaraf\u0131ndan bir \u00e7ekince konulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<br \/>\n272<\/p>\n<p>Amasya Tarihi 6. Cilt, s. 95-98<br \/>\n\u0130BRAH\u0130M PA\u015eA (HATTAT) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. F\u00e2z\u0131llardan Amasyal\u0131 Hac\u0131 Nefis-z\u00e2de Mustafa Efendi\u2019nin biraderi Mehmed Efendi\u2019nin<br \/>\no\u011flu olup Ebe Damad\u0131 demekle me\u015fhurdur. Atas\u0131 Hac\u0131 Nefis \u00c7elebi, \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de Elvan \u00c7elebi torunlar\u0131ndan<br \/>\noldu\u011fu yukar\u0131da yaz\u0131ld\u0131.<br \/>\nAmcas\u0131 sayesinde \u0130stanbul\u2019a gelip ilim ve marifet tahsil etti. \u00c7e\u015fitli hat yaz\u0131s\u0131 yazmay\u0131 Timurcu Kulu<br \/>\nYusuf Efendi\u2019den me\u015fk ederek m\u00e2liye kalemine girdi. Sultan \u0130brahim\u2019in ebesine damat olup y\u00fckselerek Bayram<br \/>\nPa\u015fa\u2019n\u0131n sadrazaml\u0131\u011f\u0131nda mukataat emini, daha sonra ba\u015f muhasip olup Hac\u0131 Efendi-z\u00e2de \u0130brahim Pa\u015fa\u2019n\u0131n<br \/>\ndefterdarl\u0131\u011f\u0131nda orta defterdar ve 1054 (1644) muharreminde Kara Hasan Pa\u015fa \u00fczerine ba\u015f defterdar oldu.<br \/>\n1054 (1644) Cemaziyelevvelinde yerini yeni\u00e7eri a\u011fas\u0131 Bosnal\u0131 Salih A\u011fa\u2019ya kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan azledildi.<br \/>\n1055 (1645) \u015fevvalinin yirmi sekizinde Salih Pa\u015fa\u2019n\u0131n sadrazam ve Kara Hasan Pa\u015fa da defterdar oldu\u011fu zaman<br \/>\nHasan Pa\u015fa\u2019n\u0131n yerine Trablus-\u015fam beylerbeyi ve 1057\u2019de (1646) Anadolu valisi ve 1058\u2019de (1647) vezir olup<br \/>\nkubbe alt\u0131 veziri oldu.<br \/>\n1058 (1647) recebinde Sultan \u0130brahim\u2019in halli ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sultan Mehmed Han\u2019\u0131n c\u00fclusu vakas\u0131nda<br \/>\nemekliye sevk edilerek Ayasofya ve \u015eahz\u00e2de vak\u0131flar\u0131 zaviyelerine vazife tayin edilip 1060 (1649) senesi saferinin<br \/>\non sekizinci g\u00fcn\u00fc vefat eyledi\u011fi Ayasofya mahzenlerinde ele ge\u00e7en \u201cDefter-i Zevaid-i H\u00e2vr\u00e2n-\u0131 Sel\u00e2t\u00een\u201d unvanl\u0131<br \/>\ndefterde g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<br \/>\nAd\u0131 ge\u00e7en vezir gerek defterdarl\u0131\u011f\u0131 gerek vezirli\u011fi, Def\u00e2tir-i Maliyede bulunabildi. Naima Tarihi\u2019nde<br \/>\n\u201cEbe Damad\u0131 \u0130brahim Efendi\u201d unvan\u0131 ile defterdar oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Def\u00e2tir-i Maliyede Nefis-z\u00e2de diye kay\u0131tl\u0131 ve<br \/>\nDefter-i Zevaid-i H\u00e2vr\u00e2n-\u0131 Sel\u00e2t\u00een\u2019de \u201cVezir Hattat \u0130brahim Pa\u015fa\u201d diye yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de bir ki\u015fi oldu\u011fu<br \/>\nMaliye Defterlerinden anla\u015f\u0131ld\u0131.<br \/>\nAd\u0131 ge\u00e7en vezir, \u00e2lim, hesap bilen, me\u015fhur bir hattat olup G\u00fclz\u00e2r-\u0131 Sav\u00e2b adl\u0131 hat ve hattatlara ait bir eseri<br \/>\nvard\u0131r. Yazd\u0131\u011f\u0131 kitaplara \u0130brahim bin Mehmed en-Nef\u00ees\u00ee diye imza atard\u0131. \u015e\u00f6hreti Nefes-z\u00e2dedir.<br \/>\nM\u00fcstakim-z\u00e2de S\u00fcleyman Saadeddin Efendi Tuhfet\u00fc\u2019l-Hattat\u00een adl\u0131 eserinde diyor ki: \u201cSeyyid \u0130brahim<br \/>\nBin Mustafa bin Nefes. Nefes-z\u00e2de ad\u0131yla \u015f\u00f6hret sahibidir&#8230;\u201d<br \/>\nPederi dedi\u011fi Mustafa Efendi hakk\u0131nda da diyor ki: \u201cMustafa bin Nefes. Amasya\u2019da pederi el-Hac Nefes<br \/>\nn\u00e2m z\u00e2t-\u0131 enfestir. Bu cihetten kendileri Nefes-z\u00e2de demekle \u015f\u00f6hr-d\u00e2dedir. At\u00e2y\u00ee kavlince S\u00fcleym\u00e2niye m\u00fcderrisi<br \/>\niken H\u00e2k\u00e2niye Medresesine naklolunup ol esn\u00e2da (Bah\u00e7e 1011) t\u00e2r\u00eehinde ba\u011f-\u0131 cin\u00e2ne vuslatla \u00e2z\u00e2de oldu. H\u00fcsn-i<br \/>\n273<\/p>\n<p>hatt-\u0131 \u015f\u00e2h\u00e2neyi \u015e\u00fckr\u00fcllah Hal\u00eefe\u2019den teme\u015f\u015fuk edip hut\u00fbt-\u0131 vaktinde izn \u00fc nefes alm\u0131\u015ft\u0131. Ferzend-i erc\u00fcmend-i<br \/>\nseyyid \u0130br\u00e2h\u00eem Efendi dahi mezk\u00fbrdur.\u201d<br \/>\n\u015eeyh\u00fc\u2019l-Hatt\u00e2t\u00een olan Amasyal\u0131 Hamdullah Efendi\u2019nin damad\u0131 ve \u00f6\u011frencisi idi. Amasyal\u0131 \u015e\u00fckrullah<br \/>\nHalife 950 (1543) tarihinden daha evvel vef\u00e2t etti\u011fi m\u00fcn\u00e2sebetle Mustafa Efendi\u2019nin bundan teme\u015f\u015fuk etmesinde<br \/>\nbir yanl\u0131\u015fl\u0131k oldu\u011fu gibi, Nefes-z\u00e2de Hatt\u00e2t \u0130br\u00e2h\u00eem Efendi\u2019nin de Mustafa Efendi\u2019nin o\u011flu olmas\u0131nda bir yanl\u0131\u015fl\u0131k<br \/>\nvard\u0131r.<br \/>\n\u00c7\u00fcnk\u00fc Amasyal\u0131 Nefes-z\u00e2de Mustafa Efendi, Amasya\u2019da ilim ve hat tahs\u00eel ettikten sonra \u0130stanbul\u2019a gitti\u011fi<br \/>\nAt\u00e2y\u00ee Efendi\u2019nin nakletti\u011fi terc\u00fcme-i h\u00e2linden anla\u015f\u0131l\u0131r. Mustafa Efendi, hatt\u0131 Amasya\u2019da kendi amcas\u0131 Hamdullah<br \/>\nHamdi Efendi\u2019den me\u015fk etmi\u015ftir. Pederinin ad\u0131 kay\u0131tlarda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczre el-H\u00e2c Nef\u00ees \u00c7elebi\u2019dir. Halk aras\u0131nda<br \/>\nHac\u0131 Nefes demekle me\u015fh\u00fbr idi. Hatt\u00e2t \u0130br\u00e2h\u00eem Pa\u015fa, amcas\u0131 Mustafa Efendi\u2019nin nezdinde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcn\u00e2sebetle<br \/>\no\u011flu zannedilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nAmasyal\u0131 me\u015fhur Hattat Hamdullah\u2019tan hat dersi al\u0131p onunla akraba oldu\u011fu s\u00f6ylenen \u00fcnl\u00fc bir hattat<br \/>\n(\u0130brahim Pa\u015fa) yine, Baba \u0130lyas ve Elvan \u00c7elebi soyundan gelmektedir. Yani Baba \u0130lyas soyu devlette ve her t\u00fcrl\u00fc<br \/>\nsanatta keskin zek\u00e2s\u0131 ve \u00fcst\u00fcn kabiliyeti ile yer edinmeye devam etmi\u015ftir.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s.589-590<br \/>\nP\u00ceR AHMED \u00c7ELEB\u0130 (\u00c2\u015eIK PA\u015eA-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda Elvan \u00c7elebi Tekkesi \u015feyhi Yahya \u00c7elebi bin S\u00fcleyman \u00c7elebi bin Abdurrahman<br \/>\n\u00c7elebi bin Elvan \u00c7elebi bin Alaeddin Ali Pa\u015fa bin Muhlis Pa\u015fa bin Baba \u0130lyas Horasan\u00ee o\u011fludur. \u201c\u00c2\u015f\u0131k\u00ee\u201d diye<br \/>\nmahlas kabul etmi\u015ftir.<br \/>\nElvan \u00c7elebi nahiyesinde do\u011fdu. Amasya\u2019da G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc-z\u00e2de P\u00eer Abdurrahman \u00c7elebi\u2019nin terbiyesinde<br \/>\nb\u00fcy\u00fcd\u00fc. \u00c2limler ve \u015feyhlerden ilim ve marifet tahsil edip sonra Serra\u00e7lar \u015feyhi P\u00eer Sunullah Halvet\u00ee\u2019ye hizmet<br \/>\nederek halifesi oldu.<br \/>\nAd\u0131 ge\u00e7en pirin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Hicaz\u2019a gidip hac\u0131 oldu. On y\u0131l Mekke-i M\u00fckerreme\u2019de ve on y\u0131l da Medine-i<br \/>\nM\u00fcnevvere\u2019de bulundu ve Hicaz \u015feyhlerinin m\u00fcbarek nefeslerinden istifade ederek 867\u2019de (1462) \u0130stanbul\u2019a geldi.<br \/>\nS\u00fbfilik yolunda kemali ortaya \u00e7\u0131k\u0131p Haydar civar\u0131nda baz\u0131 dostlar\u0131 kendine bir ev ve zaviye yapt\u0131rd\u0131.<br \/>\n274<\/p>\n<p>870 (1466) tarihinden itibaren h\u00e2nesinde ikamet ve zaviyesinde Hakk\u2019\u0131 anlatmak ve zikirle u\u011fra\u015ft\u0131. Daha<br \/>\nsonra hay\u0131r sahiplerinin yard\u0131m\u0131 ile g\u00fczel ve ta\u015ftan bir cami yapt\u0131rd\u0131. Zaviyesinde y\u0131llarca inzivaya \u00e7ekilip Sultan<br \/>\nII. B\u00e2yezid asr\u0131nda fevkal\u00e2de me\u015fhur oldu. Zaviyesi devlet erk\u00e2n\u0131n\u0131n ziyaret-g\u00e2h\u0131 olup 908\u2019de (1502) vefat etti.<br \/>\n\u00c2lim, z\u00e2hid, iyi huylu, ibadeti seven, halvet\u00ee-me\u015freb, k\u00e2mil bir insan idi. O\u011flu, Dervi\u015f Mehmed \u00c7elebi<br \/>\nkendisinden evvel vefat etti. \u0130ki k\u0131z\u0131 olup birinci damad\u0131 \u015eeyh Abdullatif \u00c7elebi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda zaviye \u015feyhi oldu.<br \/>\nVefat\u0131nda ikinci damad\u0131 Seyyid \u015eeyh Vel\u00e2yet \u00c7elebi yerine \u015feyh oldu.<br \/>\nP\u00eer Ahmed \u00c7elebi \u015fair, tarih\u00e7i bir zat oldu\u011fundan \u015fiirleri ve il\u00e2hiyat\u0131<br \/>\nbir de Birinci Sultan Osman\u2019dan itibaren Fatih Sultan Mehmed<br \/>\nHan\u2019\u0131n vefat\u0131na kadar Vak\u2018a-y\u0131 Tarihiye\u2019yi T\u00fcrk dili ile yazm\u0131\u015f<br \/>\noldu\u011fu tarihi vard\u0131r.<br \/>\nVefat\u0131nda doksan ya\u015f\u0131na varm\u0131\u015f bir p\u00eer idi. \u0130kametg\u00e2h\u0131 atas\u0131<br \/>\n\u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa ad\u0131yla bug\u00fcn me\u015fhurdur. (Eski ad\u0131 Haydar olan mahalle<br \/>\nbug\u00fcn Mimar Sinan Mahallesi olarak bilinir ve ad\u0131 \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de<br \/>\nolmas\u0131 gerek cami de \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa Camii olarak me\u015fhurdur.)<br \/>\nZaviye biti\u015fi\u011findeki t\u00fcrbede metfundur. Damad\u0131 \u015eeyh Abdullatif<br \/>\n\u00c7elebi biraderi Mehmed \u00c7elebi\u2019nin o\u011fludur.<br \/>\n\u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de, Halveti tarikat\u0131na meyletmesi ile bir k\u0131r\u0131lmay\u0131 g\u00f6stermektedir. Baba\u00ee tarikat\u0131n\u0131n, Bekta\u015f\u00ee<br \/>\nyolunda devam etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesine ra\u011fmen \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de ve daha sonra gelen pek \u00e7ok Baba \u0130lyas, Elvan<br \/>\n\u00c7elebi soyu Halvetili\u011fi se\u00e7mi\u015f ve bu yolda da tekke sahibi olabilmi\u015flerdir.<br \/>\nAmasya Tarihi 8. Cilt, s. 20-21<br \/>\nT\u00c2CEDD\u0130N MAHMUD \u00c7ELEB\u0130 (\u00c2\u015eIK PA\u015eA-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n evlad\u0131ndan Nefiseddin \u0130brahim \u00c7elebi bin Kem\u00e2leddin Ahmed \u00c7elebi bin<br \/>\nMes\u00fbd bin Abdurrahman \u00c7elebi bin \u015eeyh Elv\u00e2n \u00c7elebi bin \u015eeyh Alaeddin Ali \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa bin Muhlis Pa\u015fa bin Baba<br \/>\n\u0130lyas Horasan\u00ee o\u011fludur. Amasya\u2019da \u201cNefiso\u011flu\u201d demekle me\u015fhurdur.<br \/>\n\u00c2limlerden ilim tahsil edip \u015eeyh Habib Karaman\u00ee hazretlerinin y\u00fcce sohbetlerinde feyz alarak ondan<br \/>\nhalife oldu. Daha sonra Yakup Pa\u015fa Tekkesi \u015feyhi olup G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc-z\u00e2de \u015eeyh Muhyiddin Efendi\u2019nin ortadan<br \/>\nkaybolmas\u0131 ile fevkal\u00e2de me\u015fhur oldu.<br \/>\n275<\/p>\n<p>923\u2019te (1517) baz\u0131 siyasi hususlarda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmak i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a gidip Sultan I. Selim Han\u2019\u0131n vefat\u0131nda<br \/>\ntekrar geri d\u00f6nd\u00fc ve 932 (1525) y\u0131l\u0131ndan sonra vefat etti. Me\u015fhur \u015feyhlerden, halim, salih, \u00e2\u015f\u0131k me\u015frep bir zat<br \/>\nidi. Tasavvuf konusunda \u201cRis\u00e2le-i T\u00e2ciye\u201d adl\u0131 bir eseri vard\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131 Mehmed, Muhibb\u00ee, Fethullah \u00c2rif,<br \/>\nHamdullah Hamdi \u00c7elebiler ve biraderi Mahrem\u00ee Mehmed \u00c7elebi \u015fairdirler.<br \/>\nBaba \u0130lyas soyunun Halveti \u015feyhlerinden en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne intisap etmi\u015f ve ondan halifelik alarak en zirvelere<br \/>\nyerle\u015fmi\u015f olan bir ismi de Taceddin Mehmet \u00c7elebi\u2019dir. Sultan Selim\u2019e hizmet etmi\u015f olmas\u0131 ve \u015fair evlatlar<br \/>\nyeti\u015ftirmesi ilgin\u00e7tir<br \/>\nAmasya Tarihi 10. Cilt, s. 18-19<br \/>\nR\u00c2GIP MEHMED EFEND\u0130 (M\u00dcTEVELL\u00ce-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda Mecit\u00f6z\u00fc kasabas\u0131 nahiyelerinden Elvan \u00c7elebi nahiyesinden \u201cElvan \u00c7elebi vakf\u0131<br \/>\nm\u00fctevell\u00eesi Mustafa bin Mahmud A\u011fa\u2019n\u0131n o\u011fludur. Eski sadrazamlardan Yusuf Ziya Pa\u015fa\u2019n\u0131n divan k\u00e2tibi olan<br \/>\nHalil Rec\u00e2i Efendi\u2019nin sevk ve tarifi s\u00e2yesinde ad\u0131 ge\u00e7en pa\u015fan\u0131n dairesine girip efendisinin 1213\u2019te (1798)<br \/>\nsadrazam olunca maliye kalemine yerle\u015fti.<br \/>\nDevam\u0131nda y\u00fckselerek m\u00e2likane ba\u015f-halifesi olup 1233 (1808) senesi kadir gecesinde sadrazam Alemdar<br \/>\nMustafa Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u015fehit olup vefat\u0131nda firar eden ve saklanan defterdar-\u0131 \u015f\u0131kk-evvel Mehmed Tahsin Efendi tekraren<br \/>\nisyankar yeni\u00e7erilerin elinde katledildi\u011finden azledilip bir m\u00fcddet sonra sadrazam Yusuf Ziya Pa\u015fa yard\u0131m\u0131yla<br \/>\neski mevkiine geldi.<br \/>\n1225 (1810) senesi rebi\u00fcl\u00e2hirinde ad\u0131 ge\u00e7en sadrazam\u0131n azledilmesi \u00fczerine o da azledilip Amasya\u2019ya ve<br \/>\nburadan da vatan\u0131 olan Elvan \u00c7elebi nahiyesine zorunlu ikamete g\u00f6nderildi. Daha sonra orada Elvan \u00c7elebi vakf\u0131<br \/>\nm\u00fctevell\u00eesi olup 1248\u2019de (1832) vefat etti. Elvan \u00c7elebi Camii haziresinde metfundur. O\u011flu Mustafa Efendi de<br \/>\nm\u00fctevell\u00ee olup 1275\u2019te (1858) vefat etti.<br \/>\nElvan \u00c7elebi t\u00fcrbesinin m\u00fctevellisidir. 1800\u2019l\u00fc y\u0131llarda Elvan \u00c7elebi vakf\u0131n\u0131n aktif oldu\u011funu g\u00f6stermesi<br \/>\nbak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<br \/>\n276<\/p>\n<p>Amasya Tarihi 7. Cilt, s. 343<br \/>\nEN\u2018\u00c2M BEY- NEF\u00ceSO\u011eLU ES-SEYY\u0130D (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. Amasya valisi \u015eehz\u00e2de Sultan Mustafa ni\u015fanc\u0131s\u0131 olan Ahmed Em\u00een Hamdullah Hamdi<br \/>\n\u00c7elebi bin T\u00e2ceddin bin Nefis bin Kemal bin Mes\u00fbd \u00c7elebi\u2019nin o\u011fludur. Elvan \u00c7elebi bin \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa evlad\u0131ndad\u0131r.<br \/>\nMe\u015fhur zeamet sahiplerinden olup \u015eirvan muharebelerinde yararl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in emirlerden biri oldu.<br \/>\n1012\u2019de (1603) vefat etti. O\u011fullar\u0131 Ali Pa\u015fa ile Mirliv\u00e2 Seyyid Ahmed Bey\u2019dir. Seyyid Ahmed Bey, 1038\u2019de<br \/>\n(1628) Kayseri Sanca\u011f\u0131 beyi iken \u015fehit oldu.<br \/>\nAmasya Tarihi 10. Cilt, s. 486-487<br \/>\nSEYY\u0130D AHMED BEY (EN\u2019\u00c2M BEY-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. Elvan \u00c7elebi torunlar\u0131ndan olup Amasya Kalesi dizdarl\u0131\u011f\u0131ndan mir-liv\u00e2 (tu\u011fgeneral) olan<br \/>\nSeyyid En\u00e2m Bey bin Hamdullah Hamdi \u00c7elebi\u2019nin o\u011fludur. Babas\u0131 ve atalar\u0131n\u0131n tercemesi yukar\u0131da ge\u00e7ti.<br \/>\nBabas\u0131n\u0131n vefat\u0131nda b\u00fcy\u00fck t\u0131mar sahiplerinden olup Abaza Mehmed Pa\u015fa vakas\u0131nda yararl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<br \/>\nBundan dolay\u0131 Sivas valisi Tayyar Mehmed Pa\u015fa\u2019n\u0131n bildirmesi ile alaybeyi ve 1034\u2019te (1624) \u00c7orum<br \/>\nsanca\u011f\u0131 beyi oldu. 1036\u2019da (1626) azledilip 1037\u2019de (1627) Kayseri\u2019ye mir-liv\u00e2 oldu. T\u00fcredi-i Me\u015fhur Hac\u0131<br \/>\n277<br \/>\nAhmedo\u011flu \u00d6mer Bey\u2019in h\u00fcc\u00fbmuyla 1038 (1628) senesi rebi\u00fcl\u00e2hirinde \u015fehit edildi. O\u011flu Seyyid En\u00e2m Bey\u2019dir.<br \/>\nDaha sonra K\u00fc\u00e7\u00fck Ahmed Pa\u015fa da \u00d6mer Bey\u2019i tutup idam etti.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 344<br \/>\nEN\u2018\u00c2M BEY-NEF\u00ceS O\u011eLU ES-SEYY\u0130D (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\n1038\u2019de (1628) Kayseri sanca\u011f\u0131 beyi iken \u015fehit olan Seyyid Ahmed Bey bin Seyyid En\u00e2m Bey\u2019in o\u011fludur.<br \/>\nZe\u00e2metle Kale-i B\u00e2l\u00e2 kethud\u00e2s\u0131, bir aral\u0131k dizdar\u0131 olup K\u00fcpr\u00fcl\u00fc-z\u00e2de F\u00e2z\u0131l Ahmed Pa\u015fa\u2019n\u0131n himmetiyle mir-liv\u00e2 oldu.<br \/>\n1087 (1676) y\u0131l\u0131ndan sonra vefat etti. O\u011fullar\u0131 Seyyid Mehmed, Ali A\u011falard\u0131r. Bunlara \u201cEn\u2019\u00e2mo\u011fullar\u0131\u201d denilirdi.<br \/>\nAmasya Tarihi 11. Cilt, s. 454<br \/>\nABDURRAHMAN \u00c7ELEB\u0130 (ELVAN \u00c7ELEB\u0130-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda Elvan \u00c7elebi nahiyesinde cami yan\u0131nda metfun olan \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de Elvan \u00c7elebi\u2019nin<br \/>\no\u011fludur. Babas\u0131ndan ilim ve irfan tahsil ederek yeti\u015fip babas\u0131n\u0131n vefat\u0131nda z\u00e2viye \u015feyhi, vakf\u0131 m\u00fctevell\u00eesi, cami<br \/>\nimam\u0131 ve hatibi oldu. Babas\u0131n\u0131n imaretini vakf\u0131n mallar\u0131 ile g\u00fczel idare etti. \u0130m\u00e2ret ve tekkesi civar\u0131ndaki k\u00f6ylerin<br \/>\nm\u00fcracaat yeri olup fakirlerin, dervi\u015flerin s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 oldu\u011fu halde 788\u2019de (1386) vefat etti. Babas\u0131n\u0131n t\u00fcrbesinde<br \/>\nmetfundur. \u00c2lim, c\u00f6mert, gayet itikat sahibi ve \u015feriata d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fc. O\u011fullar\u0131 S\u00fcleyman, Mes\u00fbd \u00c7elebiler me\u015fhurdur.<br \/>\n278<\/p>\n<p>Elvan \u00c7elebi zaviyesinin i\u015flevi hakk\u0131nda bilgiler y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemlidir. Halka yap\u0131lan bu yard\u0131mlar<br \/>\nyukar\u0131da dedi\u011fimiz gibi kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmam\u0131\u015f ve Elvan ile \u00c7elebi isimleri bu y\u00f6rede en sevilen ve \u00e7ocuklara verilen<br \/>\nisimler olmu\u015ftur.<br \/>\nAmasya Tarihi 12. Cilt, s. 74-75<br \/>\nABDULLAT\u0130F \u00c7ELEB\u0130 (\u00c2\u015eIK PA\u015eA-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya civar\u0131nda \u015feyhlerden S\u00fcleyman \u00c7elebi bin Abdurrahman \u00c7elebi bin Elvan \u00c7elebi bin Ali \u00c2\u015f\u0131k<br \/>\nPa\u015fa o\u011flu ve tarih\u00e7i Ahmed \u00c7elebi\u2019nin amcas\u0131d\u0131r. Amasya \u00e2limlerinden ilim tahsil edip Hicaz\u2019a gitti. Mekke-i<br \/>\nM\u00fckerreme\u2019de yerle\u015fmi\u015f olan \u015eeyh Zeyneddin Mehmed bin Ebubekir el-Hav\u00e2f\u00ee\u2019ye m\u00fcrid oldu.<br \/>\nAbdullatif \u00c7elebi, ald\u0131\u011f\u0131 hilafet-n\u00e2me ile Amasya\u2019ya geldi. Bir m\u00fcddet Amasya\u2019da kald\u0131. 857\u2019de (1453)<br \/>\n\u0130stanbul\u2019un fethinde bulunarak orada vefat etti. Sultan F\u00e2tih\u2019in ba\u015f mimar\u0131, 869\u2019da (1464) buna bir z\u00e2viye bina<br \/>\nedip z\u00e2viye \u015feyhi oldu\u011fu halde 876\u2019da (1471) vefat etti. Yerine ye\u011feni \u015eeyh Ahmed \u00c7elebi \u015feyh oldu. \u00c2lim,<br \/>\nibadetine d\u00fc\u015fk\u00fcn, \u015feriata ba\u011fl\u0131 zahid bir zat idi.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 355-356<br \/>\nO\u011eUZ HAN BEY (EM\u0130R Z\u00c2H\u0130REDD\u0130N) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. Bir m\u00fcddet Kayseri ve Konya\u2019da emirlik yap\u0131p 703\u2019te (1303) M\u0131s\u0131r\u2019a firar ve 709\u2019da (1309)<br \/>\nKus \u015fehrinde vefat eden Emir Muhliseddin Musa Pa\u015fa bin Baba \u0130lyas Horasan\u00ee o\u011fludur ve Alaeddin Ali \u00c2\u015f\u0131k<br \/>\nPa\u015fa\u2019n\u0131n biraderidir.<br \/>\n279<\/p>\n<p>Babas\u0131n\u0131n emir oldu\u011fu zamanlarda emirlerden olup 703\u2019te (1303) beraber M\u0131s\u0131r\u2019a gitti. Orada Kus \u015fehrine<br \/>\ng\u00f6nderilip ikamet etti. 709\u2019da (1309) babas\u0131n\u0131n vefat\u0131 \u00fczerine Anadolu\u2019ya d\u00f6nerek Amasya\u2019da Sultan Altunba\u015f\u2019\u0131n<br \/>\nh\u00fck\u00fcmeti zaman\u0131nda n\u00fcfuz ve \u015f\u00f6hret kazand\u0131.<br \/>\n719\u2019da (1319) Emir \u00c7obano\u011flu Timurta\u015f Bey\u2019e intisap ederek emirlik tahsili ald\u0131. 727\u2019de (1326) O\u011fuz<br \/>\nHan Bey, M\u0131s\u0131r\u2019da gizlenen ve sonradan Mecit\u00f6z\u00fc emiri olan Alaeddin Saltuk Bey\u2019in yan\u0131nda kald\u0131. Mecit\u00f6z\u00fc\u2019n\u00fcn<br \/>\nbat\u0131 taraf\u0131nda edindi\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00e7iftli\u011finde oturdu.<br \/>\n738\u2019de (1337) Timurta\u015fo\u011flu Emir \u015eeyh Hasan Bey\u2019e taraftar olarak meydana \u00e7\u0131k\u0131p iade-i n\u00fcfuz ve ikbal<br \/>\nsahibi oldu. Amasya emir-i kebiri Torumtayo\u011flu Yakup \u015eah\u2019\u0131n rakibi olarak tan\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fundan 744\u2019te (1343)<br \/>\nYakup \u015eah\u2019\u0131n katline sebep oldu diye Torumtayo\u011fullar\u0131 taraf\u0131ndan yok edildi. Bunun evlad\u0131na \u201cO\u011fuz Hanl\u0131lar\u201d<br \/>\ndendi. O\u011flu D\u00fcndar Bey\u2019dir.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 29<br \/>\n\u0130DR\u0130S BABA (O\u011eUL \u015eEYH) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasya\u2019da Mesudiye Hank\u00e2h\u0131 \u015feyhi Baba \u0130lyas Horasan\u00ee\u2019nin karde\u015fi H\u00fcseyin Ali Horasan\u00ee\u2019nin o\u011fludur.<br \/>\nKarde\u015fi Behl\u00fcl Baba\u2019d\u0131r. Amcas\u0131n\u0131n yan\u0131nda o\u011ful terbiyesi g\u00f6r\u00fcp maarifet tahsil etti.<br \/>\n280<\/p>\n<p>Baba \u0130lyas\u2019\u0131n vefat\u0131nda bir m\u00fcddet inzivada ya\u015fad\u0131. Biraderi Behl\u00fcl, amcaz\u00e2desi Muhlis Baba, Amasya\u2019dan<br \/>\n\u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 esnada gizlendi. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n halifesi olan \u0130bik Baba\u2019n\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019a gidi\u015finden sonra meydana \u00e7\u0131kt\u0131. Mo\u011fol<br \/>\nbeyleri kendisine t\u00e2bi oldular ve inand\u0131lar. B\u00f6ylece hankaha \u015feyh oldu. 690\u2019da (1291) vefat etti.<br \/>\nAmasya Tarihi 7. Cilt, s. 29-30<br \/>\n\u0130DR\u0130S BEY (BABA-Z\u00c2DE) (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nAmasyal\u0131d\u0131r. Emirlerden Hac\u0131 \u015eeh\u00e2beddin Nevruz Bey bin vezir \u015eemseddin Mahmud Tu\u011fr\u00e2y\u00ee bin Baba<br \/>\n\u0130lyas Horasan\u00ee o\u011fludur. Lakab\u0131 Cemaleddin\u2019dir. Sivas emiri \u00c7oban-z\u00e2de Timurta\u015f Bey\u2019in mahiyetinde emirlerden<br \/>\nolup 727\u2019de (1326) onun M\u0131s\u0131r\u2019a ka\u00e7mas\u0131yla Tanun-\u00f6z\u00fc (Mecit\u00f6z\u00fc) etraf\u0131nda kald\u0131.<br \/>\n737\u2019de (1336) isyan eden Emir Timurta\u015fo\u011flu, Emir \u015eeyh Hasan-\u0131 Sag\u00eer\u2019e destek \u00e7\u0131kan Amasya valisi<br \/>\nTorumtay-z\u00e2de Emir \u015eeref\u00fcddin Yakup \u015eah ile birle\u015fti. 744\u2019te (1343) Sivas emiri Eretna Bey\u2019e kar\u015f\u0131 Hasan-\u0131<br \/>\nSag\u00eer\u2019in a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 muharebede katledildi. Me\u015fhur emirlerden idi. O\u011fullar\u0131 Hamza, H\u0131z\u0131r Beylerdir.<br \/>\nAmasya Tarihi 1. Cilt, s. 394-395<br \/>\n281<\/p>\n<p>ELVAN \u00c7ELEB\u0130 VE KARYES\u0130 (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\nElvan \u00c7elebi n\u00e2hiyesidir ki kazan\u0131n kuzeyi taraflar\u0131n\u0131 kaplayan b\u00f6lge olup merkezi Elvan \u00c7elebi, nam-\u0131<br \/>\ndi\u011fer Elvan \u00c7elebi k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Elvan \u00c7elebi hazretlerinin burada ikametinden evvel bu nahiye \u201cTanun-\u00f6z\u00fc\u201d demekle<br \/>\nme\u015fhur bir kaza olup Z\u00fcn\u00fbn-\u00e2b\u00e2d nahiyesi de bu kaza d\u00e2hilinde idi. Bu kazan\u0131n en eski durumuna dikkat edilirse<br \/>\nTanun-\u00f6z\u00fc, Mecid-\u00f6z\u00fc nam\u0131yla iki kazadan ibaret olup Mecid-\u00f6z\u00fc\u2019n\u00fcn kaza merkezi A\u015fta\u011ful k\u00f6y\u00fc, Tanun\u00f6z\u00fc\u2019n\u00fcn<br \/>\nkaza merkezi de Tanun k\u00f6y\u00fc oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu kazaya 727(1326) tarihinde Tanuk kazas\u0131 ve merkezine<br \/>\nTanuk kasabas\u0131 denmekte iken sonradan galat olarak Tanun denmi\u015ftir.<br \/>\n727\u2019de (1326) Baba \u0130lyas evlad\u0131ndan Muhlis Pa\u015fa-z\u00e2de \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa M\u0131s\u0131r\u2019dan d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde o\u011flu Elvan<br \/>\n\u00c7elebi bu Tanun-\u00f6z\u00fc\u2019ne gelip ikamet ve babas\u0131n\u0131n K\u0131r\u015fehir\u2019de vefat\u0131 \u00fczerine buray\u0131 vatan tutmu\u015f ve 753\u2019te (1352)<br \/>\ngayet latif, mermerden sanat eseri bir cami ve \u00f6n\u00fcnde kendisine bir t\u00fcrbe ve bat\u0131s\u0131na b\u00fcy\u00fck bir zaviye ve bunun<br \/>\nkuzeyine imaret-h\u00e2ne ve bir hamam in\u015fa ederek Tanun-\u00f6z\u00fc\u2019n\u00fc ihy\u00e2 etti\u011finden bu kasaba, bu hayrat\u0131n binas\u0131ndan<br \/>\nsonra Elvan \u00c7elebi kasabas\u0131 olarak yad edilir olmu\u015ftur.<br \/>\nSivas h\u00fck\u00fcmdar\u0131 \u201cK\u00f6se Peygamber\u201d demekle me\u015fhur Sultan Eretna Bey\u2019in veziri olan Alaeddin Ali \u015eah<br \/>\nR\u00fbm\u00ee bu Elvan \u00c7elebi\u2019nin amca-z\u00e2desi oldu\u011fundan ad\u0131 ge\u00e7en hayrat\u0131n\u0131 idare edecek b\u00fcy\u00fck vakf\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda<br \/>\nElvan \u00c7elebi\u2019ye yard\u0131m ve Tanun-\u00f6z\u00fc\u2019n\u00fc Muhlis Pa\u015fa evlad\u0131na vermi\u015fti. Bu sebepten ad\u0131 ge\u00e7en pa\u015fan\u0131n evlatlar\u0131<br \/>\nbu kazada her zaman s\u00f6z sahibi olmu\u015ftur.<br \/>\nZ\u00fcnnun-\u00e2b\u00e2d yani Tanun-\u00f6z\u00fc, Mecid-\u00f6z\u00fc voyvodas\u0131 (yerli y\u00f6neticisi-a\u011fas\u0131), Elvan \u00c7elebi evlad\u0131ndan<br \/>\nEnam Bey-z\u00e2de Seyyid Ali A\u011fa, kad\u0131s\u0131 \u0130brahim Efendi, M\u00fcft\u00fcs\u00fc ve Elvan \u00c7elebi Tekkesi \u015feyhi ve m\u00fctevellisi<br \/>\nNefiso\u011flu \u015eeyh Elvan Efendi bin Abdurrahman Efendi idi.<br \/>\nBu zat\u0131n n\u00fcfuz ve \u015f\u00f6hreti b\u00fct\u00fcn kazay\u0131 tutmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Elvan \u00c7elebi vakf\u0131 Amasya valisi \u015eehzade Sultan<br \/>\nMustafa, ni\u015fanc\u0131s\u0131 Hamdullah Hamdi \u00c7elebi taraf\u0131ndan yeni vak\u0131flar kat\u0131larak b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Hamdullah \u00c7elebi,<br \/>\nbu Elvan Efendi\u2019nin amcas\u0131, Enam Bey-z\u00e2de Seyyid Ali A\u011fa da bu Hamdullah \u00c7elebi\u2019nin torunu idi.<br \/>\nFatih K\u00f6ksal, bu k\u00f6y\u00fcn do\u011fu\u015fu hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle bir izah getirmektedir: \u201cDedesi Muhlis Pa\u015fa\u2019n\u0131n o havaliden<br \/>\ngelmesinin ve orada bir zaviyesinin bulunmas\u0131n\u0131n bu g\u00f6\u00e7\u00fc\u015fte tesiri olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca o devir K\u0131r\u015fehir\u2019inde Ahi<br \/>\nEvran ile H\u00e2c\u0131 Bekta\u015f tekkelerinin kazand\u0131\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn de bu nakilde rol oynam\u0131\u015f olabilece\u011fi ifade edilmi\u015ftir.6<br \/>\n(K\u00f6ksal, Elvan \u00c7elebi 2019).\u201d<br \/>\nElvan \u00c7elebi k\u00f6y\u00fcn\u00fcn do\u011fu\u015f hik\u00e2yesi olan bu bilgiler, Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli\u2019den uzakta bir merkez olu\u015fturma<br \/>\niste\u011finden do\u011fmu\u015f g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir anlamda iki zirve \u015fahsiyet- Elvan \u00c7elebi ve Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli- kendi etki<br \/>\nalanlar\u0131n\u0131 belirlemi\u015flerdir.<br \/>\nAmasya Tarihi 1. Cilt, s. 320-321<br \/>\n6 M. Fatih K\u00f6ksal, Elvan \u00c7elebi\u2019nin \u015eiirleri ve \u015eairli\u011fi. Klasik T\u00fcrk \u015eiiri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, 2005: 489.<br \/>\n282<\/p>\n<p>BABA \u0130LYAS S\u00dcLALES\u0130 (H\u00fcsameddin 1335)<br \/>\n650 (1252) tarihine kadar \u015eel\u00e7uklu devrinde pek ziyade me\u015fhur olan Baba \u0130lyas Horasan\u00ee evlad\u0131na denir.<br \/>\nBunlardan \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck kol ortaya \u00e7\u0131karak her biri \u015fubelere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa kolu, Kutlu Bey kolu, Firuz Bey<br \/>\nkolu en \u00e7ok tan\u0131nanlar\u0131 olup birinci kol ad\u0131n\u0131 1000 (1591) y\u0131l\u0131na kadar muhafaza etti\u011fi halde daha sonra Enam<br \/>\nBey-z\u00e2de, M\u00fctevell\u00ee-z\u00e2de unvanlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ferek tan\u0131nd\u0131lar. \u0130kinci koldan ba\u015fl\u0131ca U\u011furlu, Ulubeyli ve daha sonra<br \/>\nCebecili, Fa\u011ffurlu kollar\u0131 devam ederek Sefer A\u011fa-z\u00e2de, H\u0131fz\u0131-z\u00e2de ve daha sonra Gan\u00ee-z\u00e2de adlar\u0131 s\u00f6ylendi.<br \/>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc koldan F\u00eeruz Pa\u015fa-z\u00e2de kolu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu kol ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa Amasya\u2019n\u0131n hemen onda birini<br \/>\nte\u015fkil edecek bir noktay\u0131 buldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r.<br \/>\nEfte, Moramul, \u0130nepazar\u0131, Oluz, k\u00f6ylerinde ya\u015fayan T\u00fcrklerin \u00e7o\u011fu bu s\u00fclaleden oldu\u011fu gibi, Mecit\u00f6z\u00fc<br \/>\nkasabas\u0131nda Elvan \u00c7elebi, Kay\u0131, Karayakup, K\u0131\u015flac\u0131k k\u00f6yleri de bu s\u00fclaledendir. Bunlardan saymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn<br \/>\nolmayacak kadar \u00e7ok devlet adam\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Hac\u0131 Bey-z\u00e2deler dahi bunlardand\u0131r.<br \/>\nBaba \u0130lyas soyunun Amasya\u2019da halen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu bilgilerle teyit edilmektedir.<br \/>\nC. ELVAN \u00c7ELEB\u0130, MEN\u00c2KIBU\u2019L-KUDS\u0130YYE\u2019S\u0130NDE BABA\u00ceLER, AMASYA TAR\u0130H\u0130 VE<br \/>\nD\u0130\u011eER KAYNAKLARLA KAR\u015eILA\u015eTIRMALAR<br \/>\nElvan \u00c7elebi ve soyu hakk\u0131nda bir\u00e7ok ayr\u0131nt\u0131y\u0131 H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar\u2019\u0131n Amasya Tarihi\u2019nden verdik.<br \/>\nAncak Elvan \u00c7elebi\u2019nin Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiyye\u2019sinde anlatt\u0131klar\u0131 ile bu eserde verilenler aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6ze<br \/>\n\u00e7arpmaktad\u0131r. Hatta Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiyye\u2019deki bilgilerin yorumlar\u0131nda da kaynaklar aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar ortaya<br \/>\n\u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<br \/>\nH\u00fcseyin H\u00fcsameddin\u2019in verdi\u011fi bilgiler daha ziyade Baba \u0130lyas\u2019\u0131n isyana kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Baba \u0130shak\u2019\u0131n<br \/>\nbir hain ve dinsiz oldu\u011funu iddia ederken; Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiyye \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapan Ahmet Ya\u015far Ocak bu<br \/>\ng\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmaz. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n Garib-n\u00e2me adl\u0131 eserini yay\u0131mlayan Kemal Yavuz ise H\u00fcseyin H\u00fcsameddin ile<br \/>\nayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ftedir.<br \/>\n\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n bu bilgi karga\u015fas\u0131na bir son vermesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; ancak yukar\u0131ya ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z biyografiler<br \/>\npe\u015f pe\u015fe okununca \u00e7\u0131kan resmin daha berrak olaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131z.<br \/>\n\u00dczerinde \u00e7ok az \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lan ve Alev\u00ee-Bekta\u015f\u00ee-S\u00fcnn\u00ee gibi yak\u0131c\u0131 bir ayr\u0131m\u0131n ortas\u0131na d\u00fc\u015fen bu<br \/>\n\u015fahsiyetler, ele alan\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re \u015fekillenebilmektedir.<br \/>\n\u0130lgin\u00e7 olan\u0131, sosyal medya dahi bu \u015fahsiyetleri istedi\u011fi gibi ele al\u0131p kom\u00fcnistlikten, reenkarnasyona inanan<br \/>\n\u015fahsiyetlere kadar de\u011fi\u015fik kal\u0131plara sokmaktad\u0131r.7<br \/>\nGarib-n\u00e2me \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Kemal Yavuz olay\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemektedir:<br \/>\n\u201c\u015eemseddin Sami Bey, H\u00fcseyin H\u00fcsameddin ve Elvan \u00c7elebi\u2019nin verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re; bu<br \/>\nisyan, etraf\u0131na Hristiyan g\u00fc\u00e7leri de alan ve Baba \u0130lyas\u2019\u0131n m\u00fcridi gibi g\u00f6r\u00fcnen Baba \u0130shak taraf\u0131ndan<br \/>\nba\u015flat\u0131ld\u0131. Aslen Karamanl\u0131 veya Kefers\u00fbdlu bir m\u00fclhid, dinsiz olan fakat M\u00fcsl\u00fcmanm\u0131\u015f gibi<br \/>\ng\u00f6r\u00fcnerek M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ifsat ile Rumlar\u0131n hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan, hatta Amasya\u2019da bir Rum krall\u0131\u011f\u0131<br \/>\nkurma gayretinde olan Baba \u0130shak, emellerine engel olmaya \u00e7al\u0131\u015fan devlet adamlar\u0131n\u0131 da gafil<br \/>\nh\u00fck\u00fcmdar G\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev vas\u0131tas\u0131yla ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte, Baba \u0130lyas-\u0131 Horasan\u00ee<br \/>\nde bu tuzaklar\u0131n kurban\u0131 olmu\u015f ve \u00f6\u011frencisi gibi g\u00f6r\u00fcnen Baba \u0130shak\u2019a s\u00f6z\u00fcn\u00fc ge\u00e7irememi\u015fti.<br \/>\nElvan \u00c7elebi a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zet ve metinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi b\u00fcy\u00fck dedesi olan Baba \u0130lyas\u2019\u0131n<br \/>\nisyan kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumunu ve bu fitneye kar\u015f\u0131 oldu\u011funu, Baba \u0130shak\u2019a kar\u0131\u015fmamas\u0131 i\u00e7in haber<br \/>\ng\u00f6ndermesine ra\u011fmen, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinletemedi\u011fini yazmaktad\u0131r.\u201d<br \/>\n7 Ay\u015fe H\u00fcr, Baba-ilyasla-baba-ishak-neden-isyan-etti-. Aral\u0131k 2019.<br \/>\n283<\/p>\n<p>\u201cElvan \u00c7elebi bu hadiseyi; \u015eeyh; kaleden ben bu i\u015fe bula\u015fmad\u0131m, bu Tanr\u0131dan bize eri\u015fen<br \/>\nbir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr, \u00e7abuk ge\u00e7er ve ad\u0131m\u0131z iyiye \u00e7\u0131kar. \u0130\u015fine git, buna sen de bula\u015fma, bu i\u015fi Hak\u2019tan<br \/>\nbil ve dar\u0131lma. Fakat \u0130shak bu s\u00f6zleri hi\u00e7 i\u015fitmedi ve halka cihan\u0131 dar eden fitnesine devam etti.<br \/>\n\u015eeyh \u201cNi\u00e7in s\u00f6z\u00fcm\u00fc dinlemezsin, neden iyilik yolunu tutmazs\u0131n, hak s\u00f6z\u00fc do\u011fru bil ve kabul et<br \/>\nde g\u00f6n\u00fcl al; b\u00f6ylece sana dua edeyim. E\u011fer \u00f6yle olmazsa sana lanet ederim\u201d haberini g\u00f6nderdi.<br \/>\n\u0130shak bu s\u00f6z\u00fc de dinlemedi. \u015eeyh \u00f6fke ile \u201cEy \u0130shak kurtulu\u015fa erme, kolundaki kuvvet d\u00fc\u015fs\u00fcn!\u201d<br \/>\ndiye beddua etti. \u015eeyh onu ne kadar se\u00e7tiklerinden eylese de o bunu anlamad\u0131 ve \u015feytana uyup<br \/>\nyapt\u0131klar\u0131n\u0131 yele verdi. Zaten onun etraf\u0131ndakilerin \u00e7o\u011fu K\u00fcrt ve G\u00fcrc\u00fc olup bellerine z\u00fcnnar<br \/>\nku\u015fanm\u0131\u015flard\u0131, \u015feklinde a\u015fa\u011f\u0131daki beyitlerde haber vermektedir:\u201d8<br \/>\n\u201cKal\u2018adan bu haber gel\u00fcr \u015feyhden<br \/>\nBen girift\u00e2r olmadum bil sen<br \/>\nTanr\u0131n\u0131n h\u00fckmid\u00fcr iri\u015fdi vel\u00eek<br \/>\nT\u00eez ge\u00e7er az kald\u0131 olmaga n\u00eek<br \/>\nVar i\u015fine bu i\u015fe kar\u0131lma<br \/>\nHak\u2019dan anla bu i\u015fi tar\u0131lma<br \/>\nHi\u00e7 i\u015fitmedi cenk ider \u0130shak<br \/>\nHalka meyd\u00e2n\u0131 tenk ider \u0130shak<br \/>\n&#8230;<br \/>\nEyd\u00fcr \u0130shak bulmag\u0131l nusret<br \/>\nS\u00e2k\u0131t olsun kolundag\u0131 kuvvet<br \/>\n&#8230;<br \/>\nG\u00fcrci v\u00fc k\u00fcrd le\u015fker-i cerr\u00e2r<br \/>\nEkserin\u00fcn bilinde var z\u00fcnn\u00e2r\u201d9<br \/>\nElvan \u00c7elebi\u2019nin Menak\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiyesini yay\u0131mlayan \u0130smail Er\u00fcnsal ve Ahmet Ya\u015far Ocak ise olay\u0131 \u015fu<br \/>\n\u015fekilde \u00f6zetlemektedir:<br \/>\n\u201cSultan G\u0131yaseddin Keyh\u00fcsrev, etraf\u0131ndakilerin tesiriyle Baba \u0130lyas m\u00fcritlerinin gittik\u00e7e<br \/>\n\u00e7o\u011falmas\u0131ndan endi\u015felenmekteydi. \u015eeyhin, sultan\u0131 taht\u0131ndan edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. Bunu<br \/>\n\u00e7ok iyi bilen ve Baba \u0130lyas\u2019\u0131 k\u0131skanan \u00c7at k\u00f6y\u00fc kad\u0131s\u0131 K\u00f6re Kad\u0131, h\u00fck\u00fcmdar\u0131 \u015feyhe kar\u015f\u0131<br \/>\ntahrik etmek \u00fczere bir plan haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n e\u015fi bulunmaz g\u00fczel bir beyaz at\u0131<br \/>\nvard\u0131r. K\u00f6re Kad\u0131 sultana bu at\u0131 \u015feyhten istemesini \u00f6\u011f\u00fctler. Sultan adam yollay\u0131p hatta parayla<br \/>\nsat\u0131n almak istese de, Baba \u0130lyas reddeder. \u0130stedi\u011fi f\u0131rsat\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren K\u00f6re Kad\u0131, \u015feyhin<br \/>\nsultana kar\u015f\u0131 gelmek niyetinde oldu\u011funu telkin eder; hatta onun kendisini peygamber ilan edip<br \/>\nsultan\u0131n tac\u0131na taht\u0131na g\u00f6z dikece\u011fini, bu maksatla halk i\u00e7inde gizli haz\u0131rl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir.<br \/>\nBu haberleri alan G\u0131yaseddin, derhal vezirini, komutanlar\u0131n\u0131 toplayarak harekete ge\u00e7er. Baba<br \/>\n\u0130lyas ve m\u00fcritlerinin bulundu\u011fu \u00c7at k\u00f6y\u00fcne taaruzu emreder. Durumu \u00f6\u011frenen Baba \u0130lyas<br \/>\nseksen kadar adam\u0131 ile Amasya Har\u015fena kalesine s\u0131\u011f\u0131n\u0131r ve m\u00fcritlerine fitne \u00e7\u0131karmamalar\u0131n\u0131<br \/>\ntembih eder. \u0130\u015fte tam bu esnada \u015feyhin \u015eam diyar\u0131ndaki temsilcisi olan \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee, h\u00fck\u00fcmet<br \/>\nadamlar\u0131ndan biri ile vergi y\u00fcz\u00fcnden \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 bahane ederek ayaklan\u0131r ve toplad\u0131\u011f\u0131<br \/>\nadamlarla birlikte Baba \u0130lyas ad\u0131na harekete ge\u00e7er. \u015eeyhini muhasaradan kurtarmak i\u00e7in<br \/>\nAmasya\u2019ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kar. B\u00f6ylece fiilen isyan ba\u015flar.\u201d10<br \/>\n8 Kemal Yavuz. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa Garip-Name. Cilt 1. \u0130stanbul: TDK Yay\u0131nlar\u0131, s. 14, 2001.<br \/>\n9 \u0130smail Er\u00fcnsal ve Ahmet Ya\u015far Ocak. Elvan \u00c7elebi, Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kusiyye Fi Men\u00e2s\u0131b\u00fc\u2019l-\u00dcnsiyye, Baba \u0130shak-\u0131 Horasan\u00ee ve S\u00fclalesinin Menk\u0131bev\u00ee<br \/>\nTarihi. Ankara: Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, s. 47, 2014.<br \/>\n10 Er\u00fcnsal, a.g.e. s.47.<br \/>\n284<\/p>\n<p>Onun isyan\u0131n\u0131 duyan Baba \u0130lyas, derhal kendisine haber g\u00f6ndererek Amasya taraf\u0131na gelmeyip Canik\u2019e<br \/>\ngitmesini ister. Zira aksi takdirde fitne b\u00fcy\u00fcyecektir. \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee onu dinlemez. Maiyetindekilerle birlikte \u00c7at<br \/>\nk\u00f6y\u00fcne gelir. Bu arada Amasya kalesinde h\u00fck\u00fcmet kuvvetleri taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lan Baba \u0130lyas g\u00f6\u011fe \u00e7ekilmek<br \/>\nsuretiyle bir daha g\u00f6r\u00fcnmez olur. Bunun \u00fczerine \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee, Konya\u2019ya sald\u0131rmak amac\u0131yla o y\u00f6ne ilerler.<br \/>\nZiyaret denilen mevkide Sel\u00e7uklu askerini yenen \u0130shak, K\u0131r\u015fehir yak\u0131nlar\u0131nda Malya ovas\u0131ndaki sava\u015f\u0131 kaybeder.<br \/>\nSava\u015fta \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee \u00fcst\u00fcn bir kahramanl\u0131k g\u00f6stermesine ra\u011fmen yenilir ve o da \u015feyhi gibi ortadan kaybolur.<br \/>\n&#8230;<br \/>\n(Elvan \u00c7elebi) Baba \u0130lyas\u2019\u0131n bu fitnede hi\u00e7bir rol\u00fc bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmakta ve su\u00e7u \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee\u2019ye<br \/>\ny\u0131karak \u015fimdiye kadar bilinenlerden de\u011fi\u015fik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getirmektedir. Elvan \u00c7elebi\u2019nin bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini H\u00fcseyin<br \/>\nH\u00fcsameddin, bir ad\u0131m \u00f6teye g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u0130shak bir Rum prensi idi, demektedir.<br \/>\n\u0130lgin\u00e7 olan taraf \u015fudur: XIII. yy. S\u00fcryani tarih\u00e7i Barhebraeus\u2019un \u201cbaba resul\u201d kavram\u0131n\u0131 kimin kulland\u0131\u011f\u0131na<br \/>\ndair tespitleri ile ortal\u0131k kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktadan sonra isyan\u0131 \u00e7\u0131karan ki\u015fi ve peygamberlik ilan eden ki\u015fi hakk\u0131nda<br \/>\nyorumlar birbirine kar\u0131\u015fmakta ve herkes kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re bir \u201cisyanc\u0131\u201d portresi ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<br \/>\nYukar\u0131da bahsetti\u011fimiz gibi saltanata kar\u015f\u0131 bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 veya ezilen halklar\u0131n haklar\u0131n\u0131 savunan<br \/>\nbir isyanc\u0131 olarak Baba \u0130lyas ve Baba \u0130shak renk de\u011fi\u015ftirmektedir.<br \/>\nBurada, Amasya Tarihi\u2019nin Baba \u0130lyas soyu ile ilgili bilgileri s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hi\u00e7 de devletle ve saltanatla<br \/>\n\u00e7eki\u015fen bir nesil g\u00f6remiyoruz. Baba \u0130lyas, Sultan Alaeddin Keykubat ile \u00e7ok yak\u0131n bir dosttur. Bu talihsiz isyan<br \/>\nolay\u0131ndan -ki kendisi kesinlikle bu duruma kar\u015f\u0131d\u0131r ve bu isyan\u0131n as\u0131l ma\u011fdurudur- sonra onun soyu yine devlet<br \/>\nadamlar\u0131 yeti\u015ftirmi\u015f ve sultanlar\u0131n yan\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, Amasya Tarihi\u2019nden pe\u015f pe\u015fe s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z biyografilerin bu fikrimizi destekleyece\u011fini<br \/>\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<br \/>\nAhmet Ya\u015far Ocak bu duruma itiraz ederek \u015f\u00f6yle demektedir:<br \/>\n\u201cH\u00fcseyin H\u00fcsameddin, kaynak zikretmeden olay hakk\u0131nda geni\u015f bilgi vermi\u015f ve kendine<br \/>\ng\u00f6re baz\u0131 yorumlarda bulunmu\u015ftur. \u0130syan\u0131n su\u00e7unu ve peygamberlik iddias\u0131n\u0131 Baba \u0130shak\u2019a<br \/>\ny\u00fcklerken, onun asl\u0131nda \u0130saac ad\u0131nda bir Rum d\u00f6nmesi olup Trabzon imparatoru hesab\u0131na<br \/>\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015f ve Baba \u0130lyas\u2019\u0131 hep savunmu\u015ftur. Hemen her seferinde Baba \u0130lyas\u2019\u0131n<br \/>\nEhl-i s\u00fcnnet inanc\u0131na \u00e7ok ba\u011fl\u0131 \u00e2lim bir zat oldu\u011funu, isyanla katiyyen ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Baba<br \/>\n\u0130shak\u2019\u0131n kendisini kand\u0131rarak halifesi makam\u0131na ge\u00e7ti\u011fini \u0131srarla belirtir. Ayr\u0131ca Baba \u0130lyas\u2019\u0131n<br \/>\nisyan sonras\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlayan bir vakfiye okudu\u011funu ve 657 (1258)\u2019de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc<br \/>\nkaydeder.\u201d 11<br \/>\nT\u00fcm bu kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131n sebebi asl\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 olan yabanc\u0131 orijinli tarih\u00e7ilerdir.<br \/>\n\u0130syan\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 her ne kadar Baba \u0130lyas olsa da, bunun bir fitne y\u00fcz\u00fcnden oldu\u011funu ve sab\u0131r ile bu d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn<br \/>\n\u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini savunan da Baba \u0130lyas\u2019t\u0131r. As\u0131l devleti y\u0131kmaya ahdeden ve bu durumu f\u0131rsat bilen \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee\u2019dir.<br \/>\nBu olay, t\u00fcm y\u00f6nleri ile bir f\u0131rsat\u00e7\u0131 casusun ilmek ilmek dokudu\u011fu ihanetin son darbesidir. Bunlar\u0131n hepsini hem<br \/>\nElvan \u00c7elebi hem H\u00fcseyin H\u00fcsameddin ve hem de Kemal Yavuz a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir. Ancak yine de baz\u0131<br \/>\nmihraklar bundan marksist, heteredoks \u0130slam taraftar\u0131, Alev\u00ee T\u00fcrkmen haklar\u0131n\u0131n savunucusu, Mehd\u00eeci bir tarikat<br \/>\nayaklanmas\u0131 \u00e7\u0131karmak hatta bu ayaklanmay\u0131 otoriteye, S\u00fcnn\u00eeli\u011fe ilk ba\u015fkald\u0131r\u0131 olarak sunmak istemektedirler.<br \/>\n11 Er\u00fcnsal, a.g.e, s.47.<br \/>\n285<\/p>\n<p>\u201c\u0130syan\u0131 \u2018k\u00f6yl\u00fc ayaklanmas\u0131\u2019 olarak niteleyen Marksist tarih\u00e7ilere de, isyan\u0131 hetedoroks<br \/>\n\u0130slam\u2019\u0131n ortodoks \u0130slam\u2019a tepkisi olarak niteleyenlere de kat\u0131lmayan Ahmet Ya\u015far Ocak\u2019a<br \/>\ng\u00f6re M\u00fcslim, gayrim\u00fcslim k\u00f6yl\u00fclerin de kat\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, isyan esas olarak zalim,<br \/>\nm\u00fcstebit ve yabanc\u0131larla (\u0130ranl\u0131lar) takviye edilmi\u015f Sel\u00e7uklu y\u00f6netimine \u00e7e\u015fitli nedenlerle<br \/>\ntepki duyan konar-g\u00f6\u00e7er yahut yar\u0131-g\u00f6\u00e7ebe T\u00fcrkmenlerin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u2018mesiyanik\u2019 (Mehdici)<br \/>\nbir ihtilaldi\u201d 12<br \/>\n\u201cEsasen gayri S\u00fcnn\u00ee bir niteli\u011fe sahip olan Vef\u00e2\u00eeli\u011fin ba\u015f\u0131nda bulunan Baba \u0130ly\u00e2s-\u0131<br \/>\nHoras\u00e2n\u00ee\u2019nin soyundan gelen bu \u015feyh ailesinin birdenbire S\u00fcnn\u00eele\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00e7ok<br \/>\ng\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019dan itibaren, dedesinin ve babas\u0131n\u0131n ad\u0131 etraf\u0131nda meydana gelmi\u015f olaylar\u0131<br \/>\nunutturabilmek ve s\u00fcl\u00e2leyi daha \u00f6nceki hadiselerin \u015faibesinden kurtarabilmek maksad\u0131yla,<br \/>\nbizzat Elvan \u00c7elebi\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi zaman\u0131n y\u00f6netim \u00e7evreleriyle yak\u0131n ili\u015fkilere girilmesi<br \/>\netkili olmu\u015f, b\u00f6ylece S\u00fcnn\u00eele\u015fme s\u00fcreci tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Elvan \u00c7elebi\u2019nin \u00f6nemli bir<br \/>\n\u00f6zelli\u011fi de bu gayri S\u00fcnn\u00ee T\u00fcrkmen \u015feyh ailesinin S\u00fcnn\u00eele\u015fme s\u00fcrecini tamamlamak \u00fczere<br \/>\noldu\u011fu bir d\u00f6nemi temsil etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r\u201d.13<br \/>\nYukardaki ifadeleri destekleyen pek \u00e7ok kitap ve yaz\u0131, kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya devam etmektedir.<br \/>\nVefa\u00ee ve C\u00fcneyd\u00ee tarikatinin bir temsilcisi oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olan Baba \u0130lyas\u2019\u0131 anlamak i\u00e7in bu tarikatlar\u0131n<br \/>\nd\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine ve yay\u0131lma alanlar\u0131na da bakmak gerekir.<br \/>\n\u201cB\u00e2yez\u00eed-i Bist\u00e2m\u00ee\u2019ye nisbet edilen Tayf\u00fbriyye tarikat\u0131n\u0131n vecd ve cezbeyi esas almas\u0131na<br \/>\nkar\u015f\u0131l\u0131k C\u00fcneydiyye sahv g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemi\u015ftir. Esasen VI. (XII.) y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce hen\u00fcz<br \/>\ntarikatlar kurulmam\u0131\u015f oldu\u011fundan C\u00fcneydiyye ve Tayf\u00fbriyye bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00e2nada birer<br \/>\ntarikat olmay\u0131p daha \u00e7ok bir me\u015freptir. Bununla beraber XII. y\u00fczy\u0131ldan itibaren kurulmaya ba\u015flayan<br \/>\nK\u00fcbreviyye, K\u00e2diriyye, H\u00e2ceg\u00e2n, Gazz\u00e2liyye, Har\u00eesiyye, Ar\u00eefiyye gibi baz\u0131 tarikatlar ve<br \/>\nbunlar\u0131n kollar\u0131 kendilerini C\u00fcneydiyye\u2019den saym\u0131\u015flard\u0131r. Tarikatlar \u00f6ncesi d\u00f6nemde sekr halini<br \/>\nen \u00fcst\u00fcn hal sayanlara Tayf\u00fbriyye, sahv (kendine h\u00e2kim olma) halini sekr haline tercih edenlere<br \/>\nC\u00fcneydiyye deniliyordu. Bu t\u00fcr de\u011fi\u015fik tasavvuf\u00ee me\u015freplerden bahseden H\u00fccv\u00eer\u00ee kendi \u015feyhlerinin<br \/>\nhep C\u00fcneyd\u00ee olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Har\u00eer\u00eez\u00e2de C\u00fcneydiyye\u2019nin esaslar\u0131 olarak \u015fu sekiz prensibi<br \/>\nkaydeder: Az yeme, az uyuma, az konu\u015fma, inziv\u00e2, s\u00fcrekli abdestli bulunma, kalbi m\u00e2siv\u00e2 ile<br \/>\nme\u015fgul etmeme, s\u00fcrekli zikir ve kalbi \u015feyhe rabt etme.\u201d14<br \/>\nVefa\u00eeye tarikati de bu ba\u011flamda incelenmelidir:<br \/>\n\u201cVef\u00e2iyye\u2019nin Anadolu\u2019nun bilhassa k\u0131rsal kesimlerinde yay\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131<br \/>\nbulunan Dede Gark\u0131n, g\u00f6\u00e7ebe T\u00fcrkmen dervi\u015flerine kar\u015f\u0131 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen Sultan<br \/>\nAl\u00e2eddin Keykubad\u2019\u0131n takdirini kazand\u0131, sultan onu bizzat ziyaret etti ve kendisine on yedi<br \/>\nk\u00f6y vakfetti.<br \/>\nDede Gark\u0131n\u2019\u0131n halifesi Baba \u0130lyas\u2019\u0131n hem ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde hem de halifeleri<br \/>\nvas\u0131tas\u0131yla Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Vef\u00e2iyye\u2019nin yay\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay\u0131 vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla<br \/>\nonu Dede Gark\u0131n\u2019dan sonra Anadolu\u2019da en \u00e7ok iz b\u0131rakan Vef\u00e2\u00ee \u015feyhi olarak kabul etmek<br \/>\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nDede Gark\u0131n 400 halifesi aras\u0131ndan Hac\u0131 Mihman, Ba\u011fd\u0131n Hac\u0131, \u015eeyh Osman ve<br \/>\nAyn\u00fcddevle\u2019yi gen\u00e7 halifesi ve ayn\u0131 zamanda torunu olan Baba \u0130lyas\u2019\u0131n emrine vermi\u015f,<br \/>\nonlar\u0131 Anadolu\u2019yu ir\u015fat etmekle g\u00f6revlendirmi\u015ftir (Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-kudsiyye, s. 17-19). \u015eeyhin<br \/>\nemrini alan Baba \u0130lyas, Amasya yak\u0131nlar\u0131ndaki \u00c7at k\u00f6y\u00fcne gelerek burada bir z\u00e2viye kurdu<br \/>\n(\u015eahin 2019)\u201d.<br \/>\n12 Ay\u015fe H\u00fcr. baba-ilyasla-baba-ishak-neden-isyan-etti-. Aral\u0131k 2019. http:\/\/www.radikal.com.tr\/yazarlar\/ayse-hur\/baba-ilyasla-baba-ishak-neden-isyanetti-<br \/>\n1123589\/.<br \/>\n13 Ahmet Ya\u015far Ocak. \u00abElvan \u00c7elebi.\u00bb \u0130slam Ansiklopedisi. 12 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/elvan-celebi.<br \/>\n14 S\u00fcleyman Uluda\u011f. C\u00fcneydiye Maddesi. Aral\u0131k 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cuneydiyye,.<br \/>\n286<br \/>\nINTERNATIONAL \u2018\u2018IRFAN<\/p>\n<p>\u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu gelene\u011fe mensup Alev\u00ee ocaklar\u0131n\u0131n mevcudiyeti tarikat\u0131n k\u0131rsal<br \/>\nkesimde gayri S\u00fcnn\u00ee bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir delilidir.<br \/>\nVef\u00e2iyye k\u0131rsal kesimde b\u00f6yle bir yap\u0131 arzederken Elvan \u00c7elebi Z\u00e2viyesi\u2019nde yeti\u015fen<br \/>\n\u00c2\u015f\u0131kpa\u015faz\u00e2de ve Seyyid Vel\u00e2yet, Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131nda Vef\u00e2iyye\u2019yi iktidar\u0131n da deste\u011fini<br \/>\nalm\u0131\u015f S\u00fcnn\u00ee bir tarikat olan Zeyniyye i\u00e7erisinde temsil etmi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla tarikat\u0131n<br \/>\nk\u0131rsal kesimde gayri S\u00fcnn\u00ee, \u015fehirlerde S\u00fcnn\u00ee bir karakter arzetti\u011fi, S\u00fcnn\u00eele\u015fmenin Osmanl\u0131<br \/>\ntopraklar\u0131nda \u00c2\u015f\u0131kpa\u015fa-z\u00e2de taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu s\u00fcreci, Baba \u0130lyas<br \/>\nm\u00fcritleri gibi vaktiyle devlete kar\u015f\u0131 gelmi\u015f bir s\u00fbf\u00ee \u00e7evresinin Anadolu\u2019da art\u0131k Osmanl\u0131<br \/>\nh\u00e2kimiyetinin yerle\u015fti\u011fi XV. y\u00fczy\u0131lda bu \u015faibeli ge\u00e7mi\u015finin h\u00e2t\u0131ras\u0131n\u0131 silmeye y\u00f6nelik<br \/>\ngayretiyle ili\u015fkilendirmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d. 15<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bu kar\u0131\u015f\u0131k bilgiler iki hususta kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bir grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Baba \u0130lyas soyunu<br \/>\nAlev\u00ee bir kol olan Gark\u0131n a\u015firetine ba\u011flay\u0131p tamamen Alev\u00ee bir hareket olarak g\u00f6stermektedir. Bir di\u011fer<br \/>\nara\u015ft\u0131rmac\u0131 grubu ise soyun Vefa\u00ee tarikat\u0131na ba\u011fl\u0131 bir kol oldu\u011funu ve zamanla bir k\u0131sm\u0131n\u0131n -\u00f6zellikle k\u0131rsaldaki-<br \/>\nAlev\u00eele\u015fti\u011fini, bir kolun ise S\u00fcnnile\u015fti\u011fini -\u00f6zellikle \u015fehirdeki k\u0131sm\u0131 ki bu kol Elvan \u00c7elebi ile \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de<br \/>\nile belirginle\u015fmi\u015ftir- s\u00f6ylemektedir. H\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar ise Alev\u00eelik k\u0131sm\u0131n\u0131 kesinlikle reddetmektedir.<br \/>\nSoyun Alev\u00ee T\u00fcrkmenler ve Tatarlar \u00fczerinde etkisinin oldu\u011funu ancak Alev\u00ee olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. \u00c2\u015f\u0131k<br \/>\nPa\u015faz\u00e2de Tarihi\u2019nde de yazar kendi soyunu ve me\u015frebini \u015f\u00f6yle belirtmektedir:<br \/>\n\u201cBen ki fakir Dervi\u015f Ahmed \u00c2\u015f\u0131k\u00ee\u2019yim. \u015eeyh S\u00fcleyman\u2019\u0131n o\u011flu olan \u015eeyh Yahya\u2019n\u0131n o\u011fluyum. \u015eeyh<br \/>\nS\u00fcleyman da b\u00e2li y\u00fcce sultan \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n o\u011fludur. O da ufuklar\u0131 ir\u015fat edicisi Muhlis Pa\u015fa\u2019n\u0131n o\u011fludur. Muhlis<br \/>\nPa\u015fa ise \u00e2riflerin t\u00e2c\u0131 Seyyid Ebu\u2019l-Vef\u00e2\u2019n\u0131n halifesi olan zaman\u0131n kutbu Baba \u0130lyas\u2019\u0131n o\u011fludur.\u201d16 Bu bilgiye g\u00f6re<br \/>\nBaba \u0130lyas\u2019\u0131n \u00fcnl\u00fc tarih\u00e7i torunu, dedesini Vefa\u00ee olarak g\u00f6stermektedir.<br \/>\nD. SONU\u00c7<br \/>\nH\u00fcseyin H\u00fcsameddin Yasar\u2019\u0131n Amasya Tarihi\u2019nden Elvan \u00c7elebi ve soyu hakk\u0131ndaki bilgileri okuduktan<br \/>\nsonra, Yasar\u2019\u0131n bize ba\u015flarken sordu\u011fumuz sorular hakk\u0131nda verdi\u011fi cevaplar \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<br \/>\n1. Elvan \u00c7elebi, ya\u015fay\u0131p \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgede \u00e7ok sevilmi\u015f bir \u015fahsiyettir.<br \/>\n2. Elvan \u00c7elebi bu yeri tesad\u00fcfen se\u00e7memi\u015ftir, babas\u0131n\u0131n da burada bir d\u00f6nem bulundu\u011fu ve akrabas\u0131<br \/>\nolan devrin devlet adamlar\u0131 taraf\u0131ndan da buras\u0131n\u0131n kendisine tahsis edildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\n3. Elvan \u00c7elebi\u2019nin Dede Gark\u0131n\u2019a kadar giden soyu \u015f\u00f6yledir: \u00c7elebi bin Elvan \u00c7elebi bin \u00c2\u015f\u0131k<br \/>\nPa\u015fa bin Muhlis Pa\u015fa bin Baba \u0130lyas Horasan\u00ee. Baba \u0130lyas ise Dede Gark\u0131n\u2019\u0131n torunudur. Bu \u015fah\u0131s Anadolu\u2019ya<br \/>\ngelmi\u015f \u00e7ok etkili bir Vefa\u00ee \u015feyhidir.<br \/>\n4. Baba \u0130lyas, Baba\u00ee ayaklanmas\u0131nda bir f\u00e2il de\u011fil ma\u011fdurdur.<br \/>\n5. Baba \u0130shak, ayaklanmay\u0131 ba\u015flatan ve bundan d\u00fcnyev\u00ee h\u0131rslar\u0131 i\u00e7in yarar uman bir isyank\u00e2rd\u0131r.<br \/>\nAncak bu isyan \u201cezilenlerin hakk\u0131n\u0131 aramak\u201d g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle \u00e7\u0131k\u0131p ba\u015fka ama\u00e7lara hizmet etmi\u015ftir.<br \/>\n6, Elvan \u00c7elebi\u2019nin soyu Baba \u0130lyas\u2019tan itibaren S\u00fcnn\u00ee bir \u00e7izgi izlemi\u015ftir ve bu \u00e7izgi hi\u00e7<br \/>\nde\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc desteklemek ad\u0131na Yasar, Elvan \u00c7elebi\u2019nin soyundan gelenlerin Halvetili\u011fi tercih<br \/>\netti\u011fini yazmaktad\u0131r. Hi\u00e7bir akrabas\u0131 veya torunu Bekta\u015f\u00ee veya Alev\u00ee olarak vas\u0131fland\u0131r\u0131lmamaktad\u0131r.<br \/>\n15 Ha\u015fim \u015eahin. Vefa\u00eeye Maddesi. Aral\u0131k 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vefaiyye&#8211;ebul-vefa-bagdadi<br \/>\n16 Ay\u015fenur Kala. Tev\u00e2rih-i \u00c2l-i Osman \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de Tarihi. \u0130stanbul: Kamer Yay\u0131nlar\u0131, s. 29, 2018.<br \/>\n287<br \/>\nULUSLARARASI HORASAN\u2019DAN ANADOLU\u2019YA \u0130RFAN GELENE\u011e\u0130: ELVAN \u00c7ELEB\u0130 SEMPOZYUMU \/ 02-04 EK\u0130M 2020<br \/>\n7. Elvan \u00c7elebi\u2019nin hayat hik\u00e2yesi Yasar\u2019\u0131n eserinde yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc eser, bu maddeye kadar<br \/>\ngelmemi\u015ftir. Ancak di\u011fer akrabalar\u0131n\u0131 ve evlad\u0131n\u0131 anlat\u0131rken onun hayat hik\u00e2yesi de \u015fekillenmektedir. (Yasar\u2019\u0131n<br \/>\nsonradan bulunan notlar h\u00e2lindeki defterlerinde de Elvan \u00c7elebi maddesi eksiktir.)<br \/>\n8. Elvan \u00c7elebi ve soyunun etkisi \u00e7e\u015fitli yollarla Balkanlara kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (Salt\u0131k Baba- \u015eeyh<br \/>\nBedreddin)<br \/>\n9. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n soyu asl\u0131nda devlete isyan eden de\u011fil, tam tersine devlete en b\u00fcy\u00fck hizmeti veren<br \/>\nilim adam\u0131 ve \u015fairler olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olmu\u015flard\u0131r; ancak gizemli bir Baba \u0130lyas ve Baba\u00ee efsanesi s\u00fcr\u00fcp gitmi\u015ftir.<br \/>\nMesela \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de \u0130stanbul\u2019da bir Halvet\u00ee \u015feyhi olarak ya\u015fam\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck bir tarih\u00e7i olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n10. Baba\u00eelik adl\u0131 tarikat\u0131 Baba \u0130lyas\u2019\u0131n kurmad\u0131\u011f\u0131 ve bu \u015fahs\u0131n Vefa\u00ee-C\u00fcneyd\u00ee oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<br \/>\nDaha sonradan Baba\u00ee tarikat\u0131 \u015fekillenmi\u015ftir. Devrin insanlar\u0131 Baba\u00ee tarikat\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131 yerine Halvetili\u011fe<br \/>\nmeyletmi\u015ftir. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n soyu da bu meyli g\u00f6stermi\u015ftir.<br \/>\n11. K\u0131z\u0131lba\u015f T\u00fcrkler bu aileyi \u00e7ok sevmi\u015f ve kendilerinin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak ayaklanmada<br \/>\nonlar\u0131n da Baba \u0130lyas gibi aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r.<br \/>\nBaba \u0130lyas\u2019\u0131; Hamza Aks\u00fct, Alevi T\u00fcrkmenlerin Gark\u0131n A\u015fireti (Boyu) dedesi olarak tan\u0131tmaktad\u0131r. Ona<br \/>\ng\u00f6re as\u0131l kavga, Alevi-S\u00fcnni \u00e7eki\u015fmesidir ve Bat\u0131 Anadolu co\u011frafyas\u0131nda Alev\u00ee T\u00fcrkmen n\u00fcfusunu istemeyen<br \/>\nS\u00fcnn\u00ee Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerinin kavgas\u0131d\u0131r. Baba \u0130shak, Baba \u0130lyas ad\u0131na sava\u015fm\u0131\u015f bir kahramand\u0131r17. Garip olan<br \/>\n\u015fudur: Alev\u00ee-T\u00fcrkmen babalar\u0131, birer kom\u00fcnist-sosyalist devrimci gibi sunularak adeta zalim S\u00fcnni liderlere<br \/>\nba\u015fkald\u0131rmaktad\u0131rlar. Acaba ger\u00e7ekten Baba \u0130lyas b\u00f6yle mi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu diye sorgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6yle bir durum<br \/>\ntespit edemiyoruz. Baba \u0130lyas\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na gelen iftira sonras\u0131, sabrederek ve tevekk\u00fcl ederek bu meselenin Allah\u2019\u0131n<br \/>\nizni ile hallolaca\u011f\u0131na inanc\u0131, hemen her kaynakta yaz\u0131lmaktad\u0131r. Burada daha \u00f6nceki Sel\u00e7uklu sultan\u0131 ile sorun<br \/>\nya\u015famayan ve soyundan gelenlerin de devlette \u00fcst d\u00fczey g\u00f6rev alm\u0131\u015f bir din ulusundan bahsetti\u011fimiz a\u00e7\u0131kt\u0131r. Baba<br \/>\n\u0130shak\u2019\u0131n (kast\u00ee olarak) yapt\u0131\u011f\u0131 hamleler ortal\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve devletle Baba\u00eeler kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015ftir.<br \/>\nAmasya\u2019da ayn\u0131 durum Mir Hamza Nigar\u00ee adl\u0131 Nak\u015f\u00ee \u015feyhinde de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, kendisi s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015ftir.<br \/>\nAncak \u00e7ok fazla seveni oldu\u011fu halde bir kalk\u0131\u015fma olmam\u0131\u015ft\u0131r. Nigar\u00ee\u2019nin \u015fu beyti orta yolu bulmaya yetmi\u015ftir:<br \/>\n\u201cAllah\u0131 Muhammedi \u00e2l\u00ee seven dost\u00e2n\u0131z<br \/>\nNe S\u00fcnn\u00eeyiz ne \u015ei\u00ee bir h\u00e2lis M\u00fcsl\u00fcm\u00e2n\u0131z\u201d<br \/>\nBaba \u0130lyas\u2019\u0131n soyunun Bekta\u015f\u00eelik gibi Alev\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015flere yak\u0131n bir tarikat yerine Halvet\u00eelik gibi yollar\u0131 tercih<br \/>\netmesi yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz hususlarda bizleri farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye itmektedir.<br \/>\n12. Baba \u0130lyas ile Baba \u0130shak kesinlikle ayn\u0131 \u015fahsiyet de\u011fildir. Yasar\u2019a g\u00f6re \u0130shak-\u0131 \u015e\u00e2m\u00ee diye<br \/>\nadland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Baba \u0130shak isyanda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mezar\u0131 da Ambarl\u0131 Evliyas\u0131 ad\u0131 verilen Amasya\u2019daki gizemli<br \/>\nt\u00fcrbede parampar\u00e7a bir cesetin bulundu\u011fu yerdir. Baba \u0130lyas ise ayaklanma s\u0131ras\u0131nda son g\u00f6rev olarak \u0130shak\u2019\u0131<br \/>\ndinsiz ilan edip \u00c7at (\u0130lyas) K\u00f6y\u00fc\u2019nde gizlenmi\u015ftir. Baba \u0130lyas bu ayaklanmadan sonra da birka\u00e7 y\u0131l ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n13. Baba \u0130lyas ve Elvan \u00c7elebi soyu \u015fair olarak da b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetler yeti\u015ftirmi\u015ftir. \u0130lk olarak Dede<br \/>\nGark\u0131n\u2019\u0131n bir Yunus Emre gibi \u015fiirleri oldu\u011funu ima eden Ahmet Ya\u015far Ocak\u2019t\u0131r. Yazar, Elvan \u00c7elebi\u2019nin manzum<br \/>\nmenak\u0131p-namesinden bunun emarelerini sunmaktad\u0131r. Baba \u0130lyas ve Muhlis Pa\u015fa i\u00e7in \u015fiir yazd\u0131\u011f\u0131na dair bir bilgi<br \/>\nbulunmamaktad\u0131r; ancak onlardan sonra T\u00fcrk \u015fiirinin ve T\u00fcrk\u00e7enin en b\u00fcy\u00fck \u00fcstatlar\u0131ndan birisi, Garip-n\u00e2me<br \/>\n\u015fairi \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa gelmektedir. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019dan sonra neredeyse her evlad\u0131ndan \u015fiirle ilgilenenler olmu\u015ftur.<br \/>\n17 Hamza Aks\u00fct, \u00abBaba \u0130lyas ve Babailer Anmas\u0131.\u00bb https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QcNzLjHPVeI. 2019.<br \/>\n288<\/p>\n<p>14. \u015eairlikle ilgili Yasar\u2019\u0131n A\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de hakk\u0131nda \u015fu iddias\u0131 ilgin\u00e7tir: \u00abDi\u011fer evlad\u0131 S\u00fcleyman<br \/>\n\u00c7elebi\u2019dir. Sultan Orhan devlet adamlar\u0131ndan Mevlid sahibi S\u00fcleyman \u00c7elebi her halde bunun o\u011fludur. Mevlidin<br \/>\ndili tamam\u0131yla ve \u00fcslubu \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa\u2019n\u0131n dil ve \u00fcslubuna pek benzer. \u0130vaz Pa\u015fa-z\u00e2de, S\u00fcleyman \u00c7elebi\u2019den evvel<br \/>\nbu mevlid vard\u0131.\u201d<br \/>\n15. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa kadar onun o\u011flu \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de de \u015fiire a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fcr. Yazd\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 tarihinde<br \/>\nher anlatt\u0131\u011f\u0131 konudan sonra manzum tekrarlar yazm\u0131\u015ft\u0131r. Gayet ba\u015far\u0131l\u0131 manzumeler olan bu \u015fiirler onun \u015fairlik<br \/>\ny\u00f6n\u00fcn\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r.<br \/>\n16. Elvan \u00c7elebi\u2019nin Menak\u0131b\u00fc\u2019l-Kudsiye haricinde \u015fiirleri de vard\u0131r ve ara\u015ft\u0131rmalar devam ettik\u00e7e<br \/>\ndaha fazla \u015fiirinin de bulunaca\u011f\u0131 \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r:<br \/>\n\u201cElv\u00e2n \u00c7elebi\u2019nin, mecmualarda dokuz \u015fiiri tespit edilmi\u015ftir. \u0130kisi kaside, yedisi gazel,<br \/>\ndokuz manzumesinden yedisi E\u011fridirli H\u00e2c\u0131 Kem\u00e2l\u2019in C\u00e2mi\u2019u\u2019n-Nez\u00e2\u2019ir\u2019inde, di\u011ferleri bir<br \/>\nba\u015fka \u015fiir mecmuas\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bunlar\u0131n d\u00f6rd\u00fc Ergun, C\u00e2mi\u2019u\u2019n-Nez\u00e2\u2019ir\u2019deki di\u011fer<br \/>\nbe\u015f \u015fiir ise K\u00f6ksal taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca \u015eak\u00e2y\u0131ku\u2019n-Nu\u2019m\u00e2niyye, K\u00fcnh\u00fc\u2019l-<br \/>\nAhb\u00e2r ve Osm\u00e2nl\u0131 M\u00fcellifleri\u2019nde Etv\u00e2r-\u0131 S\u00fcl\u00fbk adl\u0131 bir manzumesinden bahsedilmektedir.\u201d18<br \/>\nK\u0131sacas\u0131 Elvan \u00c7elebi, bug\u00fcn her ne kadar kendi ad\u0131yla an\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6y\u00fcndeki t\u00fcrbesinde sessizce yatsa<br \/>\nda, etkileri bug\u00fcnlere gelen b\u00fcy\u00fck bir soyun temsilcisi oldu\u011funu ara\u015ft\u0131ran herkese ispatlamaktad\u0131r. \u00c7orum ve Amasya<br \/>\nilleri Baba \u0130lyas ve Elvan \u00c7elebi gibi de\u011ferleri daha fazla \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmay\u0131 ve inan\u00e7 turizmine katmay\u0131 temel hedef<br \/>\nedinmelidir. Bu sayede daha fazla insan\u0131m\u0131z bu b\u00fcy\u00fck mutasavv\u0131f\u0131 tan\u0131y\u0131p onun \u00f6\u011fretisinden ilham almal\u0131d\u0131r.<br \/>\nE. KAYNAK\u00c7A<br \/>\nAks\u00fct, Hamza. \u00abBaba \u0130lyas ve Babailer Anmas\u0131.\u00bb https:\/\/www.youtube.com\/<br \/>\nwatch?v=QcNzLjHPVeI. 2019.<br \/>\nEr\u00fcnsal, E. \u0130smial, ve Ahmet Ya\u015far Ocak. Elvan \u00c7elebi, Men\u00e2k\u0131b\u00fc\u2019l-Kusiyye Fi Men\u00e2s\u0131b\u00fc\u2019l-\u00dcnsiyye,<br \/>\nBaba \u0130shak-\u0131 Horasan\u00ee ve S\u00fclalesinin Menk\u0131bev\u00ee Tarihi. Ankara: Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, 2014.<br \/>\nH\u00fcr , Ay\u015fe. baba-ilyasla-baba-ishak-neden-isyan-etti-. Aral\u0131k 2019. http:\/\/www.radikal.com.tr\/<br \/>\nyazarlar\/ayse-hur\/baba-ilyasla-baba-ishak-neden-isyan-etti-1123589\/.<br \/>\nH\u00fcsameddin, H\u00fcseyin. Amasya Tarihi. Amasya: Yazma Eser, 1335.<br \/>\nKala , Ay\u015fenur. Tev\u00e2rih-i \u00c2l-i Osman \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de Tarihi. \u0130stanbul: Kamer Yay\u0131nlar\u0131, 2018.<br \/>\nKocat\u00fcrk, Vasfi Mahir. T\u00fcrk Edebiyat\u0131nda Dini ve Tasavvufi \u015eiirler. Ankara: Edebiyat yay\u0131nevi, 1968.<br \/>\nK\u00f6ksal, M. Fatih. Elvan \u00c7elebi. 12 2019. http:\/\/www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com\/index.<br \/>\nphp?sayfa=detay&amp;detay=828 (12 2019 tarihinde eri\u015filmi\u015ftir).<br \/>\nK\u00f6ksal, M. Fatih. \u00abElvan \u00c7elebi\u2019nin \u015eiirleri ve \u015eairli\u011fi.\u00bb Klasik T\u00fcrk \u015eiiri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, 2005: 489.<br \/>\nOcak, Ahmet Ya\u015far. \u00abElvan \u00c7elebi.\u00bb \u0130slam Ansiklopedisi. 12 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.<br \/>\ntr\/elvan-celebi.<br \/>\n\u015eahin , Ha\u015fim. Vefa\u00eeye Maddesi. Aral\u0131k 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vefaiyye&#8211;ebulvefa-<br \/>\nbagdadi.<br \/>\nUluda\u011f, S\u00fcleyman. C\u00fcneydiye Maddesi. Aral\u0131k 2019. https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cuneydiyye,.<br \/>\nYavuz, Kemal. \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015fa Garip-Name. Cilt 1. \u0130stanbul: TDK Yay\u0131nlar\u0131, 2001.<br \/>\n18 M. Fatih K\u00f6ksal, Elvan \u00c7elebi a.g.m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>259 ULUSLARARASI HORASAN\u2019DAN ANADOLU\u2019YA \u0130RFAN GELENE\u011e\u0130: ELVAN \u00c7ELEB\u0130 SEMPOZYUMU \/ 02-04 EK\u0130M 2020 http:\/\/www.elvancelebi2020.hitit.edu.tr\/NewsDetail\/10\/12\/2020\/bildiri-ozet-kitabi-ve-bildiri-tam-metin-kitabi-yayimlanmistir H\u00dcSEY\u0130N H\u00dcSAMEDD\u0130N YASAR\u2019IN AMASYA TAR\u0130H\u0130\u2019NDE ELVAN \u00c7ELEB\u0130 VE SOYU Do\u00e7. Dr. Metin HAKVERD\u0130O\u011eLU Amasya \u00dcniversitesi Fen &#8211; Edebiyat Fak\u00fcltesi \u00d6ZET T\u00fcrk edebiyat\u0131 hem tarih hem de &hellip; <a href=\"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/?p=740\">Okumaya devam et <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-740","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelerim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=740"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":743,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/740\/revisions\/743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/molekuleredebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}